De onmacht van de vaders
Vaders strijden voor hun kinderen

Vaderschap	Vaderschap

Elk derde huwelijk wordt ontbonden -
het getal van de scheidingen van samenwoningssituaties niet meegerekend.
Dikwijls begint een verbitterde strijd om de kinderen -
met ongelijke wapens, zoals vele vaders menen.

Zelfs als hun een zorg- en omgangsrecht wordt toegestaan, hebben vele mannen problemen om dat gerealiseerd te krijgen.

Medea

Lied van Joop Visser

Hij kan z'n vader niet meer zien
Hij kan z'n vader niet meer horen
Hij kan z'n vader wel vergeten
Hij heeft z'n vader al verloren
Omdat z'n vader plundert
Omdat z'n vader moordt
En omdat z'n vader niet meer van 'm houdt
Omdat z'n vader slecht is
Omdat z'n vader weg is
En gewoon omdat z'n moeder met een andere is getrouwd



Drie, vier, vijf, zes, zeven jaar
Je weet ervan, je laat 't maar
Met je hele maatschappij
Sta je d'r bij en kijkt ernaar
Naar de rechten van een kind
Dat door een moeder wordt bemind
En dat met liefde wordt bedrogen
Drie, vier, vijf, zes, zeven jaar



Ze mag haar vader niet meer zien
Haar vader mag niet bij haar komen
Ze mag haar vader niet meer zien
Ze durft niet eens meer van hem te dromen
Omdat haar vader drinkt, omdat haar vader slaat
En omdat haar vader niet meer van haar houdt
Omdat haar vader ruzie maakt
Je weet wel hoe dat gaat
En gewoon omdat haar moeder met een ander is getrouwd



Drie, vier, vijf, zes, zeven jaar
't Gebeurt zo vaak, je laat 't maar
Met je hele maatschappij
Sta je d'r bij en kijkt ernaar
Naar de rechten van een kind
Dat door een moeder wordt bemind
En dat met liefde wordt verkwanseld
Drie, vier, vijf, zes, zeven jaar



Duizenden kinderen willen niet met hun vader praten
Duizenden kinderen voelen zich in de steek gelaten
Met de schaamte, met de schuld
Met de angst en met der pijn
Om een vader die niet meer van je houdt
En weten dat dat onzin ins
En weten dat dat leugens zijn
Maar leugens van een moeder die je altijd hebt vertrouwd



Drie, vier, vijf, zes, zeven jaar
Zonder keuze, laat me maar
Met je hele maatschappij
Sta je d'r bij en kijkt ernaar
Naar de onmacht van een kind
Dat door een moeder wordt bemind
En dat door liefde wordt gegijzeld
Drie, vier, vijf, zes, zeven jaar
Naar de onmacht van een kind
Dat door een moeder wordt bemind
En dat met liefde wordt verminkt
Drie, vier, vijf, zes, zeven jaar

 

De betekenis van het vaderschap (Yvon Dallaire)

Uit het tiende hoofdstuk van het boek "HOMME et fier de l'être" van de Canadese relatiepsycholoog Yvon Dallaire
'Un père, pour quoi faire?'

De werkelijke functie van de vader

Volgens psychologen manifesteert de vaderlijke functie zich op vijf specifieke gebieden:

1. De bescherming. In het verleden, als gevolg van zijn fysieke kracht, was deze bescherming voornamelijk beperkt tot externe fysieke gevaren: de holbewoner moest de zijnen beschermen tegen andere  mannen en tegen allerlei andere roofdieren. De man van de eenentwintigste eeuw wordt er steeds meer toe geroepen om daarbij een emotionele veiligheid te verzekeren, niet alleen voor zijn kinderen maar ook voor zijn vrouw (dit is trouwens een van de belangrijkste eisen van de moderne vrouw). Zijn vrouw en kinderen willen kunnen blijven rekenen op hem. Daartoe moet hij uiteraard aanwezig zijn, zowel fysiek als psychologisch, en moet hij in deze functie gewaardeerd worden.

