Contracten bij huwen of gehuwd zijn

GELD MAAKT GELD. Huwen: tien weetjes omtrent contracten

In 2004 zijn 43.326 paren in het huwelijksbootje gestapt (voor 31.418 andere koppels is het bootje in 2004 gekapseisd). In de praktijk tonen studies aan dat veel mensen hun huwelijksstelsel onvoldoende kennen (als ze het al terugvinden). Misschien interessant om een aantal pistes en mogelijkheden te onderzoeken.

1. Kies uw stelsel

Globaal gesproken zijn er drie mogelijkheden:
- algehele gemeenschap,
- (wettelijke) gemeenschap van goederen
- en scheiding van goederen.

Grosso modo wordt er meest geopteerd voor het wettelijk stelsel waarbij elk der echtgenoten een eigen vermogen heeft (bijvoorbeeld goederen van voor het huwelijk) en waarbij de aanwinsten tijdens het huwelijk gemeenschappelijk worden.

Zelfstandigen kiezen echter vaak voor een stelsel van scheiding van goederen om het vermogen van de ene partner af te schermen voor de financiële risico’s in hoofde van de andere partner. In dit stelsel is er in principe niets gemeenschappelijk (wel kunnen goederen in onverdeeldheid zitten tussen beiden).

Algehele gemeenschap spreekt voor zich: alle goederen zijn gemeenschappelijk (de ultieme liefde dus..)

2. Wijzig uw stelsel

Tijden veranderen, vermogens ook. Een huwelijksstelsel kan ten allen tijde worden gewijzigd. Afhankelijk van de wijziging spreekt men van een kleine, een middelgrote of een grote wijziging. Ofwel gaat het dus om kleine toevoegingen aan het contract zelf ofwel wordt het stelsel in zijn geheel gewijzigd.

Een grote wijziging kan opportuun zijn indien er ingrijpende veranderingen zijn in de situatie (één van de partners wordt zelfstandig bijvoorbeeld). In de praktijk blijkt dat te weinig mensen van dit soort mogelijkheden gebruik maken.

3. ,,Langst leeft al heeft'' is duur

Tal van mensen hebben deze clausule nog in het huwelijkscontract staan. In mensentaal komt het hierop neer dat de langstlevende echtgeno(o)t(e) de volle eigendom van de gemeenschap verkrijgt naar aanleiding van een overlijden.

Inzake bescherming is dit uiteraard superveilig, inzake successierechten is het plaatje (bij grotere vermogens) minder fraai: de langstlevende betaalt immers de volle pot omdat het vermogen niet wordt gespreid over langstlevende en de kinderen. Bovendien betalen de kinderen nogmaals successierechten op dat vermogen bij het overlijden van de langstlevende.

4. Overweeg een keuzebeding

Het betreft hier een flexibele variant om de langstlevende een keuze te bieden (omtrent het gemeenschappelijk vermogen): ofwel opteert men voor alles in volle eigendom; of de helft in volle eigendom, de helft in vruchtgebruik ; ofwel alle roerende goederen in volle eigendom,…

5. Of een keuzebeding onder last

Hier geeft men een keuze aan de langstlevende om goederen uit de gemeenschap aan te wijzen onder last voor de langstlevende om de tegenwaarde van hetgeen aan de eerstoverledene zou zijn toegekomen bij een gelijke verdeling aan de nalatenschap uit te betalen. Dit geeft een grote vrijheid.

Is de relatie met de kinderen goed, dan volstaat waarschijnlijk het vruchtgebruik, is deze minder optimaal dan opteert men eerder voor de volle eigendom op bepaalde bestanddelen van de gemeenschap.

6. Scheiding van goederen met een beperkte gemeenschap

Bij scheiding van goederen kan het toch raadzaam zijn een “bijzondere gemeenschap” te installeren. Dit is een soort correctie waarbij men bijvoorbeeld voor één vastgoed toch een gemeenschap creëert. De goederen dienen echter zeer nauwkeurig te worden omschreven.

7. Het verrekeningsbeding als planningstechniek

Enkel mogelijk bij scheiding van goederen. De techniek bestaat hierin dat de echtgenoten onder elkaar een afrekening kunnen doen (waarbij er een schuldvordering bestaat van de ene op de andere). Een zakenman is bijvoorbeeld gehuwd met een vrouw die het huishouden doet.

In dit soort situaties is het vermogen vaak nogal eenzijdig langs één kant opgebouwd. Door een verrekeningsbeding in het huwelijkscontract op te nemen kan de langstlevende “armere” echtgenoot een deel van de huwelijkse aanwinsten verkrijgen in volle eigendom en dit zonder schenkings- of successierechten te betalen!

