De Belgische wetgeving over de naamsverandering - Wet van 15 mei 1987

Volgens de wet van 15 mei 1987 kan men een naamsverandering aanvragen. Daarvoor moet men wel een goede reden opgeven. Men kan daar ook binnen een bepaalde termijn verzet tegen aantekenen. Hoe daarvoor tewerk gaan geven we onderaan mee.

Hierbij staat de volledige tekst van de wet van 15 mei 1987

Tekst van de wet

HOOFDSTUK I. - Toegelaten voornamen.

Artikel 1. De ambtenaar van de burgerlijke stand mag in de akte van geboorte geen voornamen opnemen die aanleiding geven tot verwarring dan wel het kind of derden kunnen schaden.

HOOFDSTUK II. - Verandering van naam en voornamen.

Art. 2. Elke persoon die enigerlei reden heeft om van naam of voornamen te veranderen, kan daartoe aan de Minister van Justitie een met redenen omkleed verzoek richten.
Het verzoek wordt ingediend door de betrokkene zelf of door zijn wettelijke vertegenwoordiger.

Art. 3. De Minister van Justitie kan de voornaamsverandering toestaan indien de gevraagde voornamen geen aanleiding geven tot verwarring en de verzoeker of derden niet kunnen schaden.
De Koning kan de naamsverandering uitzonderlijk toestaan indien hij van oordeel is dat het verzoek op ernstige redenen steunt en dat de gevraagde naam geen aanleiding geeft tot verwarring en de verzoeker of derden niet kan schaden.

Art. 4. De vergunning tot verandering van voornamen is definitief in de zin van artikel 253, derde lid, van het Wetboek van registratie-, hypotheek- en griffierechten, op de datum van het ministerieel besluit.
Zodra de vergunning is verleend, wordt de verzoeker daarvan bij ter post aangetekende brief in kennis gesteld.

Art. 5. In het Belgisch Staatsblad wordt melding gemaakt van het koninklijk besluit waarbij een naamsverandering wordt toegestaan.
Binnen zestig dagen na de in het eerste lid bedoelde bekendmaking, kan iedere belanghebbende verzet aantekenen tegen de vergunning.
De Koning beschikt op het verzet bij een met redenen omklede beslissing.
In het Belgisch Staatsblad wordt melding gemaakt van het koninklijk besluit dat de vergunning intrekt.
De verzoekers evenals degenen die verzet hebben aangetekend, worden van de beslissing in kennis gesteld bij ter post aangetekende brief.

Art. 6. Indien geen verzet gedaan werd, wordt de vergunning tot verandering van naam definitief in de zin van artikel 253, derde lid, van het Wetboek van registratie-, hypotheek- en griffierechten, na verloop van zestig dagen te rekenen vanaf de bekendmaking van het besluit in het Belgisch Staatsblad.
Indien er tijdig verzet gedaan werd, wordt de vergunning definitief, in de zin van hetgeen in het voorgaande lid is bepaald, op de datum van de afwijziging van het verzet. De begunstigden evenals degenen die het verzet aantekenden worden van de beslissing bij ter post aangetekende brief in kennis gesteld.

Art. 7. Een afschrift van het besluit dat de verandering van naam of voornamen toestaat of een uittreksel uit dat besluit wordt binnen zestig dagen na de registratie door de begunstigden of door een van hen tegen onvangstbewijs aan de ambtenaar van de burgerlijke stand toegezonden of hem ter hand gesteld.
De bevoegde ambtenaar van de burgerlijke stand is :
1° die van de plaats waar de begunstigde of een van de begunstigden is geboren;
2° die van de plaats waar de begunstigde of een van de begunstigden zijn gewone verblijfplaats heeft, wanneer geen van de begunstigden in België is geboren;
3° die van het eerste district van Brussel, indien geen van de begunstigden in België is geboren noch er zijn gewone verblijfplaats heeft.
De vergunning wordt als niet bestaande beschouwd indien zij niet binnen de voorgeschreven termijn aan de bevoegde ambtenaar van de burgerlijke stand werd toegezonden of ter hand gesteld.

Art. 8. Binnen vijftien dagen na de toezending of de terhandstelling van het afschrift van of het uittreksel uit het koninklijk of ministerieel besluit, schrijft de ambtenaar van de burgerlijke stand het beschikkende gedeelte van dat besluit in zijn registers over.
De verandering van naam en de verandering van voornamen hebben gevolg op de dag van de overschrijving. De naamsverandering geldt vanaf die dag voor de minderjarige kinderen tot wie het verzoek is uitgebreid.
De naamsverandering geldt eveneens voor de kinderen geboren na de indiening van het verzoek.
Van de overschrijving wordt melding gemaakt op de kant van de akte van de burgerlijke stand die betrekking hebben op de begunstigden en op de kant van de akten die betrekking hebben op hun kinderen geboren na de datum van het verzoek.

