De modderen man II

 
 Gij die 'lijk een verwijt gaat wegen in mijn zwijgen; 
 gij die dit hart als een verlaten huis bewoont: 
 o lage dag die neigt, en bij het nader-neigen 
 een sterre aan 't voorhoofd toont; 
   
 die van dit eenzaam licht aan uw verduisterd Oosten 
 mijn hopen wekken en mijn weiflen heulen woudt, 
 al weet ge, o veeg-verbleekte dag, voor alle troosten 
 dit hart te leêg en te oud: 
   
 wat draalt gij aan de lucht en in mijn aangezichte, 
 die dit onnoodig en onnaakbaar licht me biedt? 
 En is mijn arrem hart geen urne, en al te dichte 
 dat men er geure' in giet'?... 
   
 - Ik ga uw duister vóor; ik keer het duister tegen 
 der onbewogen-stille en leêge levens-zaal. 
 En, waar deze ijlte zwijgt, smaak ik den bittren zegen 
 van 't lijdzaam avond-maal... 




 Weêr gaat het veege licht der asters bloeien; 
 weêr naêrt een herfst. - En dit doorhunkerd hart 
 waar smokend 's zomers toortse gaat vergloeien, 
 wordt huiverend, en mart... 
   
 - Ik, in wiens hand de zoele vruchten wogen 
 maar wien de zoen ontzegd werd van den beet; 
 die, waar 'k u weet, o herfstig mededoogen, 
 me des te alléener weet; 
   
 eeuwige maaier, ik, die sneed het koren 
 maar nimmer voor zich-zelf de garve bond; 
 eindlooze vaarder in zijn vochte voren 
 die nooit de haven vond: 
   
 weêr naêrt een herfst; en weêr naêrt wrang het derven 
 dit hart dat, hooploos, steeds verlangen kent; 
 dat, immer hunkrend naar dit herfstlijk sterven, 
 na 't wintren weet een lent'... 
   
 - Weêr brandt mijn najaars-bloed in smeek-gebaren; 
 weêr weent het hart waar de oude wonde schroeit... 
 - Hoe bronst het goud in de kastanjelaren! 
 De zilvren aster bloeit... 




 Weêr staat mijn venster open op den nacht, 
 tusschen de kamer en haar broei'ge zwoelte 
 en deze wijdte en haar bewogen koelte. 
 En 'k sta aan 't raam, en wacht. 
   
 Ik wacht. Er is een woel'ge stilte in mij. 
 Er zwelt en zwijmt, deint àan en deinst Verlangen, 
 als zong, op golven zoelte, in schroom'ge zangen 
 een ongeziene rei... 
   
 - o 'k Weet: ik heb alleen in 't leed gebloeid 
 dat ik in 't eigen brein met zorge kweekte: 
 een kelder-plant van zieke en trotsche bleekte 
 in duisternis gegroeid; 
   
 ik ben geweest die voor zich-zelf verborg 
 te maklijk leve' en lieve', in vreez'ge hoede; 
 van de' eigen tucht weldadig-strenge roede, 
 voor 't eigen lijden borg... 
   
 Maar deze nacht is schoon, en goed misschien. 
 Misschien staan, als het mijne, ramen open, 
 en hoopt een andre blik hetzelfde hopen, 
 en tracht als ik te zien; 
   
 peilt éen als ik, en met eenzelfden schroom, 
 de bakelooze banen door der nachten, 
 of hij hem vinde die hem staat te wachten: 
 de broeder van zijn droom; 
   
 éen die het kommer-bed ontrees als ik, 
 en staat aan 't raam zijn bangend hart te prangen, 
 en ziet daarboven al de sterren hangen 
 als kindren van zijn blik; 
   
 één, die mij wachte... - En 'k wacht. En 'k voel de vaalt' 
 van mijn gelaat in klamme koelt' verweeken... 
 En hooploos-zoet zie 'k 't blaauwe licht verbleeken 
 der trage maan, die daalt... 




 Dit wordt geen lent'. Geen dag en zal de smoore' ontrijzen 
 gelijk een voorjaars-weide in duizend bloeme' ontluikt; 
 en, zijn dees gulden uchtend-neevlen schóon, zij wijzen 
 een naedren morgen die naar nàakte landen ruikt. 
   
 Dit wordt het uur niet, dat het onverwachte Leven 
 u met éen blik den blik op de eindloosheid ontsluit. 
 Elke appel is geplukt; elke aalmoes is gegeven; 
 en in uw hand alleen de erinnring aan den buit. 
   
