Vrouw niet-ontvankelijk in haar verzoek tot echtscheiding omdat het bij het verzoekschrift overgelegde ouderschapsplan niet voldoet aan de wettelijke vereisten - Rechtbank Rotterdam - Uitspraak 17-10-2009

Bron: De Rechtspraak

Grondwettelijk Hof – Préjudiciële vraag – hervorming echtscheiding – verhaalbaarheid erelonen

Publicatie BS 26-3-2008

Bericht voorgeschreven bij artikel 74 van de bijzondere wet van 6 januari 1989
Bij vonnis van 8 januari 2008 in zake Katty Van de Walle tegen Kurt Haelvoet, waarvan de expeditie ter griffie van het Hof is ingekomen op 29 januari 2008, heeft de Rechtbank van eerste aanleg te Gent de volgende prejudiciële vraag gesteld :

« Schendt artikel 26, tweede lid, van de wet van 27 april 2007 betreffende de hervorming van de echtscheiding gelezen in samenhang met de artikelen 1 tot 13 van de wet van 21 april 2007 betreffende de verhaalbaarheid van de erelonen en de kosten verbonden aan de bijstand van de advocaat en het koninklijk besluit van 26 oktober 2007 tot vaststelling van het tarief van de rechtsplegingsvergoeding bedoeld in artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad van 9 november 2007 en in werking getreden op 1 januari 2008, de artikelen 10 en 11 van de Grondwet doordat in de procedure echtscheiding op grond van artikel 229, § 3, van het Burgerlijk Wetboek de rechter bij het uitspreken van de echtscheiding op grond van artikel 229, § 3, van het Burgerlijk Wetboek de kosten steeds ten laste van de eisende partij dient te leggen (nieuw artikel 1258 Ger.W.) terwijl deze procedure echtscheiding niet langer gebaseerd is op een fout vastgesteld in hoofde van één der partijen en het in vele gevallen zo is dat de eisende partij geen schuld heeft aan het ontstaan en of het voortduren van de feitelijke scheiding van meer dan één jaar en zelfs in bepaalde gevallen recht heeft op een uitkering overeenkomstig artikel 301 van het Burgerlijk Wetboek (nieuw) ? ».

Die zaak, ingeschreven onder nummer 4425 van de rol van het Hof, werd samengevoegd met de zaak met rolnummer 4381.
De griffier,
P.-Y. Dutilleux.

Commentaar:

Volgens ervaren advocaten zou het wegvallen van het schuldprincipe uit de wet van 27 april 2007 voor gevolg hebben dat de rechters in de burgelijke aangelegenheid van de echtscheiding de rechtsplegingsvergoeding - in tegenstelling tot de nieuwe wet van 21 april 2007 van toepassing op 1 januari 2008 - de rechtsplegingsvergoeding ten laste leggen van beide partijen en niet ten laste van de eisende partij. Met deze prejudiciële vraag aan het Grondwettelijk Hof valt te verwachten, dat er na uitspraak van dat Hof er volkomen klaarheid wordt gecreëerd inzake tenlastelegging van de rechtsplegingsvergoeding bij echtscheiding. Wij kijken uit naar die uitspraak.

G.D.

Co-ouderschap niet automatisch toegekend, hoewel het de regel is in de wet

De heer J. en mevrouw I. zijn al een tijdje uit elkaar, maar nog niet officieel gescheiden. De scheiding verloopt heel moeizaam. Ze hebben een tweeling van 10 jaar oud. De kinderen verblijven bij hun moeder en brengen om de twee weken een weekend door bij hun vader.

J. zou zijn kinderen vaker willen zien en stelt co-ouderschap voor. Dat is de regeling waarbij de kinderen evenveel tijd doorbrengen bij beide ouders.

Maar zijn ex wil daar hoegenaamd niet van weten. Zij vindt dat J. niet in staat is om voor de kinderen te zorgen. Zijn belangstelling voor hen was nooit erg groot en hij houdt nooit rekening met hen. Hij heeft bovendien twee jobs: hij is financieel adviseur bij de gemeente én zelfstandige in de vastgoedsector. Hoe zou hij dan zijn vaderrol goed kunnen opnemen, aldus de moeder.

J. brengt daartegen in dat hij vroeger ook voor de kinderen instond. Hij heeft
een sterke emotionele band met hen. Aangezien hij het niet eens raakt met zijn ex, vraagt hij de rechter om zich over het co-ouderschap uit te spreken. De rechter merkt op dat door een recente wet co-ouderschap de regel is geworden. Maar wanneer een rechter van oordeel is dat die regeling in een concreet geval geen passende oplossing is, mag hij een andere verblijfsregeling opleggen, rekening houdend met de belangen van de kinderen en van beide ouders enerzijds en met de concrete omstandigheden anderzijds.

Wat J. en I. betreft, stelt de rechter vast dat de communicatie zeer stroef verloopt, dat ze nagenoeg onmogelijk is. Ze betrekken hun kinderen te veel in hun eigen geschil en slagen er niet in het partnerconflict te scheiden van hun rol als ouder. Ook qua opvoeding zijn er duidelijke verschillen.
 
De kinderen zijn heel loyaal met beide ouders, maar het is niet bewezen dat ze zelf co-ouderschap verkiezen. En aan de beschikbaarheid van J. om zijn vaderrol ten volle op te nemen kan worden getwijfeld, gelet op zijn drukke beroepsbezigheden.

De rechter oordeelt daarom  dat de essentiële voorwaarden voor co-ouderschap niet verwezenlijkt zijn.

Bronnen:

> Hof van beroep van Gent, 27/10/2006, in Nieuw Juridisch Weekblad, 2007, blz. 606
Uit: Budget en recht, januari/februari 2008 – nr. 196 – Rubriek GEWIKT EN GEWOGEN


ELKE UITSPRAAK IS ANDERS
In deze rubriek vindt u zowel representatieve, originele als betwistbare uitspraken. Voor alle duidelijkheid stippen we aan dat wanneer soortgelijke gevallen aan de rechtbanken worden voorgelegd, ze niet per se altijd in dezelfde zin worden beoordeeld. Een uitspraak kan steeds worden beïnvloed door de plaats en het ogenblik van de feiten, de betrokken partijen, de pleidooien alsook de persoon van de rechter.

Kosten uitoefening omgangsrecht niet aftrekbaar

In een vonnis van 9 januari 2004 (DS 8 april 2004) liet de fiscale rechtbank van Leuven een gescheiden vader toe om de kosten die hij had gemaakt bij de uitoefening van zijn omgangsrecht van zijn kinderen, fiscaal in aftrek te brengen. Het hof van beroep van Brussel hervormt dat gunstige vonnis evenwel in een arrest van 20 juni 2007. Een aansporing voor gescheiden ouders om toch maar méér alimentatie te betalen en minder directe uitgaven te doen?

Aan de onderhoudsplicht voor kinderen kan op verschillende manieren worden voldaan. In het merendeel van de gevallen wordt een vast bedrag per maand overgeschreven op de rekening van de ex-partner, waarmee die de kosten voor de kinderen betaalt. Sommige kosten worden rechtstreeks betaald door de ouder bij wie de kinderen verblijven op het ogenblik dat de uitgave wordt gedaan. Aan de alimentatieplicht kan ook in natura worden voldaan, bijvoorbeeld door de kinderen gratis te laten wonen in een woning van de onderhoudsplichtige.

In de rechtspraak wordt algemeen aangenomen dat ook onderhoudsbijdragen in natura ten belope van 80% fiscaal aftrekbaar zijn. Er bestaat echter veel minder duidelijkheid over de vraag wanneer een bepaalde betaling een aftrekbaar onderhoudsgeld is. In een eerdere zaak kwam het hof van beroep van Antwerpen tot de conclusie dat het bedrag dat betaald werd bovenop het bedrag dat door de rechtbank of de overeenkomst voorafgaand aan echtscheiding door onderlinge toestemming was opgelegd, niet aftrekbaar is (arrest van 15 april 1997).

Later meende hetzelfde hof dat verplaatsingskosten in het kader van de uitoefening van het omgangsrecht, de kosten van maaltijden, versnaperingen en uitstapjes tijdens de momenten van het omgangsrecht, niet waren ingegeven door de staat van behoefte van de kinderen of door de levensstandaard van hun ouders. Het gaat dus niet om wettelijk verplichte onderhoudsuitkeringen (arrest van 22 september 1998).

In haar vonnis van 9 januari 2004 liet de rechtbank van Leuven een ander geluid horen. Zij meende dat de onderhoudsverplichting van artikel 203 van het burgerlijk wetboek zeer ruim is en betrekking heeft op het levensonderhoud, de opvoeding en een passende opleiding. Dit omvat ook de kosten die hiervoor gemaakt worden tijdens de uitoefening van het omgangsrecht. Tijdens deze periode kan de betrokken ouder zich van zijn verplichting kwijten in natura. Er bestaat dus wel degelijk een wettelijke basis voor deze uitgaven.

De Staat tekende evenwel beroep aan tegen deze uitspraak. In zijn arrest van 20 juni 2007 sluit het Brusselse hof van beroep zich aan bij de eerdere arresten van Antwerpen. De vraag tot aftrek van de kosten verbonden aan de uitoefening van het omgangsrecht worden afgewezen, omdat zij niet opgenomen waren in de overeenkomst tussen de ex-echtgenoten en bovendien niet bewezen was dat zij waren ingegeven door een staat van behoefte van de kinderen. Zij zijn niet het gevolg van een wettelijke verplichting en dus niet aftrekbaar.