Art. 9. De ambtenaar van de burgerlijke stand geeft kennis van de overschrijving aan de Minister van Justitie en aan de ambtenaren van de burgerlijke stand die, overeenkomstig artikel 8, vierde lid, hiervan melding moeten maken op de kant van hun akten.

Art. 10. Wanneer het ministerieel besluit houdende vergunning tot verandering van voornaam wordt ingetrokken of vernietigd, verzoekt de Minister van Justitie of zijn gemachtigde de in artikel 8, eerste lid, bedoelde ambtenaar van de burgerlijke stand het beschikkende gedeelte van het besluit of het arrest over te schrijven. Artikel 8, vierde lid, en artikel 9 zijn op die overschrijving toepasselijk.
Het eerste lid is van toepassing wanneer het koninklijk besluit houdende vergunning tot verandering van naam wordt ingetrokken na de overshrijving ervan.

HOOFDSTUK III. - Bepalingen tot wijziging van het Wetboek van registratie-, hypotheek- en griffierechten.

Art. 11. In de Franse tekst van het opschrift van hoofdstuk XVIII van Titel I van het Wetboek van registratie-, hypotheek- en griffierechten en van het opschrift van afdeling II van hetzelfde hoofdstuk, wordt het woord " permis " vervangen door het woord " autorisations ".

Art. 12. In de Franse tekst van artikel 237 van hetzelfde Wetboek, gewijzigd bij de wet van 2 juli 1974, wordt het woord " permis " vervangen door het woord " autorisations ".

Art. 13. Artikel 248 van hetzelfde Wetboek, gewijzigd bij de wet van 2 juli 1981, wordt aangevuld met de volgende leden :
" De Koning kan bij een met redenen omkleed besluit dat recht verminderen, met dien verstande dat het aldus verminderde recht niet minder dan 20 000 frank mag bedragen voor de gezamenlijke personen in de open brief bedoeld.
De vermindering kan slechts worden verleend wanneer de begunstigde of een van de begunstigden, of een van hun bloedverwanten in de opgaande of nederdalende lijn, aan het Land buitengewone diensten heeft bewezen van vaderlandslievende, wetenschappelijke, culturele, economische, sociale of humanitaire aard. "

Art. 14. Artikel 249 van hetzelfde Wetboek, gewijzigd bij de wetten van 2 juli 1974 en 2 juli 1981, wordt vervangen door de volgende bepaling :
" Art. 249. § 1. Voor vergunningen tot verandering of tot toevoeging van een of meer voornamen bedraagt het recht 20 000 frank.
" De Minister van Justitie kan dat recht verminderen tot 2 000 frank wanneer de voornamen, waarvan de wijziging wordt gevraagd, op zichzelf of samengenomen met de naam, belachelijk of hatelijk zijn, vreemdklinkend, of tot verwarring aanleiding kunnen geven.
In het ministerieel besluit wordt de reden van de vermindering vermeld.
§ 2. Voor vergunningen om van naam te veranderen bedraagt het recht 2 000 frank.
§ 3. Voor vergunningen om aan een naam een andere naam of een partikel toe te voegen of een hoofdletter door een kleine letter te vervangen bedraagt het recht 30 000 frank.
De Koning kan dat recht verminderen, met dien verstande dat het aldus verminderde recht niet minder dan 20 000 frank mag bedragen voor de gezamenlijke personen in het besluit bedoeld.
Deze vermindering mag slechts worden toegestaan onder de voorwaarde bepaald bij artikel 248, derde lid.
In het koninklijk besluit wordt de reden van de vermindering vermeld. "

Art. 15. In artikel 250 van hetzelfde Wetboek, gewijzigd bij de wet van 2 juli 1974, worden volgende wijzigingen aangebracht :
1° het eerste lid wordt vervangen door de volgende bepaling :
" In de gevallen bedoeld in artikel 248, eerste lid, en in artikel 249, § 1, § 2 en § 3, eerste lid, is elke begunstigde een recht verschuldigd ";
2° in het tweede lid wordt het woord " permis " vervangen door het woord " autorisations ".