2. De opvoeding . De vader moet zijn kinderen helpen zelfcontrole te leren verwerven, hij moet hun leren afstand te doen  van de onmiddellijke inwilliging van hun behoeften en verlangens, hij moet hun geduld bijbrengen. Het moet hen vooral helpen hun agressiviteit te kanaliseren in de richting van een positieve en constructieve expressie ervan. Het is vanzelfsprekend dat hij daarbij ook hij beter leert zijn eigen behoeften en zijn eigen agressie te beheren. Al doende leert men, zegt het spreekwoord.

 3. De initiatie . De vader heeft ook als functie om het kind menselijk te leren handelen tegenover de ontgoocheling en het gemis om het in de volwassenenwereld en de sociale wereld te integreren, zoals dat gebeurde in de initiatierituelen bij zogenaamd "primitieve" volksstammen. De vader maakt het kind vertrouwd met de regels van de maatschappij. Daarzonder zou een sociaal leven onmogelijk zijn. Het miskennen van zijn verantwoordelijkheid op dit niveau is waarschijnlijk grotendeels de oorzaak van de steeds maar toenemende jeugdcriminaliteit. Kinderen worden delinquenten, omdat ze blijven geloven dat hun alles is toegelaten en dat de anderen hun ten dienste staan (zoals de moeder dat deed).

4. De scheiding . De moderne vrouw vraagt de man van de eenentwintigste eeuw de vrouw te begeleiden in alle stadia van de zwangerschap, bevalling en de zorgen voor het kind en ik geloof dat deze ondersteuning een uitstekende manier is om het gevoel voor het vaderschap te ontwikkelen. Maar ik blijf met nadruk bevestigen dat het ook de functie is van de vader het kind te scheiden van de moeder en de moeder van het kind en niet een heilige Drievuldigheid te vormen waar elkeen zijn identiteit verliest. Zo zorgt de vader voor de overleving en de ontplooiing van het kind; zo zorgt de vader voor de overleving en de ontplooiing van de vrouw die in de moeder leeft.

5. De afstamming . De familienaam aan het kind gegeven is van minder belang, het moet er zich van bewust zijn dat het een vader en een moeder heeft. Het moet ook weten dat het  deel uitmaakt van een geslacht dat een geschiedenis heeft. Het moet zich verbonden voelen met de mensheid, het is onderdeel van de grote menselijke familie. Traditioneel verliep de afstamming langs de vaderlijke lijn; ze verzekerde de vader dat hij een zoon of dochter had en ze verzekerde het kind - of het een zoon of dochter was - dat het wel degelijk een vader had, deze vader.

...

De gevolgen van de afwezige vader

Wat gebeurt er als de vader die functies niet vervult? Wat gebeurt er als hij niet betrokken raakt in de driehoek vader-moeder-kind? Wat gebeurt er wanneer de vader psychologisch afwezig is? Wat zijn de gevolgen van de toename van de eenoudergezinnen onder leiding van moeders alleen? Wat gebeurt er als, om wat voor reden dan ook, de man niet in staat is om zijn vaderlijke functie uit te oefenen?

Dan gebeurt wat wij vandaag overal om ons heen zien voorkomen. Dat is onder meer:

- De moeders proberen de functie van de vermiste vader te vervullen, wat de ambivalente houding van de kinderen ten opzichte van hun vader en moeder beklemtoont .
- Kinderen kleven thuis aan hun moederkloek.
- Delinquentie en landloperij van de jongeren nemen toe.
- Adolescenten laten nooit hun gevoel van almacht los en blijven geloven dat hun alles is toegelaten, dat ze het middelpunt van het universum zijn
- Het fenomeen van de schooluitval neemt toe en sociaal-emotionele problemen worden sterker, vooral bij jongens.
- Adolescenten blijven eeuwig adolescenten bij gebrek aan een positief vadermodel.
- De consumptie van soft- en harddrugs ligt hoger in eenoudergezinnen.
- Het aantal echtscheidingen groeit aanzienlijk en er ontstaat een echtscheidingsindustrie ten voordele van psychologen, bemiddelaars, advocaten, rechters, magistraten, maatschappelijke werkers, makelaars in onroerend goed, bestuurders ...
- Kinderen en jongeren plegen steeds meer moorden.
- De jongens psychologisch door hun moederkloek aangetast worden mannen die bang zijn zich aan een vrouw te binden, net zoals meisjes die seksueel belast werden de moeilijkheid ervaren zich later als volwassenen seksueel te ontwikkelen.
- 35% van de mensen leven nu alleen omdat ze de kunst van het delen niet geleerd hebben noch die van het onderhandelen die eigen is aan het leven als koppel.
- Zelfmoordcijfers nemen schrikbarend toe onder mannen en adolescenten.
- Huiselijk geweld wordt een ware epidemie.