Luc Vanheeswijck is advocaat bij Dumon, Sablon& Vanheeswijck.

Fiscale kroniek  -   De Standaard – donderdag 26 juli 2007 E8

Commentaar:

We hebben deze tekst van Mr. L. Vanheeswijck opzettelijk ondergebracht onder de rubriek Informatie - Jurisprudentie. Hij bevat inderdaad een staaltje van flagrant tegenstrijdige rechtspraak. De fiscale rechtbank van Leuven was op grond van een ruime interpretatie van art. 203 B.W. van oordeel dat die kosten wél aftrekbaar zijn, het Hof van Beroep van Brussel vonnist van niet. Het is een aangelegenheid niet van pure feiten of argumenten maar van interpretatie van een toestand. Subjectiviteit is hier niet echt uit te sluiten.

We kunnen ons ook op het standpunt stellen van de onderhoudsplichtige ouder en de hele aangelegenheid bekijken niet vanuit een strikt juridische visie, maar vanuit een billijkheidsstandpunt. Zuiver fiscaal is er veel te zeggen voor het oordeel van de fiscale rechtbank van Leuven dat verplaatsingskosten in het kader van de uitoefening van het omgangsrecht, de kosten van maaltijden, versnaperingen en uitstapjes tijdens de momenten van het omgangsrecht bijkomende kosten zijn boven de onderhoudsuitkeringen aan de andere ouder. Daarbij zitten wij met de juridische praktijk dat de onderhoudsplichtige zijn normale uitkering ook moet betalen aan de andere ouder tijdens de periodes dat de kinderen bij hem verblijven. Waarom moet dat volgens de rechtbank? Naar zeggen van advocaten begroot de rechtbank de onderhoudsuitkeringen op basis van een volledig jaar, dus 12 maanden. Als de kinderen tijdens de zomervakantie één volledige maand bij de onderhoudsplichtige ouder verblijven en die zelf kosten maakt voor het levensonderhoud, de ontspanning e.d. betaalt hij nog aan de andere ouder! Dat zijn dubbele kosten en dat is bepaald niet billijk. Tel daarbij alle periodes op dat in een (ouderwetse) klassieke verblijfsregeling van 1 weekend op 2 en de helft van de vakanties de kinderen bij de onderhoudsplichtige ouder verblijven. Dat maakt nogeens meer dan één maand uit op het jaar dat hij dubbel betaalt. De verhouding van de verblijfstijd bij elk van beide ouders moet één van de belangrijke parameters zijn voor de begroting van een eventuele onderhoudsuitkering. Zit in deze huidige onredelijke situatie geen denkstof voor het ontwerpen van een wetsvoorstel, dat deze situatie rechttrekt? Daarbij moeten uiteraard de fiscale consequenties in aanmerking worden genomen. We zullen eens moeten polsen of de parlementairen die vanaf oktober 2007 de nieuwe wetten maken in het parlement gevoelig zijn voor deze materie en of ze gehoor geven aan onze aspiratie om hier meer rechtvaardigheid te laten heersen op financieel gebied tussen gescheiden ouders.

Ghislain Duchâteau

Recht op persoonlijk contact van grootouders

Indien er ongedwongen contacten zijn tussen grootouder en kleinkind op willekeurige tijdstippen op de ogenblikken dat het kleinkind bij zijn ouder verblijft, dan volstaat dit normaal gezien als grootouderlijk contact.

Een rechter oordeelde echter in een bepaalde situatie dat het uitsluitend op de schouders van één ouder leggen van het recht op persoonlijk contact van de grootouders met hun kleinkind, teveel zou ingrijpen op het eigen recht op persoonlijk contact van die ouder.

Eveneens besliste een hof van beroep in een arrest, ook al waren er vrijwillige contacten (tussen grootouder en kleinkind in de periodes dat het kleinkind bij de ouder verbleef), om een bijkomend autonoom contactrecht toe te kennen van een halve dag per twee maanden.

In andere gevallen werd aan de grootouders een contactrecht toegekend van één dag per maand (JR Brussel, A.R. 938/4B/01, 14 december 2001) of zelfs van twee hele dagen per maand (JR Kortrijk, A.R. 00/2127/B, 24 april 2001).

Bij niet-samenlevende ouders kan het mede van belang zijn te bepalen welke ouder het grootouderlijk contact ten laste zal nemen. Het uitgangspunt is dat deze last zoveel mogelijk verdeeld wordt tussen de vader en de moeder. (Gent A.R. 2003/JR/109, 26 april 2004).

De rechter kan ook gewoon de tijdstippen bepalen waarop de grootouders het kleinkind kunnen zien, zonder zich te bekommeren om het feit of het kind zich op dat ogenblik bij de vader of bij de moeder bevindt.

Uit de Nieuwsbrief van BGMK vzw van september 2005

Elke rechtbank krijgt klachtendienst

Van onze redacteur

BRUSSEL - Mensen met klachten over een onvriendelijke behandeling door een rechter of een tergend trage afhandeling van hun proces, kunnen straks bij elke rechtbank van eerste aanleg terecht bij een ombudsdienst.

Personen met klachten over de werking van een rechtbank kunnen vandaag ook terecht bij de Hoge Raad voor de Justitie, in Brussel. Maar de Raad moet zich vaak onbevoegd verklaren. ,,Als elke rechtbank een klachtendienst krijgt, zal er voor de burger sneller een oplossing komen'', zegt Xavier De Riemaecker, voorzitter van de Hoge Raad voor de Justitie.

In de rechtbank van eerste aanleg in Gent loopt het pilootproject Agora. Het gaat om een ombudsdienst waar mensen met een klacht terechtkunnen. ,,De Hoge Raad heeft de voorbije vier jaar 1.600 klachten ontvangen'', verduidelijkt voorzitter De Riemaecker. ,,Maar in negen gevallen op de tien moeten we ons onbevoegd verklaren. Ofwel omdat de mensen een rechterlijke beslissing aanvechten, of omdat ze klagen over het gedrag van een rechter. Dat laatste valt onder de tuchtbevoegdheid van de korpsoverste. Die korpsoverste kan die klacht beter meteen zelf onderzoeken, en als dat nodig, is maatregelen treffen.''

Volgens De Riemaecker krijgt het experiment in Gent bijna zeker uitbreiding tot alle 27 rechtbanken van eerste aanleg in ons land. ,,Er komt ook een databank, waarin alle klachten worden verzameld. Als de rechtbank niet binnen de drie maand actie onderneemt, nemen wij de klacht onder de loep. De Hoge Raad zou nog alleen op de tweede lijn optreden. Dankzij de databank krijgen we een beeld van wat misloopt bij de rechtbanken.''

De Hoge Raad ging in 2000 van start als antwoord op het wantrouwen dat de Belgische bevolking tegenover de justitie had getoond, onder meer in de Witte Mars van 300.000 mensen in oktober 1996. ,,Het vertrouwen van de mensen in het gerecht herstellen, is een bijna onmogelijke opdracht'', zegt De Riemaecker.

Toch erkent nagenoeg iedereen dat de Hoge Raad een reuzenstap deed in het meer objectief maken van de benoemingen van magistraten. Terwijl vroeger een partijkaart doorslaggevend was bij een aanstelling als rechter, gaat de Raad nu de kennis en ervaring van de kandidaten na.

,,De voorbije vier jaar onderzocht de Raad 4.305 kandidaturen'', stelt de Gentse hoogleraar Rogier De Corte vast in een evaluatie (De Hoge Raad voor de Justitie na vier jaar gewogen, Uitgeverij Die Keure) . ,,Twee derde kreeg een benoeming tot rechter. Waarom de ene kandidaat de voorkeur krijgt op de andere, komen we niet te weten. Ik pleit voor een grotere openheid over die benoemingen'', zegt De Corte. ,,Dat is de enige manier om elke verdachtmaking van politieke inmenging weg te nemen.''

* Voor inlichtingen kunt u terecht op: tel. 02-535.16.16.
* http://www.hrj.be

Filip Verhoest
13/04/2005

©Copyright De Standaard

Rechter overtreedt te vaak wet bij scheiding
-Artikel van Wim Orbons in het Nederlands Dagblad 10-12-2004

Rechters beslissen vaak in strijd met de wet dat contact tussen het kind en de vader na scheiding wordt opgeschort of ontzegd. Het VVD-Tweede-Kamerlid Luchtenveld heeft nu een initiatiefwetsvoorstel ingediend met als hoofdelementen: scheiden zonder rechter en co-ouderschap na scheiding, tenzij ouders anders overeenkomen.

Het lijkt erop dat rechters, en veel advocaten, de wet niet kennen. Sinds 1998 loopt het ouderlijk gezag na scheiding van rechtswege door. De wet van 1998 stelt: gezag impliceert contact. Ontzegging van contact is onder strikte voorwaarden alleen mogelijk bij een ouder die geen gezag heeft (zoals vaders die voogdij hebben volgens de wet van vóór 1998). Recent is dit nog eens bevestigd door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens, dat Nederland heeft veroordeeld omdat de Nederlandse rechter de eis van een vader met gezag om zijn dochter te bezoeken afwees.

Onwetmatigheden van rechters zijn er mede debet aan dat circa de helft van de scheidingskinderen geen of nauwelijks contact meer heeft met de vader. Ook wanneer de rechter wel een contactregeling uitspreekt, in het beste geval een weekend per twee weken, kan een ouder (meestal moeder) die uitspraak straffeloos naast zich neerleggen. Dit leidt vaak tot stalking en geweld (steeds vaker met dodelijke afloop), waarvoor vaders wel bestraft worden. Delicten die door moeders worden uitgelokt.