Art. 16. Artikel 251 van hetzelfde Wetboek, gewijzigd bij de wet van 2 juli 1981, wordt vervangen door de volgende bepaling :
" Art. 251. Wanneer een ministerieel besluit houdende vergunning tot verandering van voornaam wordt ingetrokken of vernietigd terwijl de registratierechten reeds geïnd zijn, betaalt de verzoeker, behalve als hij te kwader trouw was, geen rechten meer wanneer hem een nieuwe vergunning wordt verleend.
Het eerste lid is van toepassing in geval van intrekking van een koninklijk besluit houdende vergunning tot verandering van naam. "

Art. 17. Artikel 252 van hetzelfde Wetboek, gewijzigd bij de wet van 2 juli 1974, wordt vervangen door de volgende bepaling :
" Art. 252. Het recht wordt berekend volgens het tarief van kracht op de datum van het besluit tot verheffing in de adelstand, dat aan de ondertekening van de adelbrieven voorafgaat, of op de datum van het besluit houdende vergunning tot verandering of toevoeging van naam of voornamen. "

Art. 18. In artikel 253 van hetzelfde Wetboek, gewijzigd bij de wet van 2 juli 1974, worden de volgende wijzigingen aangebracht :
1° de woorden " koninklijke besluiten houdende vergunning tot verandering van naam of van voornamen " worden tweemaal vervangen door de woorden " koninklijke of ministeriële besluiten houdende vergunning tot verandering van naam of van voornamen ";
2° de woorden " van de dag waarop het koninklijk besluit definitief is geworden " worden vervangen door de woorden " van de dag waarop het koninklijk of ministerieel besluit definitief is geworden ".

Art. 19. In de Franse tekst van artikel 254 van hetzelfde Wetboek, gewijzigd bij de wet van 2 juli 1974, worden de woorden " arrêté accordant permission de changer de nom ou de prénoms " vervangen door de woorden " arrêté autorisant le changement de nom ou de prénoms ".

HOOFDSTUK IV. - Opheffingsbepaling.

Art. 20. De wet van 11 germinal jaar XI " relative aux prénoms et changements de nom ", gewijzigd bij de wet van 2 juli 1974, wordt opgeheven.

HOOFDSTUK V. - Overgangsbepaling.

Art. 21. De bepalingen van hoofdstuk II en III vinden slechts toepassing op de verzoeken die na de inwerkingtreding van deze wet worden ingediend.
Kondigen deze wet af, bevelen dat zij met 's Lands zegel zal worden bekleed en door het Belgisch Staatsblad zal worden bekendgemaakt.

Gegeven te Brussel, 15 mei 1987.

BOUDEWIJN
Van Koningswege :
De Minister van Justitie,
J. GOL
Met 's Lands zegel gezegeld :
De Minister van Justitie,
J. GOL

Hoe verzet aantekenen tegen de aanvraag tot naamsverandering ?

Het kan best dat de moeder van je kind of kinderen de naamswijziging aangevraagd heeft zonder dat je het weet. Op zich is dat niet erg: de laatste stap van die procedure is publicatie in het Staatsblad. Vanaf dan heb je 60 dagen tijd om in beroep te gaan tegen de wijziging.

Ik raad je aan om een serieuze zoekopdracht op het Staatsblad te doen en vanaf dan elke twee weken een gewone zoekopdracht te doen.

http://www.staatsblad.be - dan: Belgisch Staatsblad, dan: Nederlands

-Trek je niets aan van de datum.

- Bovenaan zie je nu "Nieuwe opzoeking"

- Tik nu in de eerste regel bij Woord(en) van tekst: wet van 15 mei 1987

- Tik nu in de tweede regel van Woord(en) van tekst: x (de huidige familienaam van het kind)

- Klik nu op "Lijst"

- Als je "0" krijgt is alles in orde.

- Herbegin, maar nu met de familienaam van de moeder van je kinderen. En dan nog eens met de voornamen van je kinderen.

- Controleer ook eens of je goed bezig bent: vul Peeters i.p.v. x (de huidige familienaan van het kind) in en zie of je een 15-tal antwoorden krijgt.

- Als je tijd hebt en alle naamswijzigingen wil lezen, opgelet dan: soms staan er meer wijzigingen in hetzelfde bericht.

(Met dank aan Dries De Preter van BGMK.be Antwerpen voor deze strategie)

Morrelen aan de familienaam van kinderen in Nederland

Naamswijziging / Ik wil jouw naam, mama

Jaarlijks krijgen ruim 1100 kinderen een nieuwe identiteit: ze schrappen de naam van hun vader. Na een scheiding was dat tot voor kort vrij eenvoudig te regelen. Voortaan kunnen alleen oudere kinderen er nog om vragen - maar dan mogen ze meteen ook zelf beslissen. Kan een kind dat?

Hun vader was er zelden. Zowel voor als na de scheiding was hij de grote afwezige in hun leven. Maar zijn achternaam dragen ze nog. En dat willen Rick (14) en Justine (12) niet meer. Ze willen naar hun nieuwe stiefvader heten, die ook de vader is van hun jongste broertje.