Het volledige hoofdstuk Un père, pour quoi faire ? is in het Frans te lezen op de website 2Parents.net

Vaders schrijven boeken over hun (v)echtscheiding

Lijstje ons bezorgd door onze Nederlandse vriend Rob van Altena

• Voorlopige lijst van boeken, geschreven door een vader na een ongewilde (v)echtscheiding om de kinderen. Meest autobiografisch, soms uit zijn mond opgetekend door een schrijver of journalist(e).
• Verzamelboeken, dus met meer vaderverhalen, zijn aangeduid met (v).
• Na ongelijke strijd heeft de vader tenslotte meestal alle contact met de kinderen verloren, alleen bij uitzondering niet.  

1. Alain Teister, Mijn pappie is enkel een foto, 1975
2. Frank Onnen, En toen zaten we met de brokken, 1978
3. Mireille Cottenjé (v), 13 mannen van tafel, 1978
4. Erik Rijks, Omgang moet, 1988
5. Jacques Huinck, Echtscheiding als broodbeleg, 1990
6. Paul Koeck, Notaris X, 1990
7. Tjerk Bakker, Omgangsonrecht, 1994
8. Samensteller Jessica Durlacher (v), Vaders - Verhalen van hun dochters, 1995
9. Gerrit C. van Bijsterveld, Ik wil mijn kinderen zien, 1996
10. Peter v.d.Wiel, De gescheiden man, 1998 
11.  Robert J. Blom (v), Gescheiden!, 1999
12.  Hans Dorrestijn, Finale kwijting, 2000
13.  Rob Reekers, Chantana waar ben je?, 2001
14.  Maarten Legène, Vaders bestaan niet, 2004
    (verbeterde versie van Hoe steel ik een kind?, 1999)
    
15. Joep Zander (v), Gemist vaderschap, 2006
16.  Patrick van Rijn, Weg van Lila, 2007
17.  idem, Vaderstad, 2009
18.  Victor Barlo, En de kinderen dan…, 2009
19.  Michel Van Keer, Tranen in de stilte, 2009
20. Herman Stevens, Vaderland. Het land waaruit niemand terugkeert, 2010
    
    

Twintig titels. Aanvullingen welkom

Vaderschap versus stiefvaderschap - Opinie en visie | 24-3-2010

Maakt een bloedband het verschil? Ik denk dat het per persoon weer verschilt. Ik zal niet zeggen dat het hebben van een bloedband je een goede vader maakt en het tegendeel zal ik ook niet beweren. Ik ben er sowieso huiverig voor een oordeel te vellen over de levens, dromen en drijfveren van anderen. Ik kan wel vertellen over mijn leven. ...

Ik ben moeder van twee kinderen en daarnaast ben ik stiefmoeder van een derde kind. Ik ben gescheiden van de vader van mijn twee kinderen, en heb altijd de band tussen mijn kinderen en hun vader willen stimuleren. Tijdens ons huwelijk was hij altijd druk met zijn werk en eigen leven, en liet de zorg voor de kinderen aan mij over, ‘omdat ik dat toch beter kon’. Hij had geen band met hen en stak ook geen tijd in hen, deed geen moeite om iets op te bouwen. Pas na de scheiding is daar verandering in gekomen, toen hij de kinderen drie weekends per maand voor zich alleen had en ik er niet was om op terug te vallen.

Hij ontwikkelde een band met de kinderen door de tijd die ze samen doorbrachten, een band die er niet logischerwijs was door de bloedband. Nu vinden de kinderen het fijn om naar hun vader te gaan, al vinden ze de overgang elke keer weer moeilijk.

Mijn huidige man leerde mij kennen met twee kinderen. Drie voor de prijs van één, zullen we maar zeggen. Dat was zo, en hij sloot hen meteen in zijn hart. Zelf is hij ook vader van een jongetje, wat hij bijna niet ziet, ondanks advocaten en rechtszaken. Of misschien wel dankzij ...