Hanteren rechters een ongeschreven regel om gescheiden moeders te beschermen? De cijfers zijn niet in hun voordeel. Om met NRC-columnist Bas Heijne te spreken: 'Waar komt dat onuitroeibare geloof in de vrouw als beter mens toch vandaan? Het is net zo idioot als het geloof in de vrouw als minderwaardig wezen'. De meest geciteerde rechtspsycholoog in Europa, prof. Hans Crombag, heeft niet voor niets al jaren geleden de vraag gesteld: 'wie controleert de rechters?'

Onafhankelijkheid

De sociaal wetenschapper Jan de Keijser toonde begin 2000 in zijn proefschrift aan dat rechters zelfs in volkomen identieke zaken tot sterk verschillende uitspraken komen. Premier Balkenende zei daarover: 'De discussie over fouten in de rechtspraak en over integriteit is uiterst gevoelig, maar moet wel worden gevoerd. Nu al verschijnen artikelen over onrechtmatige rechtspraak.'

Maar de Tweede Kamer laat zich gemakkelijk meeslepen met het romantische beeld van een volkomen integere rechterlijke macht. Heel Nederland mag graaien, maar er is gelukkig nog één macht die vlekkeloos toezicht houdt, zo wil men graag geloven.
Dat artsen fouten maken, is geaccepteerd. Maar ze moeten wel openlijk voor hun fouten uitkomen. Rechters zijn daar kennelijk nog niet aan toe. Ze verschuilen zich achter de uniciteit van een zaak. Altijd zijn er bijzondere omstandigheden, geen enkele zaak is met elkaar te vergelijken, zeggen ze. Maar 'vechtscheidingen' hebben allemaal dezelfde rode draad. En niemand is onbevooroordeeld. Ook rechters zijn mensen en geen computers. Maar ze moeten wel de wet toepassen die op het terrein van scheiding volstrekt duidelijk is: altijd contact tussen kind en beide ouders, tenzij er bewezen feiten zijn van kindermishandeling.

In de uitspraak zouden rechters moeten opnemen dat de contactregeling zo nodig met behulp van de 'sterke arm' in burgerkledij wordt uitgevoerd. Of dat bij weigering het gezag over de minderjarige zal worden ontnomen. Dit zal in de praktijk een preventieve werking hebben.

Slachtofferrol

Rechters zwichten vaak voor moeders die in de slachtofferrol kruipen, en die na scheiding, meestal uit rancune, geen contact tussen het kind en de vader willen. Die situatie druist in tegen internationale verdragen, tegen de Nederlandse wet én tegen het belang van het kind. Veel rechters ontzeggen onrechtmatig het contact tussen vader en kind met als argument dat er 'rust' moet komen. Maar er komt geen rust, wel volgen nieuwe procedures, verdere escalatie en polarisatie, omdat de wet niet wordt toegepast. En verbroken contact wordt maar zelden hersteld, van uitstel komt afstel.

Als de moeder niet de kinderen kan meenemen met uitsluiting van vader, zal zij minder lichtvaardig overgaan tot scheiding. Dat blijkt ook uit onderzoek in de VS. Volgens deskundigen is echtscheiding voor kinderen trauma nummer één. Overspel, geweld, alcohol- of drugsgebruik spelen een ondergeschikte rol in de redenen om te scheiden. Ruim driekwart van de mensen die scheiden, geven aan dat ze 'niet meer met elkaar kunnen communiceren'. Maar minder dan eenderde van de gescheiden mensen zegt na scheiding gelukkiger te zijn geworden.

Van de kinderen die opgroeien in het traditioneel samengesteld gezin, beoordeelt bijna 80 procent de eigen gezinssituatie als goed. Waarom dan toch zoveel scheidingen? Ieder etmaal zijn er in Nederland circa 170 kinderen betrokken bij een scheiding. Kinderen van gescheiden ouders hebben een grotere kans op armoede, doen het slechter op school, hebben vaker psychische of psychiatrische klachten, lopen meer kans op gezondheidsproblemen, raken vaker aan de drank en drugs en belanden eerder in de criminaliteit.

Als rechters de wet hanteren, zal dat leiden tot minder lichtvaardige scheidingen, minder ellende voor kinderen, (groot)ouders en een enorme kostenbesparing voor de maatschappij. Therapeuten zullen dan snel hun huidige visie: 'denk aan jezelf' in plaats van het kind en gezinsbelang voorop te stellen, wijzigen in hoe los ik het probleempje op dat de ouders niet meer met elkaar kunnen communiceren.

Wim Orbons is voormalig directeur en secretaris van diverse gezondheidszorgorganisaties en contactpersoon van de expertgroep die voorstellen aan de Minister van Justitie heeft gedaan om de echtscheidingswetgeving te veranderen.

Een Nederlands vonnis over omgang van ruziënde ouders - rechtbankgebonden bemiddeling

Vader verzoekt primair co-ouderschapsregeling en secundair omgangsregeling

LJN-nummer: AQ6572 Zaaknr: 302-H-04
Bron: Gerechtshof 's-Gravenhage
Datum uitspraak: 4-08-2004
Datum publicatie: 13-08-2004
Soort zaak: civiel - personen-en familierecht
Soort procedure: hoger beroep

Uitspraak : 4 augustus 2004
Rekestnummer : 302-H-04
Rekestnr. rechtbank : 03-4914

GERECHTSHOF TE 'S-GRAVENHAGE - FAMILIEKAMER

B e s c h i k k i n g
in de zaak van

[verzoeker],
wonende te [woonplaats],
verzoeker in hoger beroep,
hierna te noemen: de vader,
procureur mr. M.C. Schmidt,

tegen

[verweerster],
wonende te [woonplaats],
verweerster in hoger beroep,
hierna te noemen: de moeder,
procureur mr. H.J.A. Knijff.

PROCESVERLOOP

De vader is op 29 maart 2004 in hoger beroep gekomen van een beschik-king van de rechtbank te 's-Gravenhage van 23 februari 2004.

De moeder heeft op 30 juni 2004 een verweerschrift ingediend.

Van de zijde van de vader zijn bij het hof op 7 april 2004 en 14 juni 2004 aanvullende stukken ingekomen.

De Raad voor de Kinderbescherming, vestiging Den Haag, hierna te noemen: de raad, heeft het hof bij brief van 11 juni 2004 laten weten niet ter terechtzitting te zullen verschijnen.

Op 21 juli 2004 is de zaak mondeling behandeld. Verschenen zijn: de vader, bijgestaan door zijn procureur, en de moeder, bijgestaan door haar advocaat, mr. A.G.H.M. Ganzeboom. Op telefonisch verzoek van het hof is namens de raad mevrouw W.M. Mentink verschenen.

VASTSTAANDE FEITEN

Op grond van de stukken en het verhandelde ter terechtzit-ting staat - voor zover in hoger beroep van belang - tussen de ouders het volgende vast.

De vader en de moeder zijn op [datum] met elkaar gehuwd. Uit hun huwelijk zijn de volgende nog minderjarige [kinderen] geboren:
[kind 1], geboren op [geboortedatum],[kind 1],
[kind 2], geboren op [geboortedatum], verder:[kind 2], en
[kind 3], geboren op [geboortedatum], verder: [kind 3],
hierna gezamenlijk te noemen: de kinderen.
Na echtscheiding oefenen de ouders gezamenlijk het gezag uit over de kinderen. De kinderen verblijven sinds het uiteengaan van de ouders bij de moeder.

Op 28 augustus 2003 heeft de moeder bij de rechtbank te 's-Gravenhage een verzoek tot echtscheiding met nevenverzoeken ingediend. De vader heeft verweer gevoerd en daarbij zelfstandig verzocht primair vaststelling van een co-ouderschapregeling en subsidiair een omgangsregeling tussen hem en de kinderen te bepalen waarbij de kinderen de ene week van donderdag 08.00 uur tot maandag 08.00 uur bij hem zullen verblijven en de andere week van woensdag 08.00 uur tot zaterdag 09.30 uur, en meer subsidiair de in het kader van voorlopige voorzieningen vastgestelde omgangsregeling te handhaven, met dien verstande dat deze omgangsregeling ook zal gelden voor de jongste minderjarige, [kind 3].

Bij de bestreden beschikking heeft de rechtbank onder meer tussen de ouders de echtscheiding uitgesproken. Bij die beschikking heeft de rechtbank voorts - uitvoerbaar bij voorraad - een omgangsre-ge-ling bepaald, inhoudende dat:
- de vader de minderjarigen [kind 1] en [kind 2] bij zich mag hebben gedurende één weekend per veertien dagen van zaterdag 10.00 uur tot zondag 17.30 uur en in de week daaropvolgend op vrijdagmiddag na school tot 17.30 uur, met dien verstande dat als zij op die vrijdag geen school hebben de omgang zal plaatsvinden van 08.00 uur tot 17.30 uur, alsmede gedurende de helft van de schoolvakanties en feestdagen, zulks in onderling overleg tussen partijen te bepalen met inachtneming van een termijn van vier weken;
- de vader de minderjarige [kind 3] bij zich mag hebben op de vrijdagen waarop ook de oudste minderjarigen bij hem zullen zijn, zulks van 08.00 uur tot 17.30 uur.