8. Schenking tussen echtgenoten

Een aantal maanden geleden werd hier reeds een artikel aan gewijd. Kort gezegd komt het hierop neer. Onevenwichtige vermogens (alle vermogen bij één der echtgenoten) kunnen worden herverdeeld door een schenking van de ene partner aan de andere. Is vooral interessant voor roerende vermogens (geen registratierechten). Let op: deze schenkingen zijn ten allen tijde herroepbaar!).

9. Maak een kanscontract

Mensen van ongeveer dezelfde leeftijd en met een groot roerend vermogen (en gehuwd met scheiding van goederen) kunnen overwegen een “beding van aanwas” te voorzien. Eenvoudig gezegd betreft het hier een kanscontract waarbij de langstlevende de volle eigendom van bepaalde (omschreven) goederen verwerft zonder hierop successierechten te betalen.

10. Wik en weeg in functie van uw situatie én zoek professionele bijstand

Keuze van contract, bedingen en dergelijke zijn afhankelijk van een groot aantal factoren. Wat is het eigen vermogen van voor het huwelijk? Wat zijn de respectieve beroepen van de partners (en de risico’s)? Zijn de partners ongeveer even oud? Wat is hun gezondheidstoestand? Vereist het vermogen veel planning?

Het spreekt voor zich dat een definitieve keuze best overlegd wordt met een professionele adviseur. Uiteindelijk doel blijft immers de successierechten te beperken, de langstlevende optimaal te beschermen en een eventuele echtscheiding niet te laten uitmonden in een vechtscheiding.

Jo Viaene

Jo Viaene is algemeen directeur van Optima Financial Planners.

Het juiste huwelijksstelsel

ELK huwelijksstelsel heeft zijn eigen mechanismen. In België erkent men hoofdzakelijk twee stelsels: de gemeenschap van goederen en de zuivere scheiding van goederen. Door te kiezen voor een gemeenschapsstelsel (b.v. het wettelijk stelsel of het stelsel van de algehele gemeenschap) plant men al zijn vermogen.

Zo vallen bij een gemeenschapsstelsel de beroepsinkomsten van elk der echtgenoten tijdens het huwelijk van rechtswege in de huwelijksgemeenschap. Dit kan voor de niet actieve echtgenoot bij het overlijden van zijn/haar echtgenoot een aardige duit opleveren.

Bij een zuivere scheiding van goederen blijven de beroepsinkomsten eigen. Dit kan desgevallend een nefaste invloed hebben voor de successierechten. Een voorbeeld kan dit verduidelijken. De man heeft, na de afhouding van alle belastingen en kosten, een netto jaarlijks inkomen van 50.000 euro. Deze inkomsten werden tijdens het huwelijk, en dit gedurende 20 jaar, regelmatig en zorgvuldig belegd in aandelen of andere roerende activa. De man overlijdt en laat zijn echtgenote als enige erfgename na. Er zijn geen kinderen of andere erfgenamen en het echtpaar verbleef in het Vlaamse gewest.

Laat ons nu veronderstellen dat het echtpaar gehuwd is onder het stelsel van de zuivere scheiding van goederen, dat de beroepsinkomsten van de man werden herbelegd in roerende activa en dat zijn opgebouwd eigen vermogen op datum van overlijden één miljoen euro bedraagt. In dat geval betaalt zijn echtgenote 222.000 euro successierechten. Voor echtparen in Brussel en Wallonië is dat respectievelijk 235.750 en 236.625 euro.

Is het echtpaar echter gehuwd onder een gemeenschapsstelsel en bedraagt het opgebouwd gemeenschappelijk vermogen op datum van overlijden van de man één miljoen euro, dan betaalt zijn echtgenote bij het overlijden van haar man slechts op de helft successierechten. Zij betaalt dan 87.000 euro successierechten (in Brussel en Wallonië respectievelijk 85.750 en 86.625 euro).

Waarom dan niet van huwelijksstelsel veranderen? In dat geval wordt het stelsel van (zuivere) scheiding van goederen omgezet in een gemeenschapsstelsel waarbij de man zijn roerende activa in de gemeenschap brengt. Die wijziging moet voor de notaris plaatsvinden en vervolgens door de rechter worden getoetst (homologatie). Op die inbreng is er slechts een algemeen vast recht (25 euro) verschuldigd. Op die wijze zal de langstlevende echtgenote delen in de gespaarde inkomsten van haar man. Eventueel kan men bij de inbreng bepalen dat bij een latere echtscheiding de ingebrachte goederen worden teruggenomen.