Wij zijn een gezin en als mensen aan ons vragen hoeveel kinderen we hebben, is ons antwoord: drie (en een vierde op komst). En zo voelt het ook.

Hij is voor mijn kinderen ‘papa 2’, een titel die hij zelf van de kinderen heeft gekregen en ik denk dat dat alles zegt. Hij is hun tweede vader en zal nooit proberen zich op de eerste plaats te werken. Wij zijn een team samen, ouders van ons bijzondere gezin. We geven hun vader alle ruimte, omdat hij dat verdient. Ik ben van hem gescheiden, mijn kinderen niet.

Als je op Wikipedia de term ‘stiefouder’ opzoekt, krijg je de volgende definitie: 'Stief' betekent oorspronkelijk 'beroofd van de bloedband', 'iets missend'. Dat geeft al aan dat de term ongelukkig gekozen is.

‘Vaderschap’ levert op Wikipedia het volgende op: Vaderschap is de relatie tussen een man en zijn kind. Deze relatie heeft emotionele, sociale, juridische en biologische componenten.

In die zin kan een stiefvader nooit de vader vervangen, want behalve dat hij een deel van de kosten nu voor zijn rekening neemt en in die zin, wettelijk gezien, financieel mede-verantwoordelijk voor hen is, emotioneel zeer betrokken is en van ze houdt als van zijn eigen zoon, zal hij nooit de biologische vader kunnen worden. Maar hij zal de laatste zijn om de vader van mijn kinderen te bestempelen als de ‘zaadschieter’. Dat heeft alles met respect te maken.

Ik denk dat het de kunst is als stiefouder je ruimte in te nemen in het gezin, naast je partner te staan ook in opvoedingstaken en tegelijk te beseffen dat de kinderen een vader hebben, die een grote plek in hun levens inneemt en hem die plaats ook gunnen.

Kinderen in een loyaliteitsconflict plaatsen of een te grote plek voor jezelf opeisen als stiefouder is schadelijk voor de kinderen. Het is een plek die je kan verdienen, op een waardevolle en eervolle manier. Liefde van kinderen is onvoorwaardelijk, maar wel in volledige vrijheid en onafdwingbaar.

J.K.

Bron: http://vaderkenniscentrum.blogspot.com/2010/03/460.html

Proces tegen stiefouder is kwalijke zaak (Persbericht Plusouder 11-3-2010)


Gisteren lazen we in de media hoe een gescheiden moeder in Australië een rechtszaak aanspant tegen de nieuwe partner van haar ex-man, omdat die zich overal uitgeeft voor “mama”.

Dit is een kwalijke zaak, die zo gemakkelijk te vermijden valt. Elke rechtszaak is in dergelijke gevallen immers een verloren zaak. Kinderen zouden niet moeten kiezen tussen ouders en stiefouders. Wanneer volwassenen dit verwachten, gaan zij voorbij aan het belang van het kind en negeren zij de nood van elk kind aan loyaliteit en geborgenheid.

Vzw Plusouder streeft ernaar bij ouders, stiefouders en professionelen het belang aan te tonen van evenwichtige relaties in nieuw samengestelde gezinnen. Hierbij kan de nieuwe partner best een positie innemen waarin zij/hij zorg en warmte aanbiedt, zonder in de plaats van de ouders komen te staan. In dergelijke nieuw samengestelde gezinnen betekent de aanwezigheid van de nieuwe volwassene een meerwaarde, een surplus.

De wijze waarop een stiefouder zich voorstelt, hangt vaak en vooral af van hoe het kind dit beleeft en zelf aan de omgeving voorstelt. Niet de titel, maar de relatie met ouders en stiefouders is hierbij belangrijk.

Vzw Plusouder wil toenemend aanwezig zijn in de maatschappelijke discussie over kinderen in nieuw samengestelde gezinnen om modellen en voorbeelden aan te reiken van “good practice” betreffende kinderen in nieuw samengestelde gezinnen en de positie van alle getrokken volwassenen daarbij.

Vaderschap na echtscheiding in het nieuwe afstammingsrecht

Vraag van een kandidaat-vader:

Dag,

Kunt u mij zeggen hoe lang ik moet wachten na mijn echtscheiding om met kinderen te beginnen met mijn nieuwe partner zonder problemen te krijgen met de gemeente i.v.m. de naam en dergelijke?