BEOORDELING VAN HET HOGER BEROEP

1. In geschil is de omgang tussen de vader en de kinderen.

2. De vader verzoekt de bestreden beschikking te vernietigen voor zover het de vastgestelde omgangsregeling betreft en, opnieuw beschikkende, een omgangsregeling vast te stellen en te bepalen dat:
- de drie minderjarige kinderen iedere vrijdag van 8.00 uur tot 19.00 uur bij hem verblijven;
- de drie minderjarige kinderen om het weekend van vrijdag 19.00 uur tot zondag 19.00 uur bij hem zullen verblijven;
- de drie minderjarige kinderen gedurende de helft van de feestdagen, overige vrije dagen en de schoolvakanties bij hem zullen verblijven.

3. De moeder bestrijdt zijn beroep.

4. De raad acht het met het oog op de toekomst van belang dat er aandacht wordt besteed aan de verbetering van de communicatie tussen de ouders. De raad adviseert bemiddeling door een deskundige.

5. Zowel uit de aan het hof overgelegde stukken als uit het verhandelde ter terechtzitting is gebleken dat de vader en de moeder niet tot nauwelijks met elkaar kunnen communiceren. De verhoudingen zijn ernstig verstoord en er zijn diverse procedures tussen de vader en de moeder gevoerd, hetgeen tot onrust en spanning heeft geleid. Het hof is van oordeel dat het in het belang van de kinderen is, maar dat ook de ouders er belang bij hebben dat zij inzicht verkrijgen in hun ruziegedrag en door dit inzicht hun gedrag zodanig kunnen aanpassen dat zij als ouders weer over en met de kinderen kunnen communiceren. Het hof acht in deze zaak een (transformatieve) mediation geïndiceerd, waarbij aan partijen inzicht wordt verschaft in hun gedrag.

6. Zowel de vader als de moeder hebben zich ter terechtzitting bereid verklaard deel te nemen aan mediation en alle aanwijzingen van de deskundige dienaangaande op te volgen.

7. Het hof zal daarom, alvorens over het verzoek tot omgang te beslissen, de behandeling van de zaak aanhouden tot hierna te melden pro forma datum, teneinde deelname van de ouders aan mediation mogelijk te maken. Het hof zal mevrouw drs. J.A.M. Hendriks, gevestigd aan de Javastraat 1 te 2585 AA s-Gravenhage, te bereiken op telefoonnummer 071-5820939, benoemen als deskundige.

8. Bij de door de deskundige uit te voeren mediation, kunnen de volgende vragen als leidraad dienen:

Gedrag en communicatie:
- welk(e) type(n) ruziegedrag hebben de ouders ontwikkeld en wat zijn daarvan de gevolgen?
- zijn de ouders in staat het eigen aandeel in het ontstaan en voortgaan van hun ruziegedrag
te onderkennen?
- zijn de ouders gevoelig voor interventies met het doel hun conflictstijl in positieve zin te veranderen (in de zin van het zoeken naar de zachte krachten)?
- is verandering van de conflictstijl tijdens de mediationgesprekken waarneembaar?
- zal een veranderende conflictstijl voor de ouders een duurzame verbetering in het ouderschap teweeg brengen?
- is op kortere of langere termijn een overlegsituatie tussen deze ouders denkbaar?

Zorgtaken rond de kinderen:
- hoe was de situatie tijdens het huwelijk?
- hoe is de feitelijke situatie nu?
- hoe ziet de ideale situatie van het ouderschap na de scheiding eruit?
- wat dient er te gebeuren om de problemen van nu op te lossen of te verminderen?
- hoe geraken de ouders in de ideale situatie?

Omgang:
- indien de mediator de kinderen bij de bemiddeling heeft betrokken: hoe beleven de kinderen de situatie rond hun ouders? Hoe staat het met hun relevante behoeftes en belangen?
- heeft al dan niet in bemiddeling een "paraplu" gesprek tussen de ouders en de kinderen plaatsgevonden? Zo ja, wat was het effect?

9. Nu ter terechtzitting is besproken dat de kosten van de mediation bij helfte voor rekening van ieder van de ouders zullen komen, zal het hof dan ook bepalen dat ieder der ouders de helft van het voorschot op de bemiddelingskosten, van € 4.000,- inclusief omzetbelasting zal dienen te voldoen.
10. De deskundige dient het hof te rapporteren over het verloop en de resultaten van de bemiddelingsgesprekken.

11. Het vorenstaande leidt tot de volgende beslissing.

BESLISSING

Het hof:

houdt de behandeling van de zaak aan tot zaterdag 18 december 2004 pro forma, ter fine als vermeld onder rechtsoverweging 5;

benoemt tot deskundige mevrouw drs. J.A.M. Hendriks, Javastraat 1, 2585 AA s-Gravenhage;

bepaalt dat de deskundige haar werkzaamheden niet behoeft aan te vangen voordat ieder der ouders de helft van het bedrag van € 4.000,- heeft gestort op bankrekeningnummer 1923.25.795 ten name van Arrondissement 537 Den Haag (onder vermelding van: rekestnummer 302-H-04 en de naam van de ouder van wie de betaling afkomstig is), als voorschot op de nader te bepalen kosten van het deskundigenonderzoek en dat de deskundige vervolgens, na bericht van het hof, haar werkzaamheden zal aanvangen;

bepaalt dat de griffier van dit hof een afschrift van deze beschikking aan de deskundige zal zenden;

bepaalt dat partijen binnen één week na de datum van deze beschikking (een afschrift van) de processtukken ter beschikking van de deskundige zullen stellen en alle door deze gewenste inlichtingen zullen verstrekken;

bepaalt dat de deskundige het hof zal rapporteren over het verloop en de resultaten van de bemiddelingsgesprekken;

houdt verder iedere beslissing aan.

Deze beschikking is gegeven door mrs. Labohm, Dusamos en Pannekoek-Dubois, bijge-staan door mr. Jooren-Philipa als griffier, en uitgespro-ken ter openbare terecht-zitting van 4 augustus 2004.

Op weg naar het elektronische dossier

Het Phenix-project

1. Phenix is de code-naam voor de informatisering van de rechtbanken en parketten van het land. De informatisering is niet nieuw in de rechterlijke organisatie. Meer dan twintig jaar geleden zijn pogingen ondernomen om het gerecht elektronisch uit te rusten en die inspanningen hebben overigens ook goede resultaten opgeleverd. De aanpak was helaas fragmentarisch. Een algemeen beleidsplan ontbrak. Dertien systemen werden naast elkaar ontwikkeld. Zij kunnen redelijkerwijze niet worden gehandhaafd. Een nieuw coherent systeem kan worden uitgebouwd dat veel efficiënter en goedkoper zal zijn dan de bestaande systemen waarvan enkele volledig voorbijgestreefd zijn.

Phenix is een kwalitatieve sprong voorwaarts. Het nieuwe systeem is volledig gebaseerd op het concept van het elektronische dossier. De nieuwe architectuur die de firma Unisys aan wie de opdracht werd toevertrouwd ontwikkelt, gaat uit van dat concept. Bij de aanvang van elke zaak wordt in het centraal systeem een elektronisch dossier gecreëerd. Het doet er niet toe of het gaat om een strafzaak, een civiele zaak of een fiscale zaak. Het dossier wordt verrijkt in de loop van zijn verdere evolutie. Zowel de leden van de rechterlijke orde die het dossier beheren als de personen die niet behoren tot de rechterlijke orde (politie, advocaten, gerechtsdeurwaarders of de partijen zelf) zuilen het dossier aanvullen met nieuwe gegevens.

Het elektronisch dossier zal geen spiegelbeeld zijn van hetgeen nu een dossier in papier is, maar het zal wel dezelfde toepassingen en evoluties kunnen inhouden als een dossier in papier. In de overeenkomst met de leverancier van Phenix heet het dat de bestaande toepassingen moeten teruggevonden worden in de nieuwe gecentraliseerde architectuur van Phenix. Dank zij dit systeem zullen de zaken vlotter worden behandeld en wordt het eenvoudiger voor de advocaat en zijn cliënt om zijn dossier te kennen en te beheren. De realisatie van het nieuwe systeem is niet eenvoudig. Zij kan alleen lukken door een innige samenwerking van de rechterlijke orde en de FOD-Justitie.

2. Hoe ver staat het project? Begin januari 2004 is de analyse afgewerkt behalve wat een aantal punten betreft die tijdens de concrete uitvoering zullen worden verfijnd. In 2004 zal hoofdzakelijk gewerkt worden aan het "framework" (het technisch kader dat vereist is voor de ontwikkeling), aan het wettelijk kader vereist om het systeem te doen werken en aan de inhoudelijke gegevens zoals codes, modellen enz. Einde 2004 zullen de eerste tests gedaan worden in de politierechtbanken en hun parket. Vanaf 2005 zullen er meer en meer pilootrechtbanken aan het werk gesteld worden en de eerste volledige toepassing zal ook geleverd worden. De volledige ontwikkeling zal voltooid zijn in 2007 met de laatste toepassingen (Cassatie en Koophandel).

3. Verbeelding en vernuft maar ook tijd en geld zijn nodig voor het project. Het project zal lukken dank zij de inspanningen van magistraten, griffiers, parketsecretarissen, ambtenaren die zich belangeloos en zonder grenzen inzetten voor het project en vergeten hun uren te tellen. Een efficiënte beleidsstructuur is ook vereist voor een project waarvan de complexiteit vroeger vaak is onderschat. De Phenix-leiding berust bij drie personen: Ivan Verougstraete, voorzitter van het Hof van Cassatie, Jean-Claude Marcourt, directeur van het kabinet van de Vice-eerste Minister en Minister van Justitie en Alain Bourlet, voorzitter van bet directiecomité van de FOD-Justitie.