Dergelijke wijziging van huwelijksstelsel is wel een drastische stap. De echtgenoten verliezen immers ook hun autonome bevoegdheid tot besturen. In een gemeenschapsstelsel heeft de ene huwelijkspartner voor bepaalde rechtshandelingen (bijvoorbeeld de aankoop van onroerende goederen) altijd de toestemming van de andere nodig. Bovendien kunnen ook andere inkomsten (bvb. huuropbrengsten van tijdens het huwelijk vererfde woningen) vanaf dat ogenblik gemeenschappelijk worden, wat misschien niet altijd de bedoeling is.

In deze context kan concreet aan het volgende worden gedacht. Beide echtgenoten behouden hun stelsel van zuivere scheiding van goederen, maar voegen daaraan een intern gemeenschappelijk vermogen toe, in ons voorbeeld beperkt tot de roerende activa van de man. Deze techniek wordt in het vakjargon aangeduid als het toegevoegd intern gemeenschappelijk vermogen. Op dat ogenblik worden de bestaande roerende activa tegen een algemeen vast recht (25 euro) ingebracht.

R.J.

januari 2006

Bedenking bij het stelsel van scheiding van goederen

Op maandag 13 december 1999 kwam Prof. Dr. Alain Verbeke van de universiteiten van Leuven en Antwerpen in het Limburgs Universitair Centrum een wetenschappelijke lezing voor senioren geven over "Vermogen en overlijden. Vermogensbeheer via huwelijkscontract. Schenking en testament". Het is een heel jonge maar bijzonder dynamische en vooral integere docent, die vrijmoedig en in overeenstemming met wettelijkheid en billijkheid zijn persoonlijke visie durft uitspreken ook voor een heel groot publiek.

Hij doceert o.m. "Notarieel familie- en familiaal vermogensrecht". En groot, heel groot was het publiek op die maandagnamiddag in het LUC in Diepenbeek. Niet minder dan 2 auditoria met beeldschermvisie in het 2de auditorium waren nodig om de talrijke opgekomen senioren te gerieven. En ze hebben waar gekregen voor hun opkomst. De professor had het over thema's die mensen in echtscheiding bijzonder aanbelangen. Het zou ons te ver leiden alle onderwerpen aan te halen die aan de orde kwamen.

Toch willen we even ingaan op zijn visie op het systeem van "scheiding van goederen". Wij hebben altijd gedacht, dat het stelsel van scheiding van goederen bij echtscheiding het meest gunstige is. Wij stelden dat in vele gevallen dan zelfs geen vereffening en verdeling na echtscheiding moest worden verricht. Het lijkt dus eenvoudig en gemakkelijk. Prof. Alain Verbeke had evenwel een andere kijk daarop. Hij stelde dat de vereffeningen en verdelingen als ze toch moeten gebeuren bij het stelsel van scheiding van goederen de ingewikkeldste zijn die je je maar kan voorstellen, omdat veel met elkaar vermengd wordt.

Bijzonder merkwaardig was ook zijn visie op het aangaan van huwelijkscontracten. Het is van belang voor een huwelijk een huwelijkscontract te overwegen om twee redenen:
1 in geval van echtscheiding
2 met als doel het huwelijkscontract te hanteren als een instrument van fiscale planning.

Op dat laatste aspect gaan we hier nu niet in. Het huwelijkscontract is een redelijk en goed instrument voor de oplossing van een echtscheiding. Maar de redelijkheid en de billijkheid eisen hier toch wel hun rechten op. En in dat verband verkondigt de professor wat hij zelf noemt een "feministisch standpunt". Als je als man een huwelijkscontract aangaat met een vrouw van wie je oprecht meent dat zij een degelijke huwelijkspartner kan zijn voor een heel stuk verder leven, dan moet je bij het aangaan van dat contract ook loyaal zijn tegenover die vrouwelijke partner met het oog op een eventuele echtscheiding. Dat houdt in dat je bij het opstellen van dat contract van scheiding van goederen billijkerwijze correcties moet voorzien ten voordele van de toekomstige echtgenote en later eventueel scheidingsgenote. Dat standpunt heeft de illustere professor ten overstaan van een hele vergadering notarissen verdedigd. Het gaat zo maar niet op, dat notarissen die het humanitair aspect van de akten die zij opstellen in overweging nemen, zomaar akten verlijden waarin geen enkele garantie vervat ligt voor de vrouwelijke huwelijkspartner bij scheiding. Prof. Alain Verbeke vindt dat moreel niet verantwoord.

Een dergelijke standpuntbepaling zal wellicht ook bij sommige van deze websteklezers de wenkbrauwen doen fronsen, maar het is alleszins waard om daar eens bij stil te staan, dat te overwegen en een louter egocentrische visie bij die overdenking even terzijde te schuiven.

Ghislain Duchâteau