Dank bij voorbaat


Mvg.

X.

Beste kandidaat-vader,

In het familierecht bestaat o.m. de betwisting van moederschap en de vaststelling van vaderschap.

Dat ligt vast in het Burgerlijk Wetboek Titel VII artikels 312 - 335. Voor de nieuwe bepalingen van de afstamming verwijs ik naar :

http://www.elfri.be/NL/Juridische%20informatie/Familierecht/ 

Ik kopieer daaruit art. 316bis BW:

"De vaststelling van vaderschap binnen het huwelijk

De regel:

De vader is de mannelijke echtgenoot van de moeder

De uitzonderingen (art. 316bis B.W.)

Vier categorieën van kinderen hebben bij de geboorte principieel niet langer de echtgenoot van de moeder tot juridische vader:

1. het kind geboren meer dan 300 dagen na de beschikking van de voorzitter in kortgeding die overeenkomstig artikel 1280 van het Gerechtelijk Wetboek in het kader van de voorlopige maatregelen tijdens de echtscheidingsprocedure op grond van bepaalde feiten (nu in de huidige echtscheidingswet: op grond van onherstelbare ontwrichting van het huwelijk – red.), de echtgenoten machtigde een afzonderlijke verblijfplaats te betrekken, of meer dan 300 dagen nadat de rechter de overeenkomst tussen de echtgenoten heeft bekrachtigd met betrekking tot het betrekken van een afzonderlijke verblijfplaats overeenkomstig artikel 1258 paragraaf twee Gerechtelijk Wetboek.
2. het kind geboren meer dan 300 dagen na de neerlegging van het verzoekschrift met het oog op een echtscheiding door onderlinge toestemming bedoeld in artikel 1288 bis Gerechtelijk Wetboek
3. het kind geboren meer dan 300 dagen na een door de vrederechter overeenkomstig artikel 223 B.W. uitgesproken vonnis waarbij de echtgenoten gemachtigd worden een afzonderlijke verblijfplaats te betrekken en minder dan 180 dagen na de datum waarop deze maatregel verstreken is, of nadat de echtgenoten feitelijk zijn herenigd.
4. het kind geboren meer dan 300 dagen na de datum waarop de echtgenoten blijkens het bevolkingsregister, het vreemdelingenregister op het wachtregister, op verschillende adressen zijn ingeschreven, voor zover ze nadien niet opnieuw zijn ingeschreven op het zelfde adres.

Deze uitzonderingen zijn slechts toepasselijk op de kinderen die geboren werden na de inwerkingtreding van de wet van 01-07-06 (De nieuwe bepalingen betreffende de afstamming treden in werking op de door de Koning nader te bepalen datum en uiterlijk op 1 juli 2007). Op de kinderen geboren voor deze datum is deze uitzonderingsregel niet toepasselijk en is enkel de algemene regel van toepassing. ..."

Het komt er vooral op neer dat een kind geboren 300 dagen na de feitelijke scheiding van vroegere echtgenoten niet de (vroegere) echtgenoot van de moeder als juridische vader heeft. De afloop van de echtscheidingsprocedure als dusdanig speelt hier dus niet mee.

Met mijn vriendelijke groeten

G.D.
11-11-2007

Zie ook de rubriek Informatie - Wetgeving:

1 JULI 2006. — Wet tot wijziging van de bepalingen van het
Burgerlijk Wetboek met betrekking tot het vaststellen van de
afstamming en de gevolgen ervan

De papaverklaring: Verklaar je vader

1. Wij vaders willen niet alleen op feestdagen vader zijn, maar het hele jaar door genieten van onze kinderen. Wij smeren niet alleen op zondag de broodjes.
2. Wij vaders willen niets missen van de snelle ontwikkeling van onze kinderen. Wij kunnen voorlezen, puzzelen, neuzen snuiten en staartjes maken.
3. Wij vaders vinden de opvoeding van onze kinderen onze verantwoordelijkheid. Wij moedigen onze zonen en dochters aan om zelfstandig en avontuurlijk in het leven te staan.
4. Wij vaders willen er zijn om onze kinderen te knuffelen, troosten, gerust te stellen bij klein en groot verdriet. Wij geven hun een veilig en warm nest.
5. Wij vaders willen werk, vrije tijd en gezin combineren. Zieke kinderen of de eerste schooldag zijn ook een mannenzaak.
6. Wij vaders interesseren ons voor school en de talenten van onze kinderen. Wij oefenen mee de sommen en schuiven aan bij het oudercontact.
7. Wij vaders spelen met onze kinderen. Wij stimuleren hen en geven kansen om nieuwe dingen te leren kennen.
8. Wij vaders willen actief en gelijkwaardig bijdragen aan het groot worden van onze kinderen. In makkelijke en moeilijke momenten.