,,Ik zou graag willen dat u mijn achternaam zou veranderen. Omdat ik hetzelfde wil heten als mijn moeder'', schreef Rick in een brief aan de koningin - want naamswijziging gebeurt bij koninklijk besluit, al is het in de praktijk het ministerie van justitie dat beslist. ,,Ik wil ook hetzelfde heten als mijn broertje en mijn stiefvader natuurlijk. Omdat het nogal lastig is als je bijvoorbeeld op vakantie gaat. Je wordt ook altijd gevraagd zijn je ouders gescheiden ofzo. En dat is niet altijd leuk.'' Justine schreef dat haar moeder en stiefvader 'altijd voor mij klaarstaan'. Ze wil hún naam dragen.

Omdat ze ouder zijn dan twaalf, mogen Rick en Justine van de overheid zelf beslissen. Zij zijn een van de eerste kinderen die zich - via hun moeder en stiefvader - hebben gemeld voor de nieuwe regeling voor naamswijziging, die sinds ruim een maand van kracht is. Minister Donner van justitie heeft de regels ingrijpend veranderd. Oudere kinderen krijgen voortaan een doorslaggevende stem bij de beslissing. Maar voor jongere kinderen wordt naamswijziging bijna onmogelijk. Jaarlijks dienden zo'n 900 jonge kinderen een verzoek in; de meeste aanvragen werden tot nu toe door het ministerie gehonoreerd. Rechters, die soms ook verzoeken beoordeelden, waren al langer kritisch. Zeer kritisch, zelfs.

Rick en Justine hebben, toen ze jonger waren, al eens geprobeerd om de achternaam van hun stiefvader te krijgen. Vergeefs. ,,Ze waren toen acht en tien jaar'', vertelt moeder Jacqueline de Regt. ,,Hun nieuwe vader en ik dienden het verzoek in via de rechtbank, tegelijk met ons verzoek om gezamenlijk het ouderlijk gezag te krijgen. Hun nieuwe vader is in de praktijk al jaren hun échte vader. De kinderen zien hun biologische vader eens per week, dat loopt prima, maar bij de opvoeding is hij nooit veel betrokken geweest. Het was echt de wens van de kinderen om hun achternaam te veranderen. Justine zei: 'Het is wel zielig voor papa, maar we willen het tóch'.'' De vader verzet zich tegen de naamswijziging. Hij is bang dat hij uit beeld raakt, zei hij tegen de rechter.

De familie De Regt noemt dezelfde reden als bijna alle ouders: ze willen als gezin één naam dragen. Jacqueline de Regt vindt het onredelijk dat jonge kinderen voortaan moeten wachten tot ze twaalf zijn. Ook voor jonge kinderen kan die 'oude' achternaam een last zijn, zegt zij.

,,De kinderen willen erbij horen. De naam is daar het symbool voor. Dat vinden zíj belangrijk. Maar de rechter vond de 'eenheid van gezin' niet doorslaggevend. We kregen wel het gezamenlijk ouderlijk gezag, maar niet de nieuwe achternaam. Er zijn zoveel moderne gezinnen met een ratjetoe van namen, daar moeten wij ook maar mee kunnen leven'', zegt Jacqueline de Regt. ,,Maar als ónze kinderen er nu last van hebben, telt dat niet?''

De zaak van Justine en Rick groeide uit tot een proefproces tot aan de Hoge Raad. Het arrest in precies deze zaak is voor minister Donner de concrete aanleiding geweest om de regels aan te scherpen voor de jongste kinderen (zie kader).

Volgens het nieuwe inzicht hoort een achternaam bij de identiteit van het kind. aaraan moet je alleen bij grote uitzondering aan willen morrelen. Die denkwijze weerspiegelt een bredere maatschappelijk ontwikkeling: het is voor kinderen belangrijk om hun afkomst te kunnen kennen, belangrijker dan hun wellicht tijdelijke wens om anders te heten.

,,Hoog tijd'', noemt - om diezelfde reden - prof.dr. Paul Vlaardingerbroek de nieuwe regels. De hoogleraar jeugd- en familierecht aan de universiteit van Tilburg vindt dat de regels zelfs nóg strenger moeten worden. Ook voor kinderen boven de twaalf moet naamswijziging een uitzondering worden, in plaats van een recht, vindt hij. ,,Zowel de regels als de toetsing door het ministerie zijn jarenlang veel te ruimhartig geweest. Het was hoog tijd voor een correctie. Rechters hebben dat al eerder gezien.''

Hij schetst hoe vanaf de jaren tachtig steeds meer moeders na een scheiding een andere achternaam voor hun kind aanvroegen, hun eigen meisjesnaam. ,,Vaak uit eigenbelang: ze wilden die laatste band met hun ex doorsnijden. Het was ook vaak een strijdmiddel in een echtscheidingsprocedure. Meer recent zie je dat het speelt in stiefgezinnen. Daar komen veel nieuwe verzoeken vandaan. De moeder en kinderen zijn de nieuwe partner dankbaar voor zijn inzet en willen hem belonen. Het kind krijgt de naam van de nieuwe vader. Maar dat vind ik geen goede reden. Ik heb al vaak gewaarschuwd voor 'toverbalkinderen': kinderen die bij elke nieuwe relatie van hun moeder een nieuwe identiteit moeten krijgen. En wat als de relatie met stiefvader
stukloopt? Nóg een keer je achternaam wijzigen kan niet.''