Een coördinatiecel bestaande uit beroepsbeheerders van dergelijke projecten rapporteert wekelijks aan de Phenix-leiding. De firma Unisys, de informatica-diensten van de FOD-Justitie en dertien technische comités die het project tot een goed einde moeten brengen zijn in permanent contact met de coördinatoren. Opties zullen moeten genomen worden. De leiding van Phenix zal geregeld contact opnemen met de overheden en met de gebruikers om er zeker van te zijn dat het project de goede weg opgaat. Daarenboven zal een stuurgroep samengesteld vooral uit leden van de rechterlijke orde maandelijks vergaderen om de genomen opties te bekrachtigen en advies en ideeën te geven voor het verdere verloop van de werkzaamheden en aldus mee het project helpen dragen.

Enkele moeilijke maanden staan ons te wachten maar als wij allen samen aan het project werken, zullen wij binnen drie jaar een systeem hebben dat de efficiëntie en de kwaliteit van het gerecht zal bevorderen en als model zal kunnen staan voor onze buurlanden.

Ivan Verougstraete
Voorzitter van het Hof van Cassatie

Laurette Onkelinx
Vice-eerste Minister en Minister van Justitie

Bron : Website Federale Overheidsdienst Justitie

Juridische maatregelen die ingaan op 1 januari 2004

• Het eerste juridisch advies is gratis voor iedereen en meer mensen zullen een beroep kunnen doen op een pro-Deoadvocaat.
• Meer slachtoffers van opzettelijke gewelddaden zullen financiële steun krijgen en het maximumbedrag wordt verdubbeld.
• De begrippen terroristisch misdrijf en terroristische groepering worden opgenomen in het Strafwetboek. Ook de financiering van terrorisme wordt strafbaar.
• Het mandaat van toegevoegde rechters verdubbelt van drie naar zes jaar en het percentage parketjuristen en referendarissen stijgt van 25 naar 35 procent.
• De militaire rechtscolleges verdwijnen.
• Verenigingen en stichtingen moeten een boekhouding bijhouden.
• De uitlevering van personen wordt binnen de Europese Unie vervangen door het Europees aanhoudingsmandaat.
• Een verzoektot wraking van de voorzitter van een assisenhof door een derde moet ondertekend worden door een advocaat met 10 jaar balie-ervaring.

  (Bron De Standaard 24/25-12-2003)

Toekenning door de rechtbank van het ouderlijk gezag

De jeugdrechtbank van Brussel beschikte op 8 juni 1998, (R.W. 1998-99,822):

1. "De gezamelijke uitoefening van het ouderlijk gezag is de algemene
regel en kan slechts om ernstige redenen ontnomen worden. Man en vrouw zijn
geroepen tot gelijke en gelijkaardige taken, zodat het verzoek van de vader
om het verblijf van het kind in gelijke delen vast te leggen bij de ene en
de andere ouder, gegrond is."

2. "Overwegende dat de gezamelijke uitoefening van het ouderlijk gezag
de algemene regel is en slechts om ernstige redenen kan ontnomen worden; dat
dit terzake niet het geval is"

3. "Overwegende dat een loutere onenigheid of gebrek aan
verstandhouding tussen partijen geen afdoende grond is om daaruit af te
leiden dat het kindje, al ware het van prille jeugd (7 maanden oud!), beter
aan zijn moeder wordt toevertrouwd;

dat in de sociologische ontwikkeling zoals zij zich heden ten dage voordoet,
man en vrouw geroepen worden tot gelijke en gelijkaardige taken;

dat een vader, evengoed als een moeder, in staat is om zich met de zorgen en
opvoeding van een jong kind te belasten;

dat de stelling volgens welke deze ouderlijke taak voor de moeder
gereserveerd is tot een voorbij tijdperk hoort;

dat het verzoek van de vader om het verblijf van het kind in gelijke delen
vast te leggen bij de ene en de andere ouder bijgevolg gegrond is; ..."

***

Nummer : RB02815_1

Datum : 1982-11-24 Jurisdictie : RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG BRUSSEL,

BURGERL KAMERS - FR, 9E K Zetel : SCHOLLERRolnummer : 85/71162

OUDERLIJK GEZAG. - HOEDERECHT. - HUWELIJK. - RECHTEN EN PLICHTEN VAN

ECHTGENOTEN. - DRINGENDE EN VOORLOPIGE MAATREGELEN. - Afwisselende hoede.

De samenvatting van het vonnis van de Rechtbank van Eerste Aanleg te Brussel, franse 9e burgerlijke kamer, zetel Scholler, rolnummer 85/71162 vermeldt het volgende: wanneer de hoede over het kind bij beschikking van de vrederechter op grond van BW Art. 223 aan één van de ouders wordt toegekend bij voorkeur boven de andere, valt te vrezen dat hieruit een feitelijke toestand ontstaat die wellicht later bij definitief vonnis zou worden bevestigd, zonder dat beide ouders werkelijk in de gelegenheid werden gesteld hun opvoedkundige geschiktheid te bewijzen. Bijgevolg mag het hoederecht afwisselend worden toegekend aan beide ouders wanneer blijkt dat het kind, hoe jong het ook is, met beide ouders sterk gebonden is en te zeer zou lijden onder de impliciete veroordeling als gevolg van de niet-toekenning van het hoederecht hetzij aan de vader hetzij aan de moeder.

Bron: http://www.cass.be/cgi_juris/jurn.pl

Arrest van het Hof van Beroep Antwerpen 6 maart 2002 omtrent de kinderen

Voorzitter : M. Van Rompay

Raadsheren : B. Luyten en A. De Proost

Advocaat-generaal : J.F. Missal

Advocaten : I. Van Loock en F. Impens

Ouderlijk gezag - gezamenlijke gezagsuitoefening - horen van de kinderen - vastleggen van de verblijfsregeling - dwangsom

Op de vraag van de moeder om de kinderen van bijna twaalf en dertien jaar te horen inzake de uitoefening van het ouderlijk gezag en het verblijf kan niet worden ingegaan wanneer zij in het raam van vorige deskundige onderzoeken voldoende gehoord zijn en het verder betrekken van de kinderen in procedures tussen hun ouders een niet aangewezen bijkomende belasting zou uitmaken. Nu de kinderen op elf- en twaalfjarige leeftijd tijdens een bezoek met hun vader aan het pretpark Playworld naar de politie telefoneerden met de mededeling dat hun vader dronken was - waarna de politie kon vaststellen dat de man geen enkel kenmerk van dronkenschap vertoonde - en zij perfect op de hoogte waren van de datum van de terechtzetting (een jaar later), staan de kinderen klaarblijkelijk sterk onder de invloed van hun moeder zonder te beseffen waar hun werkelijk belang ligt en blijkt dat zij onvoldoende onderscheidingsvermogen hebben.

De fundamentele rechten van het kind houden in dat het kind recht heeft op een onbezorgde kindertijd, zonder gemengd te worden in de echtscheidingsproblemen van zijn ouders en hierin gebruikt te worden.

Zonder reden wordt niet afgeweken van de algemene regel van de gezamenlijke uitoefening van het ouderlijk gezag en een normale weekendverblijfsregeling bij de vader. Gelet op de beperkte vertrouwdheid van de kinderen met de vader kan niet worden ingegaan op zijn vraag om het hoofdverblijf van de kinderen bij hem te vestigen of een bilocatieregeling vast te stellen, noch op de vraag van de moeder om de verblijfsregeling van de kinderen bij hun vader te bepalen in onderling overleg tussen vader en kinderen, daar dit erop zou neerkomen dat de kinderen zelf beslissen wanneer ze naar hun vader gaan. Gelet op de leeftijd van de kinderen en de meer dan problematische verhouding met hun vader, is dit voorstel totaal onaanvaardbaar en getuigt het overigens niet bepaald van goede trouw in hoofde van de moeder. Omdat het belang van de kinderen vereist dat de vastgestelde verblijfsregeling zonder discussies of hindernissen zou kunnen verlopen en gelet op de houding van de moeder in het verleden, is het aangewezen in te gaan op de vordering van de vader om de niet-naleving van de verblijfsregeling te sanctioneren door de verbeurte van een dwangsom.

Uit : Hoop ! ts. van BGMK jg. 25 nr. 2 maart-april 2003 blz. 16.

Onderhoudsgeld voor een klein kind

De Rechtbank van Eerste Aanleg te Brussel, voorzitter zetelend in kortgeding, zetel Boon, rolnummer 971011C, oordeelde als op 18.12.1997: de ouders dienen naar evenredigheid van hun middelen te zorgen voor de huisvesting, het levensonderhoud, het toezicht, de opvoeding en de opleiding van hun kinderen. Relevant voor de bepaling van de onderhoudsbijdrage zijn wel de inkomsten en vermogens van de ouders. Uitgaande van een normale kost voor tweejarige (met posten als luiers en dagopvang) en gelet op de fiscale aftrekbaarheid voor de vader, waardoor de werkelijke finale kost lager uitvalt dan de nominale, past het de bijdrage voorlopig te bepalen op 4.000 bef per maand.

Bron: http://www.cass.be/cgi_juris/jurn.pl

Mr. Ann De Wolf, toenmalig assistente KU-Leuven - advocate aan de balie van Brussel

1e deel van de redevoering uitgesproken bij de viering van het 20-jarig bestaan van BGMK op 11 november 1995 in de Landcommanderij Alden Biesen in Rijkhoven - Bilzen

Geachte Dames en Heren,

Mijn bijdrage zal u waarschijnlijk als de meest juridisch-technische in de oren klinken. De twee deelaspecten die ik achtereenvolgens zal belichten, zijn enerzijds het belang van het kind en anderzijds het hoorrecht van de minderjarigen.