	Man	Vrouw
Verzorging (wassen, aankleden, in bed leggen…)	1u28min	5u25min
Opvolging huiswerk	33min	1u42min
Ontspanningsactiviteiten	1u53min	2u45min

(Cijfers uit het TOR-tijdsbudgetonderzoek 2004) http://www.tijdsonderzoek.be

Klasse voor Ouders is een initiatief van het ministerie van Onderwijs en Vorming. Nagenoeg alle ouders met kinderen tussen 2,5 en 14 jaar krijgen het blad deze maand gratis in hun bus.

Vader...dag

In het jaar van de vader
In de maand van vaderdag

Vaderdag!

Een feestdag voor vaders van vroeger,
vaders die-zo-lekker-ruiken,
vleesbradende vaders,
veilig-bij-vaders-achterop-vaders,
vaders die eigenlijk geen echte vaders zijn,
tuinierende vaders,
stil-want-vader-slaapt-vaders,

vaders die niet aan vaderdag doen,

vaders die met ma of vriendin gevlucht zijn,
dat-had-je-niet-moeten-doen-vaders,
klussende vaders,
je-zult-me-wel-weer-vergeten-vaders,

echte vaders!

Johan Anthierens was "gelukkig gescheiden" en een heel bijzondere vader voor zijn dochter Eva en zijn zoon Benjamin.

°22 augustus 1937 - † 20 maart 2000

Naar aanleiding van de publicatie van Johan Anthierens' nagelaten werk op 5 september 2003 geven wij hier enkele merkwaardige teksten , die deze fantast en bijzondere persoonlijkheid direct karakteriseren hoe hij schreef en hoe hij was.

12 mei 1976 "Gelukkig gescheiden"

In de katholieke Gazet van Antwerpen lees ik dat in 1975 per dag dertig huwelijken ontbonden werden, een elfduizend bootjes die officieel schipbreuk leden. Dat herinnert me weer aan mijn uitspraak in de eerste aflevering van de Wies Andersen Show, waarin ik mezelf voorstelde als die en die, gelukkig gescheiden, vader van twee kinderen, et cetera, et cetera. Nooit hebben twee woordjes uit mijn mond zoveel deining verwekt, twee woordjes waar ik tot mijn bittere of zoete einde blijf achter staan. Velen hebben de uitspraak als een uitval naar mijn ex-vrouw geïnterpreteerd, maar dat was niet de bedoeling. Het zou uitermate onfatsoenlijk zijn geweest als ik van een massamedium misbruik had gemaakt om mijn ex zo'n veeg uit de pan te geven.

Waarom heb ik mij als een ,,gelukkig gescheiden'' man aangediend? Uit protest tegen de huichelachtige manier waarop in televisieshows en -spelen de cultus van het huwelijk wordt opgevoerd, waarbij je de overtuiging wordt opgedrongen dat huwelijken per definitie gelukkig zijn en er buiten dat sacrament geen heilvol gedrag denkbaar is. In de Wies Andersen Show onderstrepen alle getrouwden dat ze 'gelukkig getrouwd' zijn, bij voorkeur met de eczema-verwekkende term 'gelukkig gehuwd'.

Ik heb het ook gezegd om gescheidenen een hart onder de riem te steken. Hoe talrijk ze ook zijn, ze leven in de schaduw van de getrouwden. Huwelijkspartners draven op in normale tv-programma's, gescheiden mensen en samenwonenden zijn voer voor tragische enquêtes, schnabbelprogramma's voor psychiaters en andere professionele lulkoekenbakkers.

Jonge mensen trouwen hals over kop, want hen wordt ingespoten dat iedere huwelijksboot waterdicht is. Cijfers en statistieken tonen aan dat dit geschriftverlakking is. Gelukkige huwelijken bestaan, maar zijn, eerder dan de regel, uitzonderingen.