 Dit is de hérfst... - En toch, o trage wemel-neevlen, 
 o dralig-waaz'ge dageraad, o schoone schijn, 
 o vrage van mijn hart of 't vreezig ochtend-preevlen 
 't bezoek van de' Engel of een dróef bezoek wil zijn; 
   
 wijde oogen die niet kent; ooren die niet vergeten; 
 arm lichaam, zwart en schraal, dat heerlijk werd bemind; 
 o vreugde van mijn waan, o vreeze van mijn weten, 
 en gij, Natuur, die teeder-lokkend zijt, en blind: 
   
 toch voel ik, bleeke toover van bedrieglijk herfsten, 
 - weêr voel ik, schoone schijn, o schroom'ge vreugde en vrees, 
 kil uit de diepten van mijn wezen 't geeren bersten 
 'of weêr een voorjaar in de zwarte stammen rees. 
   
 Van uit de keldren, waar mijn wil en weer'ge hoede 
 den looden stempel sloeg ten veil'gen deksel-steen, 
 welt weêr ineens, en woelt gelijk een blijde woede 
 de lange gallem van Verlangens luid geween... 
   
 - Ik weet dat elke lent' van mij zal blijven eischen 
 het martlend baren van een fellen levens-loot; 
 ik weet te zijn, om naar de hemelen te hijschen 
 elk teeken, telkens, van opnieuw-ontwaakten dood; 
   
 ik weet dat ik besta, gedoemd tot helle sprake, 
 opdat geen scheut ontspruit' waar 'k geen geluid aan geef', 
 en 'k eeuwig-smartlijk ben opdat elk lente-ontwaken 
 van straal'gen daauw in mijne dankbre tranen leef'; 
   
 maar... dit en wórdt geen lent'. Geen gulle dag zal rijzen 
 gelijk een voorjaars-weide in duizend bloeme' ontluikt; 
 en, zijn dees gulden uchtend-neevlen schoon, zij wijzen 
 een naedren morgen die naar naakte landen ruikt. 
   
 En toch... - o Starre waan, te wezen de verkoorne 
 die zelfs bij lui-ontluikende oogen van den Dood, 
 blinde Natuur, gij eeuwig-barende en -geboorne, 
 mag worde' als uw steeds zwarte' en scheppens-reeden schoot; 
   
 mag zijn die, zelfs bij schíjn van leven, bràndt van leven; 
 die, van zijn onverbidlijk-waakzaam hart en brein, 
 zal 't heerlijkst aangezicht aan 't óngeschaepne geven 
 en schenke' uit de ongewassen druif den rijksten wijn... 
   
 o Starre waan, te milde waan... - De neevlen hangen 
 doorblonken, blankend, van een bloode October-zon. 
 En 'k sta, en 'k stare, en prange onder mijn hand 't verlangen 
 dat brandt alsof nieuw leve' in dezen dood begon. 




 Ik ben met u alleen, o Venus, felle star. 
 En, waar 'k vergeefs in mij uw stralend gloeien zoeke, 
 blijft leêg mijn marrend harte, en bar. 
   
 Mijn harde mond is strak aan beiden starren hoeke. 
 Geen vraag. En zelfs wat 't eerst me naêrt en 't laatste scheidt: 
 zelfs àngst en komt mijn ijlt' bezoeken. 
   
 Ik ben met u alleen, mijn oogen droog en wijd; 
 terwijl de wijde nacht welft mijn verlaten kilte 
 naar uwe gloeiende eenzaamheid. 
   
 - De venstren blind, de kaemren naakt en ijl de dilte; 
 het huis eens beedlaars, onbetreên en haveloos: 
 aldus mijn ziel in 't land der Stilte; 
   
 alwaar ge, alleen ten hemel-tuine een helle roos, 
 een vurig-felle roos in Stilte's donkren lande, 
 staêg-noodend waakt en blaakt, altoos; 
   
 en ik, met de armoê van mijn hoofd en van mijn handen, 
 in de armoê van mijn hart ontbere, leêg en bar, 
 zelfs de arme vreugd van eenzaam branden... 




 Van alle reis terug nog vóor de reis begonnen... 
 Wat, dat gij niet en wist, heeft de onrust u geleerd? 
 - Alle einders zijn ontgonnen 
 en elke tocht gemeerd. 
   
 Welke begeerte die, verzaad, niet heeft bedrogen, 
 en welke oprechte liefde ooit zonder waan beleên? 
 - o Dorre brand der oogen 
 na noodeloos geween!... 
   
 Geen bronnen meer, en geene stroomen, waar een haven 
 ze in de gestilde maat der strenge zee bevest. 
 - Gij moet u niet meer laven: 
 gij zijt aan walg gelescht. 




 o Ziek, onzeker en onzuiver; 
 in 't ijvren de' eigen doem gewijd; 
 geen strakke glimlach en geen huiver 
 dan om de' onmogelijken strijd; 
   
 - ter loome zee gezonken zeilen 
 steeds onder zelfde lamme zon; 
 en altijd 't onveranderd-ijle 
 aan elken nieuwen horizon... 