Ik zal met u overlopen wat zij precies betekenen als juridische term en techniek, op welke manier zij een bescherming kunnen bieden voor de minderjarige, of ze erin slagen, en welk verband er eigenlijk tussen het belang van het kind en het hoorrecht kan bestaan.

Toen ik de opdracht kreeg om het belang van het kind juridisch te bekijken, moet ik eerlijk zeggen dat ik dat een moeilijke opdracht vond. Het begrip wordt te pas en te onpas gehanteerd in de juridische wereld zonder dat daar een concrete definitie aan beantwoordt, zonder dat daar een beschrijving aan beantwoordt.

Wettelijke bepalingen in verband met het belang van het kind

Ik heb dan ook eerst de wettelijke bepalingen terzake nagegaan. Daarbij valt mij op, dat het begrip op twee manieren wordt geïnterpreteerd zowel in positieve als in negatieve zin. Men kan m.a.w. zeggen dat het belang van het kind gediend moet zijn met deze of gene maatregel. Anderzijds kan men zeggen in de negatieve interpretatie, dat het nemen van een maatregel strijdig zou zijn met het belang van het kind. Ik heb voor u de artikels gerangschikt waarin het belang van het kind hetzij negatief hetzij positief voorkomt in de wet.

Ten eerste is er artikel 343 Burgerlijk Wetboek over de adoptie. Daarin staat dat een adoptie van een minderjarige slechts doorgang kan vinden, indien zij het belang van het kind dient.

Wat de overdracht van het ouderlijk gezag betreft, is er ook de vaststelling dat de rechter moet beoordelen of de overdracht van het ouderlijk gezag rekening houdt met het belang van het kind.

In het afstammingsrecht zijn er verschillende artikels waarin het begrip opduikt. Ik vermeld kort : een verzoek tot machtiging tot erkenning kan alleen maar doorgaan getoetst aan het belang van het kind, indien bewezen is dat de kandidaat-erkenner niet de genetische vader is.

Datzelfde geldt voor een onderzoek naar het vaderschap. Ook een onderhoudsvordering tegen de vermoedelijke verwekker zal worden beoordeeld op het belang van het kind.
Tenslotte zie ik dat er ook in de jeugdbescherming m.b.t. de ontzetting uit het ouderlijk gezag vermeld staat dat, bij het herstel van het ouderlijk gezag, er moet beoordeeld worden in het belang van het kind. Het feit alleen dat de ouder zijn leven gebeterd zou hebben, volstaat dus niet.

Sinds de recente wijziging in het jeugdbeschermingsrecht en het familierecht zien we dat er een aantal artikels zijn bijgekomen, waarin opnieuw melding wordt gemaakt van het belang van het kind. Vermits die artikels heel wat procedures zullen veroorzaken, zullen we een inflatie zien van procedures waarin de rechter uiteindelijk rekening zal houden met dat moeilijke begrip. Dat is ondermeer zo in het art. 36 bis van de jeugdbeschermingswet, waarin inderdaad het verplicht hoorrecht is ingelast voor kinderen vanaf 12 jaar. Een rechter kan daar oordelen dat, als het in het belang van het kind is, het kind wordt bijgestaan door een vertrouwenspersoon of zijn advocaat.

Ook in de wet van 30 juni 1994 op de echtscheidingsprocedures is het mogelijk dat de rechter opmerkingen maakt op de voorafgaande overeenkomsten bij de EOT's, indien hij meent dat er beschikkingen zijn opgenomen in strijd met het belang van het kind. Hier hebben we dus een negatieve interpretatie.

Wanneer zo'n EOT-echtscheiding definitief is geworden, is het mogelijk dat die gewijzigd wordt indien nieuwe en onvoorzienbare omstandigheden zich aandienen. Dat is niets anders dan de vroegere rechtspraak die nu opgenomen is in de wetgeving, waar men veelal vroeger erkende dat in het belang van het kind de echtscheidingsovereenkomst diende te worden herzien. Nu heeft de wetgever daar "nieuwe en onvoorzienbare omstandigheden" gestipuleerd. Men neemt algemeen aan dat men daartoe de situaties moet rekenen, waarbij bepalingen zouden zijn opgenomen die in strijd zijn met het belang van het kind. Hetzelfde geldt voor de overeenkomsten tijdens de echtscheidingprocedure op initiatief van echtgenoten.

Prof. Verhellen heeft al gesproken over de wet van 13 april 1995. Daarin zitten ook een aantal belangrijke bepalingen waar we opnieuw hetzelfde begrip tegenkomen. De nieuwe regeling is daar dat, wanneer ouders samenleven, zij het ouderlijk gezag gezamenlijk uitoefenen. Daarbij kunnen zich uiteraard problemen voordoen. Indien een ouder geen overleg pleegt met de andere ouder, maar een beslissing alleen neemt, kan de andere ouder verzet aantekenen. De rechtbank die geconfronteerd wordt met dat verzet, zal moeten oordelen in het belang van het kind. Dezelfde regeling geldt indien de ouders niet samenleven. Het is mogelijk bij niet-samenlevende ouders dat men afstapt van de gezamenlijke uitoefening en men opteert voor het vroegere systeem met uitsluitende uitoefening door één ouder. Dat kan, indien een rechter zou constateren dat de ouders het over een aantal belangrijke aspecten van de opvoeding niet eens zijn. Dat kan ook, indien de rechter oordeelt dat de gezamenlijke uitoefening van het ouderlijk gezag in strijd zou zijn met het belang van het kind.

Sinds de wet van 13 april 1995 kunnen de grootouders en derde personen die een bijzondere affectieve band hebben met het kind een omgangsrecht vragen. De toepassing van de uitoefening van het persoonlijk contact zou opnieuw worden beoordeeld met het criterium van het belang van het kind voor ogen. Grootouders hebben een recht op persoonlijk contact, maar de uitoefening ervan zal worden beoordeeld in het belang van het kind.

Tenslotte is daar nog een heel kleine bepaling die zegt dat de jeugdrechtbank bevoegd is voor het opleggen of wijzigen van alle beschikkingen m.b.t. het ouderlijk gezag. Dat is een bepaling die heel belangrijk is in dat verband. Hier staat nl. dat de jeugdrechtbank telkens zal oordelen in het belang van het kind. Dat zal ongetwijfeld aanleiding geven tot heel wat procedures waar dat belang van het kind een rol speelt.

Inhoud van het begrip "het belang van het kind"

Nu heb ik u niets wijzer gemaakt over de inhoud van dat belang van het kind. Ook de wetgever doet dat niet. Dat komt omdat aanvankelijk die norm bedoeld was als onderliggende norm bij het uitvaardigen van wettelijke regels. Niemand zal ontkennen dat dit tot op vandaag het geval is. Alle beslissingen worden geacht genomen te zijn in het belang van het kind. Maar het begrip heeft een dusdanige inflatie gekend als juridisch instrument en we vinden het in zovele artikels terug, dat het toch eigenaardig is dat er nergens een precieze en concrete inhoud aan wordt gegeven.

Er zat dan niets anders op dan de rechtspraak en de rechtsleer eventjes te raadplegen. Uit wat ik daar vind omtrent het bestaan van het begrip, dus niet omtrent de inhoud ervan, constateer ik dat ook buiten de uitdrukkelijke wetteksten gebruik wordt gemaakt van het begrip bij een beoordeling van een verlatenverklaring, bij een gerechtelijke ontvoogding van een minderjarige en ook zelfs bij uitwijzingsbevelen en bij nationaliteitsverzoeken. Daar hanteert men dus dat begrip.

Men mag echter niét stellen, dat het belang van het kind een algemeen rechtsbeginsel zou zijn. Niemand ontkent dat de beslissingen die men neemt, geacht worden in het belang van het kind te zijn. Maar een beslissing nemen met als criterium 'het belang van het kind' is niet altijd een verantwoorde beslissing. Dit wil zeggen dat het een foutieve en gevaarlijke redenering kan zijn om te zeggen telkens in concreto naar het belang van het kind te kijken. Ik zou daartoe het voorbeeld van het afstammingsrecht willen aanhalen. Indien men het belang van het kind ook buiten de specifieke situaties die de wet voorzien heeft, nl. het verzoek tot erkenning en het onderzoek naar vaderschap, zou toepassen, is dat een foutieve redenering, omdat er wettelijke regels zijn voor het afstammingsrecht. Al zou het in casu en in concreto gaan over een geval waarin een afwijking van de wettelijke regel in het belang van het kind zou zijn, dan moet de rechter toch nog steeds de wettelijke regels volgen, omdat dat de objectieve regels zijn. Wanneer de wetgever het nodig acht dat een rechter ergens rekening houdt met een subjectief element, dan zal hij wel het begrip 'belang van het kind' introduceren.