Ben ik tegen het huwelijk? Nee. Ik zie het huwelijk als de minst manke vorm van samenleven. Wie alleen leeft, verloedert en verluist en eet op ongeregelde tijdstippen, en de meeste naasten zijn zoals ik te individualistisch ingesteld om schik te hebben in een commune. Ik mag er niet aan denken, één handdoek voor zeven gezichten, pruimenjam voor alleman en ik vergeet opzettelijk het bad en de plee en er is toch altijd iemand die door zijn neus snuift of jouw scheerapparaat gebruikt en nat achterlaat.

Ik ben voor trouwen en voor hertrouwen als de eerste poging een faux pas is gebleken. Je moet niet verzuren aan elkaars zij en bang zijn voor de avond omdat je op elkaar uitgekeken bent. Geen huwelijken met kussen als kortsluitingen, je moet altijd opwippen van warmte wanneer je elkaar halfweg de huiskamer tegenkomt en als zij afwast moet je haar schuimende gummihandschoen in je nek durven leggen. Een omstrengeling boven in het vaatwater dobberende koffieschotels is een bewijs dat elk afscheid een aanloop naar een weerzien is.

Van een dochter en een zoon
moet je houden, altijd, altijd, altijd
en in elke omstandigheid
Johan Anthierens

MINNEBRIEF AAN EVA (fragmenten)
Voor Eva's 12de verjaardag

[...]

Wat remt mij af in mijn omgang met jou, waarom zijn er die zeggen dat ik meer op je broer gesteld ben, dat ik sentimenteel een onderscheid maak tussen mijn twee kinderen. Die zeggen dat ik mij te gemakkelijk kritisch uitlaat over jou, dat in mijn armen Benjamin voorrang heeft. Enkele dagen geleden merkte jij op, in een bui van vrijmoedigheid, dat ik een nerveuze vader ben. Deed je dat maar meer, dochter, mij niet sparen. Nu je het zei, heb ik in mijn hart gekeken en je hebt gelijk, een zenuwpees is geen gemakkelijke gezel. Mijn interne nervositeit begint zich naar buiten uit te manifesteren en dat is voor niemand leuk. Wellicht is het de vermoeidheid en zal Portugal die uitvlakken, deze illusie houden wij vooralsnog aan.

Dat veel mij ergert, is een ander verhaal, het rechtvaardigt niet dat ik als vader geduld tekort schiet. Het minste dat er aan Benjamins racefiets dient gesleuteld te worden, voel ik mij op stang gejaagd en moet ik de opwelling onderdrukken het rijwiel te lijf te gaan; als je mij een defecte rolschaats ter verpleging overhandigt, maak ik mij er met een doorzichtig foefje van af. Zolang toestanden achterwege blijven, mag ik jullie graag tegen mij aantrekken, maar ik blijf een pa van weinig nut. Op school gaat het probleemloos, jij studeert spelenderwijs en komt ieder trimester met een buit hoge onderscheidingen naar huis. Bij mij overweegt dan de opluchting op een gewettigde fierheid: blij dat ik niet hoef te adviseren. De meeste schooltaken waar jij voor staat, zijn mij niet toevertrouwd, zelfs de geheimtaal van de grammatica gaat mijn niveau te boven. Benjamin is er wat dat betreft beroerder aan toe, studeren is voor hem een last en op mij mag hij niet rekenen om te leren rekenen. Gelukkig heeft hij zijn moeder en kun jij terugvallen op Elisabeth wanneer je met open vragen van je Koninklijk Atheneum thuis komt.

In de pedagogische aanpak ben ik een uitgesproken stoethaspel. Jullie mogen alles zien wat binnen bedtijd op de buis komt, jullie mogen alles lezen wat rondslingert en levensvragen ga ik niet uit de weg, maar dat is nog geen vrijbrief tot volwassenheid. Ik ben kreupel in het warm draaien van een dialoog omdat ik zo gauw met het idee zit dat er met ons diapason iets loos is. Wij lopen in de pas, maar niet parallel.

[...]