Het ministerie was altijd ruimhartig in het toekennen van verzoeken. ,,Het hele idee was tot voor kort dat je die moeders en kinderen niet tegen hun wil met die naam van de vader mocht opzadelen.'' De eenheid in het nieuwe (éénouder)gezin was het belangrijkst.

Zes jaar geleden werd het beleid al iets terughoudender. ,,Toen werd de regel ingesteld dat je voor jonge kinderen pas vijf jaar na de scheiding een andere achternaam kon vragen. Maar verder bleef het: als de moeder erom vroeg, kreeg ze het, ook als de vader zich verzette. De Raad voor de Kinderbescherming moest tot de afgelopen maand toetsen; dat gebeurde niet erg kritisch. Ze adviseerden zelden negatief, ook omdat de criteria zo ruim waren. ''

Paul Vlaardingerbroek is blij dat rechters al een paar jaar strenger oordelen. Bij toeval kwamen ook zij te beslissen over achternamen. ,,Sinds 1998 kun je ook via de rechter een nieuwe achternaam vragen, tegelijk met een aanvraag voor gedeeld ouderlijk gezag. Rechters hebben heel goed gezien dat je terughoudend moet zijn. Juist in het belang van het kind. Het is veel belangrijker om je afkomst te kunnen kennen dan om bij de deurbel één familienaam op het bordje te hebben. Ook al voelt het kind het misschien zelf op dat moment anders. Die achternaam hoort bij de identiteit van het
kind. Het kind heeft twee ouders gehad, dat moet je niet willen wegpoetsen.''

Ruud Schonewelle voerde als gescheiden vader een dure juridische strijd over de achternaam van zijn zoon Kasper (12). Hij spande een civiele bodemprocedure aan tegen zijn ex-vrouw, die hij won. Zij had hun zoon Kasper na de scheiding vast haar eigen achternaam gegeven. De jongen was toen vijf jaar. Zo kon hij wennen; later zou ze ook officieel de nieuwe naam aanvragen.

,,Ze gaf de nieuwe naam door aan de school en schreef hem daarmee in bij diverse sportverenigingen. Iedereen vond dat ik me er niet zo druk om moest maken dat hij niet langer naar mij heette. Ze verklaarden me voor gek dat ik naar de rechter stapte. Maar ik vond dat ik mijn zoon moest verdedigen. Ik wil niet dat hij mij later kan verwijten dat ik geen moeite heb gedaan om die naam voor hem te behouden.'' Met een videocamera filmde de boze vader de sportwedstrijd waarbij de naam van zijn kind werd omgeroepen, als bewijsmateriaal.

Kaspers geschiedenis illustreert hoe gevoelig de naamskwestie kan liggen in 'samengestelde' gezinnen. De moeder had al een dochter uit een eerdere relatie, die ook haar achternaam draagt. Het jongetje schreef de rechter: ,,Ik wil graag ook zo heten. Ik hoor toch bij hun.'' Zijn vader: ,,Ik heb Kasper gevraagd: 'hoor jij dan niet meer bij míj?' Maar daar heeft een kind natuurlijk geen antwoord op. Zijn moeder had gezegd dat hij heet naar degene bij wie hij woont. Nu naar mama, dus. Het is vooral háár wens, denk ik. Hij mocht vroeger ook al geen 'papa' tegen me zeggen. Hij moest 'Ruud' zeggen, want dat zei haar oudste dochter ook. Het is altijd een teer punt geweest.''

De rechtbank in Maastricht maakte de moeder harde verwijten. ,,Als er al gesproken kan worden van verwarring en frustratie bij het kind, dan is dit onder de omstandigheden te wijten aan de vrouw zelf'', schrijft de rechter in het vonnis. De moeder heeft voorlopig haar plannen gestaakt om ook officieel een andere achternaam voor het kind aan te vragen. Volgens vader Ruud Schonewelle verloopt sindsdien ook de omgangsregeling soepeler.

Ook deze rechter oordeelde, in een al even baanbrekend vonnis, veel kritischer over naamswijziging dan gebruikelijk was in de praktijk. De rechter strafte de moeder voor haar initiatief, het ministerie was de afgelopen jaren juist gewend dat te belonen. Vrouwen die vast hun kind lieten wennen aan een andere achternaam, hadden een veel grotere kans dat een officieel verzoek werd ingewilligd. Juist omdat het kind er al aan gewend was. Kaspers moeder deed niets uitzonderlijks. Honderden moeders geven jaarlijks vast hun kind op school op met een andere achternaam.