Wanneer ik de rechtsleer naga m.b.t. de inhoudelijke betekenis van het begrip, gaat men opnieuw zijn toevlucht nemen tot abstracte definities. Ze leggen echter toch een aantal richtlijnen op. De meeste auteurs constateren dat het belang van het kind proceduregebonden is. Het hangt dus af van de procedure. Ten eerste zie je dat er verschillende interpretaties gangbaar zijn in de verschillende rechtstakken. Het belang van het kind moet men anders interpreteren in de procedure m.b.t. het ouderlijk gezag en het omgangsrecht dan in de afstammingsgeschillen en het adoptierecht. In de eerste procedures van het ouderlijk gezag en het omgangsrecht moet een rechter een beslissing nemen op een bepaald moment en kan hij eigenlijk niet voorzien in de toekomst dat andere omstandigheden kunnen plaatsvinden, waardoor het belang van het kind verandert. Zijn beslissing heeft gezag van gewijsde, in die zin dat hervormd kàn worden, indien het belang van het kind dat vraagt. De rechter houdt rekening met het belang van het kind op een bepaald moment. In afstammingsgeschillen daarentegen neemt de rechter een beslissing m.b.t. een element van staat. Hij stelt : "Dit is uw moeder of dit is uw vader". Zijn beslissing heeft kracht van gewijsde en moet dus op het moment dat zij genomen wordt, al rekening houden met het toekomstige belang. Dat stelt dus niet alleen het belang van het kind op het moment dat hij die beslissing neemt, maar hij moet ook rekening houden met de toekomst.

Een ander verschilpunt is dat het belang van het kind niet altijd als alleenzaligmakend criterium geldt. Er wordt dus een verschil in belang aan gehecht en het legt een verschillend gewicht in de schaal. Bij het omgangsrecht van grootouders en derden bijvoorbeeld is het belang van het kind het enige criterium om de uitoefening te weigeren. Bij adoptie daarentegen is het belang van het kind een van de criteria, maar gelden daarnaast voor homologatie van de adoptie ook nog bijvoorbeeld de wettige redenen, belangen van anderen… Dat zijn de proceduregebonden invloeden op het belang van het kind.

Afhankelijk van het domein waarop men opereert, heeft de rechtsleer toch een aantal richtlijnen vooropgesteld. Die karakteristieken zou ik als gevalsgebonden willen bestempelen. In de materie van het omgangsrecht heeft de rechtsleer een poging gedaan om het belang van het kind te omschrijven. Daar zegt ze dat het nemen van een beslissing in het belang van het kind betekent, dat ze elke maatregel die de zedelijkheid, de veiligheid of de gezondheid van het kind schade kan berokkenen, moet uitschakelen.

Met de zedelijkheid bedoelt men de moraliteit, de levensbeschouwelijke praktijken. Bepaalde praktijken die het psychische en religieuze evenwicht van het kind kunnen verstoren dienen uitgeschakeld te worden. Met veiligheid bedoelt men niet zozeer de fysieke veiligheid dan wel de psychische stabiliteit van het kind. Bij omgangsrecht kan dat bijvoorbeeld de nestwarmte zijn die het kind krijgt. De gezondheid komt dan bijvoorbeeld ter sprake bij mishandeling en verwaarlozing. Dat kan ook voorkomen bij het omgangsrecht : dat men het kind geen lange reizen laat ondernemen omdat dat zijn gezondheid in gevaar zou brengen.

In diezelfde materie hebben we een andere formulering. Die zegt dat het belang van het kind de waarmaking van het recht van het kind is op een harmonische ontplooiing van zijn persoonlijkheid. Dat is een zware opdracht voor de rechter die dan op dat ogenblik de persoonlijkheidsstructuur van dat kind moet kennen en ook rekening moet houden met de omstandigheden die de ontwikkeling van die persoonlijkheidsstructuur zou kunnen beïnvloeden. Algemeen wordt gesteld in de rechtsleer dat, als men met het belang van het kind wordt geconfronteerd, men dat moet zien in een context waar ook nog belangen van de andere gezinsleden, kinderen en volwassenen een rol spelen. De rechtsleer zegt ook dat men alleszins rekening moet houden met de continuïteit en de stabiliteit in de opvoedingssituatie van het kind.

Er zijn dus de proceduregebonden karakteristieken en de gevalsgebonden karakteristieken en dan zijn er natuurlijk nog de tijdsgebonden karakteristieken. De rechter zal altijd het belang van het kind vaststellen op een bepaald ogenblik in de tijd. Hij zal dus rekening houden met wat op dat ogenblik algemeen sociaal aanvaard is en gangbaar is. Tot hier dus de theoretische beschouwingen.

Omdat het mij eigenlijk nog niet zoveel wijzer maakte, heb ik een steekproef gedaan via het judit-systeem van een aantal gepubliceerde vonnissen en arresten. Ik heb nagegaan hoe de rechtbanken dat alles toepassen en wat een rechter doet als hij dat criterium tegenkomt.

Een eerste constatering zegt mij dat de rechtbanken al even gretig zondermeer gebruik maken van het begrip "belang van het kind" als de wetgever. Ze zeggen een bepaalde beslissing te nemen omdat hun dat in het belang van het kind lijkt te zijn. Van de uitslagen die ik onderzocht heb, zijn er zo'n 43% die betrekking hebben op het ouderlijk gezag en het omgangsrecht, 15 % op de wijziging van de onderhoudsbijdrage bij echtscheiding door onderlinge toestemming. (In dat geval kon de overeenkomst worden gewijzigd in het belang van het kind.) 11 % heeft betrekking op de adoptieprocedure, 13 % op afstammingsgeschillen. In de overige uitspraken wordt het belang van het kind gebruikt in een heel andere context. Dat gaat dan van sociale wetgeving tot uitwijzingsbevelen. Ik maak het nodige voorbehoud bij dat cijfermateriaal, omdat ik slechts een beperkt aantal uitslagen heb onderzocht. Misschien dat er een andere verhouding zou zijn bij meer uitslagen. Ik geef dat mee ten titel van informatie.

Enkele uitspraken heb ik toch kunnen betrappen op een inhoudelijke betekenis. Binnen het raam van een verzoek om gezamenlijke uitoefening van het ouderlijk gezag oordeelt een rechter volgende uitspraak als in het belang van het kind : "Het ouderlijk gezag kan niet gezamenlijk worden uitgeoefend, omdat het milieu en de opvoeding bij beide ouders te verschillend is en er een gebrek is aan sereniteit". Een andere rechter oordeelt dat bij de toewijzing van het uitsluitend ouderlijk gezag "rekening houden met het belang van het kind" betekent, dat men nagaat welke de behoeften zijn van het kind aan zekerheid, stabiliteit en aan beschikbaarheid van een ouder. Een ander voorbeeld heeft betrekking op de adoptie. Een rechter zegt dat een adoptie in het belang van het kind is, wanneer het kind bij de adoptanten genegenheid en geluk vindt, terwijl de moeder uit zijn leven is verdwenen gedurende het grootste deel van zijn bestaan.

Bij de wijziging van de EOT-overeenkomsten ziet men dat de wijziging kan plaats vinden in het belang van het kind. Dat belang van het kind is hier niet louter materieel bedoeld. M.a.w. indien een benaderde financiële situatie van een ouder eigenlijk aanleiding zou geven tot een verandering, dan ziet men dat niet alleen het louter materiële vatbaar is. De rechter zal ook zeggen, dat die benaderde financiële situatie geen negatieve invloed mag hebben op de normale relatie tussen de ouder en het kind. Het morele aspect komt daar ook aan de orde. Ook op het vlak van de erkenning en de afstammingsgeschillen aanvaardt men dat het niet alleen over het materiële belang gaat, maar ook over het psychologische en het morele belang van het kind.

Tot slot vindt men ook wat de schoolkeuzes betreft, dat de rechter zegt dat de continuïteit van de opvoeding een heel belangrijk element is, zijnde in het belang van het kind. Zo is er een beslissing die stelt dat de moeder tegen de wil van de vader in niet kan beslissen dat het kind wordt ingeschreven in een andere school, louter en alleen omdat het kind op de eerste school in contact kan komen met het zoontje van de vriendin van haar ex-echtgenoot. De rechter zei hier dat "de continuïteit" in het belang van het kind was. Hij besliste dat het kind ingeschreven moest blijven in de eerste school. De gemeenschappelijke bedoeling van de ouders op het ogenblik van hun huwelijk en tijdens hun samenleving, is bij de schoolkeuze ook van belang. Dat speelt een rol bij het inschrijven voor zedenleer of godsdienst. Men kijkt hier naar de levensbeschouwelijke opvatting van de ouders tijdens het huwelijk, omdat dit opnieuw invloed heeft op de continuïteit van het kind.

Samenvatting

Dit thema wil ik niet afsluiten met een zoveelste poging tot definitie van het belang van het kind, maar met een samenvatting van de rechtsleer en de rechtspraak. De rechter moet zich dus gegeven de aard van de materie inleven in de wereld van het kind en een beslissing nemen die de positieve gevolgen van de maatregel die hij zal nemen, op de verlangens en de verwachtingen en tegelijkertijd op de positie in gezin en de samenleving van het kind maximaliseren. Dat is natuurlijk helemaal niet makkelijk voor een rechter.

Drie factoren spelen hier dan ook een rol :
1. de gegevens die de rechter krijgt van het parket, van deskundigen en van de partijen zelf.
2. de eigen persoonlijkheidsstructuur van de rechter. In principe moet een rechter zich bewust zijn van zijn eigen subjectiviteit teneinde niet àl te subjectief te worden.
3. de mening van het kind. Ik heb nu niet gezegd dat de mening van het kind verschilt van het belang van het kind. Als een rechter een oordeel moet vellen over een kind en zijn toekomst, waarbij de persoonlijkheid van het kind hem voor ogen moet staan, lijkt het me logisch dat hij ergens rekening houdt met de wensen, de verlangens en gevoelens van het kind of dat hij die althans kent. Ook de wetgever heeft toch in die zin gedacht, omdat hij het artikel over de invoering van het hoorrecht in de wet heeft ingelast (Art. 931 Gerechtelijk Wetboek - wet van oktober 1994).