 Uren van harde macht, waar 'k in de zwartste nachten, 
 die heller zijn dan git, 
 ter ijlste hoogten, en de steilste, der Gedachte 
 onzichtbaar-tronend zit; - 
   
 uren van harde macht, gebore' uit trots en lijden: 
 hoe hebbe ik u bemind, 
 toen 'k Leven wijken deed, en Dood - o weidsch verblijden - 
 mocht koestren als een kind; 
   
 waar 'k heel mijn weze' als plots genade-weel'ge borsten, 
 mocht de' Onverzaadb're biên 
 en 't bateloos geluk mocht dulden, aan zijn dorsten 
 geheel tot ijlt' te vliên. 
   
 Geene begeerte meer: o vrijheid, en geen bede; 
 en, allen strijd beslecht, 
 uit diep-gerooiden drift den diep-ontgonnen vrede 
 van 't eindlijk eind-gevecht. 
   
 Arm als geen enkle, maar zich voelen, koel, den rijke 
 die, 't zwoelst geluk doorleên, 
 het Wezen, de eeuwigheên ontwassend, kan doen wijken 
 naar eendere eeuwigheên... 
   
 Uren van felle macht, hartstochtelijk negeeren 
 gebore' uit boete en spijt: 
 wat heb ik u bemind, ik die u mocht regeeren, 
 en - treurig ben, en lijd... 
   
 - Want zie, de aarde is den tijd nabij dat tijend streven, 
 àl zwellend, welven gaat. 
 Weêr word ik als een zonne-straal die staat te beven 
 en, bevend, rechte staat; 
   
 weêr word ik, waar de luide bodem ligt te kenen 
 voor 't licht-bekroonde kruid, 
 gelijk de bronnen zijn die onbedaarlijk weenen 
 met daevrend-blij geluid. 

 De dag wordt rood van zon en rozen. De uren blaken 
 van rijk en rijp geweld. 
 'k Draag al het blozen van den zomer op mijn kaken 
 als waar' 'k een heldre held; 
   
 van al het bloed dat zoekt of blinkt in bloeme' en boomen 
 zijn mijne vuisten zwaar; 
 'k ben duister als het woud in avondlijk verloomen 
 en als de weiden klaar; 
   
 'k ben klaar en klapprend als de blaedren en de waetren; 
 'k ben gloeiend-zwart gelijk 
 de minnaars die elkaêr van bijten en van schaetren 
 bevinden goddelijk. 
   
 Maar - 'k heb te zeer geheerscht, dan dat ik niet en lijde 
 om zulke duld'ge heerlijkheid... 
 - Uren van harde macht, waarom moet ik u beiden, 
 nu 'k, treurend, lijd?... 




 Trots, die mijn harte hardde, als ijzer 
 ter kille kuip tot staal gehard: 
 gij hebt het sterk gemaakt, en wijzer; 
 - maar 'k wete dat het broozer werd. 
   
 Gij maakte' 't, ten gedrilden were, 
 als eene spies, die vaster steekt 
 naar harder staat het staal der spere, 
 maar die niet buigen kan, of breekt. 
   
 Zoo sta 'k, mijn trots een scherpe schanse 
 naar 't dreigen van elk nieuwen dag; 
 en heb een hart gelijk een lanse 
 van staal, - maar dat niet buigen mag. 




 Gij zult mij allen, allen kennen, 
 maar 'k zal voor allen duister zijn; 
 want slechts wie 'k van mijn spot zal schennen 
 zal lichtend van mijn luister zijn. 
   
 Slechts wie na de eêlste weelde-spijzen 
 zal hongren naar mijn schampren smaad, 
 draagt eens vóor 't aangezicht der wijzen 
 den plooi der wijsheid in 't gelaat. 
   
 Maar hem, die mij niet heeft bekeken, 
 doch voor mijn hoogmoed heeft gebeên, 
 dien zullen eens de voeten leken 
 van mijn geween.


 
 Ik vraag den vrede niet: ik vraag alleen de rust. 
 - o Teedere avond-glans der lippen en der lampen, 
 als de eêle nacht ontrijst aan lage dage-dampen: 
 wanneer wordt van uw zuivren gloed mijn angst gesust? 
   
 De schroeiige oogen koel tot kalmen droom gekust; 
 gebluscht het zwoele bloed van 't dagelijksche kampen; 
 en, waar ter slaap de laatste zorgen trager tampen, 
 de Liefde en 't Leed verzoend tot één weemoed'gen lust... 
   
 - o Teedere avond-glans der lampen en der lippen... 
 - Maar gij, mijn harde geest, die stoot aan alle klippen 
 vergééfs een onwil waar geen genster aan ontschampt... 
   
 - Ik vraag den vrede niet: ik vraag alleen te poozen; 
 ik vraag alleen de rust die, maagdelijke roze, 
 gelijk de maan den moeden dag ontrijst, die dampt...