Kasper werd vanwege de naamskwestie vermalen tussen zijn strijdende ouders. Tussen een vader en moeder die beiden hun kind hún achternaam willen geven, beiden omdat ze dat in het belang van het kind zelf vinden. En slechts één kan er gelijk hebben. Wie? Het kind moet het beslissen, voortaan. Kun je zo'n beslissing overlaten aan kinderen?

Ja, vindt minister Donner. Kinderen van twaalf jaar zijn er oud genoeg voor. Althans, dat valt op te maken uit de summiere toelichting bij de nieuwe regeling: ,,Omdat het hier kinderen van twaalf jaar en ouder betreft, is het verantwoord om de naamswijziging met hun instemming toe te staan'', schrijft Donner.

Nee, vindt professor Paul Vlaardingerbroek. ,,Dit zijn keuzes die je niet aan kinderen moet voorleggen, ook niet als ze twaalf zijn. Kinderen laten zich op die leeftijd leiden door de mening van hun ouders. De ouders hebben hun eigen motieven om van die achternaam af te willen. Al is er per 1 april feitelijk niet zoveel veranderd: bijna alle verzoeken van kinderen boven de twaalf werden toch al goedgekeurd, ook als een vader er niet mee akkoord ging.''

Dat heeft alles te maken met het feit dat kinderen de afgelopen jaren meer rechten hebben gekregen. Bij echtscheiding hebben kinderen van twaalf jaar en ouder bijvoorbeeld het recht om te vragen om wijziging van het ouderlijk gezag: vader moet in plaats van moeder voor hen gaan zorgen, of andersom. Ook dat zijn ingrijpende besluiten. De minister van justitie wil consequent zijn, en voegt het nieuwe recht toe aan de bestaande kinderrechten.

Professor Vlaardingerbroek vindt dat Donner een vergissing begaat. ,,Ouderlijk gezag kun je wijzigen en opnieuw wijzigen. Naamswijziging is eenmalig. De leeftijdsgrens moet omhoog. Misschien moeten er aparte criteria komen voor kinderen die de naam wensen van een stiefouder, een niet-biologisch verwant persoon. En wat mij betreft wordt het algemene criterium dat de achternaam alleen gewijzigd kan worden als het kind er
ernstig onder gebukt gaat. Niet meer zoals nu: omdat het gezelliger is.''

De hoogleraar is bang dat kinderen later spijt krijgen. Of dat ook regelmatig gebeurt, is echter moeilijk te beoordelen. Er is geen onderzoek naar gedaan. Signalen zijn er eigenlijk niet. ,,Het onttrekt zich aan je waarneming.''

Lonnie Puntman heeft zich die vraag ook gesteld: wat als mijn dochter spijt krijgt? Mag ik dit wel voor haar beslissen? Haar dochter Anna (11) heet sinds een paar maanden óók Puntman. De aanvraag liep via het departement, met een 'brief aan de koningin'. De toestemming kwam afgelopen november. Met de kerstpost stuurden ze alle familie en vrienden een kopie van het besluit van Hare Majesteit mee, en voor het eerst tekenden ze een kerstkaart met 'Anna en Lonnie Puntman'. ,,Toen ik er eenmaal achter was bij welke instantie ik moest zijn, was het eigenlijk heel eenvoudig om een andere achternaam te vragen'', zegt de moeder.

Ze stelde de naamswijziging zelf voor aan haar dochter, twee jaar geleden. ,,Ik zei: wat dacht je ervan als je mijn naam krijgt? Het klopte gewoon steeds minder. Haar vader is bij ons weggegaan toen Anna een baby van negen maanden was. Hij is min of meer spoorloos. Ik heb haar altijd verzorgd. We zijn al jaren met z'n tweeën. Hij heeft ook niet gereageerd op ons verzoek om naamswijziging. Dat vond Anna rot. Anna was heel blij toen ik het voorstelde. 'Hé Puntman', zei ik thuis al wel eens voor de grap. We zíjn twee Puntmannen, zo voelen we ons.''

Lonnie Puntman wil nuchter zijn: er is een kans dat haar dochter haar later verwijt dat ze een bloemrijke, Braziliaanse achternaam is kwijtgeraakt. Anna's vader is een Braziliaan. ,,Niet dat ik lichtvaardig heb besloten. Dit is Anna's belang. Zij zegt zelf: dit is goed zo. Maar je maakt in je leven vaker keuzes voor je kind; niet altijd kun je de gevolgen overzien. Dat zal ik haar dan wel uitleggen. Dat kán ik haar uitleggen, ook.''

Op hun verzoek zijn de namen van de leden van de familie De Regt veranderd.