BRUSSEL - Wanneer gehuwden uit elkaar gaan, worden zij apart belast vanaf het jaar dat volgt op dat waarin de feitelijke scheiding tot stand kwam. Soms worden zij nog jaren na hun echtscheiding vervolgd voor fiscale schulden die hun ex-partner heeft gemaakt in de periode dat ze nog gehuwd waren. De rechtspraak van de rechtbanken en hoven van beroep leek meer en meer te gaan in de richting dat de ene partner niet meer kon worden aangesproken voor belastingschulden van de andere, wanneer die aanslagen pas na de echtscheiding werden gevestigd. Het Hof van Cassatie zet dit echter weer op de helling.

Gehuwden die uit mekaar gaan, worden vanaf het daaropvolgende inkomstenjaar fiscaal beschouwd als alleenstaanden. Dat houdt in dat zij aparte aangiften doen en afzonderlijk belast worden. Vanaf aanslagjaar 2000 worden die afzonderlijke aanslagen desalniettemin gevestigd op naam van beide partners. Vroeger gebeurde dat niet en werd een aanslag ingekohierd op naam van ieder van hen.

Het feit dat ze apart belast werden, belette evenwel niet dat beide echtgenoten aansprakelijk bleven voor de betaling van elkaars belastingschuld en dit zolang ze getrouwd bleven. Het was dus perfect mogelijk dat een vrouw plots geconfronteerd werd met een fiscale schuld van haar man van wie ze al tien jaar niets meer gehoord had. Door het enkele feit dat zij nog steeds met hem getrouwd was, kon zij, behalve in enkele uizonderingsgevallen, ertoe worden verplicht zijn belastingen te betalen.
Sommige belastingbetalers werden zelfs jaren na hun echtscheiding nog lastig gevallen voor belastingschulden van hun vroegere partner. Een aantal van hen trok naar de beslagrechter en, daarna, naar de hoven van beroep om aan deze invordering te ontsnappen.

Recentelijk leek er zich een tendens af te tekenen waarbij de betrokkenen konden rekenen op enig begrip van de rechtscolleges. Zo oordeelden het hof van beroep van Gent en het hof van beroep van Antwerpen reeds dat de aansprakelijkheid voor de fiscale schulden van de echtgenoot niet geldt wanneer de aanslagen werden gevestigd nadat de echtscheiding definitief is geworden, zelfs indien die aanslagen betrekking hebben op een periode voorafgaand aan de echtscheiding (zie o.m. T.F.R., september 2000, p. 741 e.v.).

Het Hof van Cassatie is echter een andere mening toegedaan (Cass., 15 september 2000, Fiscoloog, nr. 771, p. 11). Volgens het Hof speelt het geen rol dat de aanslag werd gevestigd na de datum van de echtscheiding. Wanneer de belasting betrekking heeft op een periode voorafgaand aan de ontbinding van het huwelijk, zijn beide echtgenoten aansprakelijk voor de betaling ervan. De belastingschuld ontstaat niet door de vestiging van de aanslag. Zij ontstaat uit hoofde van de fiscale wet.

Hiermee lijkt het laatste woord echter nog niet gesproken. Op 2 mei 2000 heeft het hof van beroep van Gent immers de invordering na de echtscheiding afgewezen op grond van een andere redenering. Het Hof beschouwt het artikel dat de invordering bij de andere echtgenoot toelaat, met name art. 394 W.I.B./92, als een bijzondere toepassing van artikel 393. Artikel 393 regelt de invordering van aanslagen die op naam van meer personen zijn gevestigd. Die aanslagen kunnen maar van de betrokkenen worden gevorderd in verhouding tot hun aandeel.

Voor echtgenoten speelt hier een uitzondering: aanslagen op naam van de echtgenoten kunnen in de regel voor hun geheel bij elk van beide worden gevorderd. Dat is echter slechts mogelijk, aldus het hof, indien de basisvoorwaarde ook vervuld is, met name wanneer de aanslag op naam van beide echtgenoten is ingekohierd. Omdat dat na een feitelijke scheiding niet meer het geval is, is het kohier op naam van de ene partner niet zomaar uitvoerbaar tegen de andere.

Wordt ongetwijfeld nog vervolgd.

Luc Van Heeswijck

(De auteur is advocaat bij Dumon, Sablon & Vanheeswijck)

Bron: De Standaard van donderdag 26 oktober 2000.

Verzoening bij de vrederechter

Als een echtscheiding op komst is of hangende is, kunnen er over zovele geschilpunten moeilijkheden ontstaan. U kunt dan een verzoeningspoging bij de vrederechter aangaan. Dat kan voor geschillen tussen echtelieden, maar dat kan ook voor heel wat andere discussiethema's tussen alle gewone burgers. Omdat de vrederechter als eerste functie heeft te proberen twee partijen te verzoenen, kan zijn tussenkomst een oplossing aanreiken voor een of ander twistonderwerp.

Vooraleer u een verzoek tot verzoening doet bij de vrederechter is het normaal dat u probeert er zo uit te komen door een gesprek met de andere partij te voeren. Helpt dat niet, dan kan u nog proberen naar de andere partij een aangetekende brief te sturen al dan niet met ontvangstmelding. Pas als dan nog geen gevolg wordt gegeven aan uw eis of wens, dan kunt u een verzoeningsprocedure aanhangig maken bij de vrederechter.

Hoe doet u dat ? Waartoe leidt een dergelijke stap ? In feite is een oproeping in verzoening geen echte procedure. Het is een overlegronde samen met de vrederechter. Om die verzoening in gang te zetten, moet u zich mondeling of schriftelijk richten tot de griffie van het vredegerecht dat bevoegd is om die aangelegenheid te behandelen.

Aan die griffie moet u de naam en het adres opgeven van haar of hem die u in verzoening wil laten oproepen en ook uiteraard uw eigen naam en adres. Daarbij moet u een korte beschrijving geven van het geschil. U kan bijvoorbeeld twisten over wie het trouwboekje mag bewaren en de spaarboekjes van de kinderen.

Na dat verzoek bij de vredegerechtgriffie zal dat vredegerecht een oproeping in verzoening versturen naar uw tegenpartij en naar uzelf. Dat gebeurt betrekkelijk snel. De rechter moet een minimumtermijn van 8 dagen respecteren om de tegenpartij op te roepen.

Het is vanzelfsprekend dat uzelf op de dag en het uur dat op de oproeping is vermeld, aanwezig bent op het vredegerecht. U hoeft daarbij geen advocaat mee te nemen om u bij te staan.

Als beide partijen tegenwoordig zijn, zal de vrederechter ze aanhoren. Dat voltrekt zich normaal niet in de rechtszaal, maar wel in het bureau van de vrederechter. Omwille van zijn gezagsfunctie kan de vrederechter in een aantal gevallen een verzoening tot stand brengen. Van de overeenkomst wordt een proces-verbaal opgemaakt. De beide partijen moeten dat ondertekenen en dan heeft dat akkoord de waarde van een vonnis. U kunt het laten uitvoeren zoals een vonnis, als de andere partij het akkoord niet vrijwillig respecteert.

Let wel op dat een akkoord over echtelijke moeilijkheden verstrekkende gevolgen heeft. Bij een latere echtscheiding op bezwarende feiten kunnen de feiten die voor de verzoening hebben plaatsgegrepen niet meer worden ingeroepen als bezwarend.

Als een vrederechter er niet in slaagt een verzoening tot stand te brengen, kan hij enkel na aanhoring van de partijen een proces-verbaal laten opstellen van niet-akkoord. De vrederechter kan tegenover geen enkele van de partijen een veroordeling uitspreken. Ook bij een latere echtscheiding op feiten kan een proces-verbaal van niet-akkoord bij een verzoeningspoging worden ingeroepen. Dan gelden de feiten van voor de poging wel bij een echtscheidingsverzoek.

Bij sommige verzoeningspogingen geven rechters soms aanwijzingen hoe zij de aangelegenheid bekijken en dat kan van betekenis zijn als u later dan een echte juridische procedure opstart. Bij echtelijke moeilijkheden kunt u na een mislukte verzoening bij de vrederechter een echte procedure aanhangig maken om voorlopige maatregelen te vragen.

Om een verzoeningspoging echt doorgang te laten vinden, moet ook de andere partij verschijnen op de datum en het uur zoals vermeld in de oproeping. Daagt die partij niet op, dan kan er geen verzoening zijn. De rechter neemt enkel akte van het niet-verschijnen van de opgeroepen partij.

Een verzoening bij de vrederechter brengt geen kosten mee als de partijen zonder advocaat bij de rechter komen. Ze is volkomen gratis. Het is dan ook te overwegen om voor niet al te grote problemen in verzoening bij de vrederechter te gaan. In een aantal gevallen kan dat succes opleveren. Bij echtelijke moeilijkheden ervaren we heel dikwijls dat de opgeroepen partij niet verschijnt en als ze verschijnt dat er toch geen verzoening uit voortspruit. Toch is het het proberen waard in sommige gevallen.

In zijn Juridische Kroniek van dinsdag 12 november 2002 in De Standaard heeft Mr. Jan Roodhooft het over hetzelfde thema onder de titel "Een gesprek bij de vrederechter". We hebben het ook als bron voor onze bovenstaande tekst gebruikt. Bij het aanklikken van die titel in het blauw kunt u zijn tekst lezen op de website van De Standaard-on-line, maar u moet daar dan wel gratis geregistreerd zijn.

G.D.