Twee manieren

Een nieuwe achternaam aanvragen kan op twee manieren. Via het ministerie van
justitie of de rechter. Het ministerie ontving vorig jaar meer dan 903 rechtstreekse verzoeken van kinderen jonger dan twaalf jaar en 505 verzoeken van kinderen ouder dan twaalf. Het is niet bekend hoeveel verzoeken rechters beoordeelden.

Per 1 april krijgen jonge kinderen zelden meer toestemming van het departement, waar eerder driekwart van de verzoeken werd toegewezen. Naamswijziging kan alleen nog als beide ouders instemmen. Is de vader er tegen, dan kan het alleen als hij er voor de scheiding zelden was, als hij uit de ouderlijke macht is ontzet of als hij is veroordeeld voor seksueel misbruik. De toetsing door de Kinderbescherming verdwijnt. Het ministerie verwacht het komende jaar extra aanvragen van oudere kinderen. Als de vader tegen is, en het kind blijft toch bij het verzoek, dan krijgt het de gevraagde, nieuwe achternaam.

Rechters wezen de afgelopen jaren al veel verzoeken af, vooral van jongere kinderen. Zij laten zwaar wegen of het kind nog een band met de vader heeft.

Wilma Kieskamp

In Trouw van 10 mei 2004

Commentaar bij dit artikel :

Persoonlijk vind ik de nieuwe regeling daaromtrent in Nederland vanaf 1 april 2004 karakteristiek voor de permissiviteit inzake gezinsaangelegenheden in ons buurland. Het is voor mij een verdere ondermijning van het (authentieke biologische) vaderschap in deze tijd. Met dergelijke dingen spring je niet zo maar lichtvaardig om.

Ook in het Belgische parlement en bepaald in de Kamercommissie van de Justitie zijn wetsvoorstellen omtrent de naamswijziging van kinderen aan de orde. Laten wij daarvoor hopen dat de parlementaire inertie speelt en dat ze de legalisering in deze legislatuur niet bereiken.

Daarmee heb ik mijn visie daarop wel duidelijk kenbaar gemaakt.

Ghislain Duchâteau

Taalkundig
O u d e r 2
WOORD

Jij was de vader en ik was de moeder. Zo begint klassiek menig vader-en-moedertjesspel. Vooral als er een kinderserviesje is, of een nieuw poppenkind, dan moet er vadertje-en-moedertije gespeeld worden. Zijn er enkel meisjes of enkel jongens, dan liggen de rollen niet bij voorbaat vast, en moeten er dienaangaande afspraken gemaakt worden.

Er kan ook gewisseld worden. Waar mijn zuster bij vlagen een voorkeur aan de dag legde voor de vaderrol, was ik met voorgebonden theedoek of servet de moeder. Ik geloof niet dat ik daar iets van over gehouden heb. De situatie was kristalhelder : men was of de vader of de moeder of het kind. Afgezien van die ene keer toen oom Lud zou meespelen en de hond zou zijn, maar ’t was geen goede hond en die hebben we toen buiten moeten zetten.

Ik kom daarop door een bericht in de krant over de Tweede Kamer in Nederland. Het Burgerlijk Wetboek moet er op een paar punten worden aangepast, en nu blijkt er een discussie gaande over de formuleringen.

Zowel Tweede Kamer als Eerste Kamer hebben ingestemd met een wettelijke regeling van het homo-huwelijk. Dat is goed nieuws. Maar nu doet zich de vraag voor hoe je dat precies in de wet moet formuleren. De wet kende tot dusverre een “vader” en een “moeder”, maar dat volstaat niet langer wanneer ook twee mannen of twee vrouwen hun relatie op dezelfde wijze wettelijk een huwelijk mogen noemen, zodra er ook kinderen in het spel zijn.

Het voorstel is nu dat de woorden “vader” en “moeder” uit de wet vervangen worden door “ouder 1 en “ouder 2”. Met name de SGP ligt dwars, en eerlijk gezegd : dat is me wel sympathiek. Begrijp me goed : ik deel allerminst de achterliggende opvatting van de SGP als zou dat hele homo-huwelijk er niet moeten komen ; maar de woorden “ouder 1” en “ouder 2” vind ik een onding. Had dat niet anders gekund ?

Het moderne leven is ingewikkeld. Menig kind heeft behalve een natuurlijke vader en een dito moeder die lang niet altijd meer bij elkaar zijn, nog iemand (m/v) die het eten kookt, de boodschappen doet of een liedje zingt voor het slapengaan. Onze taal heeft daar geen woorden voor. Zonder twijfel zullen er woorden voor komen, want de situatie doet zich te vaak voor om onbenoemd te blijven. Maar “ouder 1” en “ouder 2” zullen het niet zijn. Daar zal de spraakmakende gemeente stellig niet in meegaan. Dat betekent dat de wetgever een unieke kans gaat missen om een bijdrage te leveren aan de benoeming van het dagelijks leven ; en bovendien straks met een terminologie zit die in ieder geval niet gelijkloopt met de gewone taal. De nu voorgestelde namen lijken me zelfs zo slecht, dat je de indruk krijgt dat de wetgever niet eens geprobeerd heeft om met iets serieus te komen.

En dan de grootouders. Opa-1, die samenwoont met oma-3, want oma-1 is al jaren geleden ervandoor met loodgieter-2, komt op bezoek als ouder-2 jarig is, waar opa-2 en oma-2 ook al zijn. Plus opa-4, waar ouder-2 zo sprekend op lijkt… Het komt me voor dat de nomenclatuur ontleend is aan het agrarisch bedrijf, inzonderheid de wereld van de koe, waar we vaak namen zien als Dora-4, Dora-5, Dora-6 en Albertine-13. Maar wat in de stal tamelijk functioneel is, en wellicht ook in het konijnenhok, is voor het dagelijks leven in het gezin (m/v, m/m of v/v) minder aantrekkelijk.

Wat de wetgever kennelijk niet heeft willen zien, is dat ook in m/v-relaties waarin een van beiden niet de natuurlijke ouder is, het kind die persoon vandaag de dag zelden vader of moeder noemt. Dat is de taalkundige realiteit. En de wetgever had er verstandig aan gedaan dat gegeven te respecteren. Het valt te vrezen dat een achter de schrijftafel uitgedacht rechtlijnig systeem van gelijkberechtiging de oorzaak is van deze koeienterminologie. En het probleem is er niet eens mee opgelost, want ik voorspel dat geharnaste feministen de messen al slijpen om de discriminatie van de vrouw (ouder-2 : waarom niet de vrouw als ouder-1 ?) aan de kaak te stellen.

Het zij zo. Uiteindelijk zal de wet er meer schade van ondervinden dan de samenleving, waar zulke aanduidingen kansloos zijn.

Joop van der Horst

De auteur van deze tekst is professor in de historische taalkunde (KUL)

14 januari 2001

Geen wijziging in het systeem van de familienamen

Veranderingen aanbrengen aan de wet op de naamgeving van de familienamen is geen eenvoudige materie. Daaraan zitten heel wat ingewikkelde en ook technische aspecten vast. Daarom sta ik huiverig tegenover wetgevend initiatieven in dat verband. Ze duiken geregeld op in wetsvoorstellen, maar die hebben de bespreking en de officiële stemming in het Belgische Parlement nog niet gehaald.

Naamgeving geen kwestie van grondrechten

Het Arbitragehof vindt niet dat vrouwen in hun grondrechten geschaad worden wanneer ze hun familienaam niet kunnen doorgeven aan hun kinderen. Maar de rechters zeggen ook dat de wetgever middelen genoeg heeft om de kwestie van de naamgeving te regelen.

Dat schreef een journalist in november 2002.

Commissie Justitie gaat niet in op het wetsvoorstel voor wijziging van het systeem van de familienaam:

11 februari 2003

Wij citeren even uit het bovenstaande artikel :

"In de Kamer circuleert al langer een voorstel om de huidige familienaamgeving te veranderen. Het Gentse kamerlid Fientje Moerman (VLD) trekt aan de kar en stelt voor dat ouders zelf kunnen kiezen voor de naam van de moeder of die van de vader. Geraken ze het niet eens, dan zou de dubbele naamgeving door de wet worden opgelegd."

De Justitiecommissie heeft op 11 februari 2003 het bewuste wetsvoorstel afgewezen. De voorzitter organiseerde een indicatieve stemming en daarbij werd het met evenveel stemmen voor (6) als tegen (6) verworpen. De bedoeling was "om bij de naamsoverdracht op het kind discriminatie tussen mannen en vrouwen weg te werken.

Het wetsvoorstel samen met de amendementen van de regering bood de keuze tussen 4 mogelijkheden :

1. het kind krijgt de familienaam van de vader
2. het kind krijgt de familienaam van de moeder
3. het kind krijgt de familienaam van de vader, gevolgd door die van de moeder
4. het kind krijgt de familienaam van de moeder, gevolgd door die van de vader.

Zo ontstaan er voor de tweede generatie niet minder dan 16 mogelijkheden.

De commissie wenste zich ook niet uit te spreken over een 2de voorstel. Dat beperkte de keuze tot de naam van de vader of de naam van de moeder - met de verplichting voor de ouders om voor het huwelijk of een voldoende tijd voor de geboorte de keuze vast te leggen.

Geregeld duiken wetsvoorstellen op voor naamsveranderingen met de daarbij horende discussies.
Tot op de dag van vandaag februari 2011 heeft nog geen enkel wetgevend initiatief in die richting de goedkeuring van het Belgisch Parlement gehaald. Wellicht blijft dat nog wel een hele tijd zo.