Jullie zullen ten eeuwige dage op mij een beroep kunnen doen, wat mij niet belet nu en dan van een kinderloos bestaan te dromen, hart en handen vrij hebben om met het volle leven te stoeien, te bratsen, te ravotten, zonder veel verantwoordelijkheid. Jullie twee hebben mijn polsen geboeid, met rozentwijgen weliswaar, maar toch. Jullie bezetten mijn hart zoals arbeiders een fabriek. Mijn grote angst is jullie ooit te zien lijden, ongelukkig te weten. Ik kan nu al voorbarig bars doen tegen jongens die jou ooit zullen treiteren, die met jou ooit een spelletje willen spelen. Om van de dagelijkse gevaren niet te gewagen, ik durf haast niet te kijken als je broer en jij de straat oversteken. Begrijp een beetje dat ik daarom gebeten ben op hen die lichtzinnig een kind op de wereld zetten, zoals ik, twaalf jaar geleden, negen jaar geleden. Kinderen, die hun ouders op de wereld komen hinderen, zoals Kor Van der Goten zingt, zijn dik gezaaid en in Helsinki werd over de Rechten van het Kind niet gerept en in de UNO-assemblee worden jullie niet gehoord, jullie zijn minder in tel dan Liechtenstein. Van kinderen wordt over het algemeen maar één ding verwacht, dat ze zo rap mogelijk volwassen worden.

[...]

Jij en Benjamin liggen mij zo nauw. Benjamin zie ik minder omdat hij bij zijn moeder blij is, vandaar dat ik hem soms verwen als hij onder ons dak vertoeft. Daar heb jij geen moeite mee, dat weet ik. Weet je, hij is zo gek-naïef, die bijna negenjarige broer, ik heb hem drie hete zomeravonden lang over sinterklaas moeten onderhouden. Ongeveer iedereen heeft Benjamin al verklapt wie sinterklaas is, wat zijn rotsvaste geloof in de heilige baas hoegenaamd niet aantast, ook niet in volle zomer. Ik bracht hem naar bed en lag naast hem, geheel gekleed, en moest over de sint vertellen, wat hij in dit dood seizoen uitvoert in Spanje. Ik porde mijn fantasie aan en hij luisterde ademloos, zijn arm om mijn hals gekluisterd. Hij legde me toen uit dat zwarte Piet niet zwart is, maar zich met roet insmeert terwille van de kinderen. Aan die wetenschap knoopt je broer geenszins de bedenking als zou Piet wel eens denkbeeldig kunnen zijn.

Jullie zijn oogappels, maar met zonen spring ik meer ontspannen om dan met dochters, ik kan met jou bezwaarlijk een potje voetbal spelen. Mannen en vrouwen zijn uit een aparte houtsoort gesneden, Benjamins geheimpjes kan ik delen, die van jou -- ik hoop dat je er hebt -- zal ik respecteren, spring er zuinig mee om.

17 augustus 1977, bewerkt voor de bundel Onder anderen

HEULEN MET EEN VEULEN (fragmenten)
Voor Benjamins 9de verjaardag

[...]

Benjamin, de straffe hand van november striemt en geselt de vensters van de huizen, de regen roffelt een ruwe rapsodie, de elementen transponeren de landerijen in een spons. Daar heb jij geen weet van, je bent van een mediterraanse vrolijkheid, je lacht met schorre stembanden, je schept genoegen in het genoegen voor het genoegen ervan en als je niet lacht (en niet schreit) liggen je ogen op vinkenslag om plezier te vangen, zoals de kat de muis. Dwaze zoon, lome scholier, kom hier, je bent de tenen van mijn voet, de vingers aan mijn hand, wanneer ik 's ochtends mijn ogen opsla, streel ik je kilometers verwijderde warrige krullen.

Wij gaan een beetje als bannelingen met elkaar om, jij woont bij je moeder van wie ik gescheiden leef, om de twee weken slaap jij onder mijn dak, twee nachten op veertien. Zolang je er niet bent, hink ik op vele gedachten, mijn gevoelens zijn gemuilband, de tijd is een gevangenis, de dagen zijn tralies en aan de telefoon vraag ik hoe het met je gaat en wat je vandaag op school hebt gegeten. Ik denk dus veel aan je en met de lange weekends en tijdens de vakanties probeer ik wat dagen van je moeder af te snoepen. Wat ik mis, is je af en toe bij mij in bed hebben, ik mis de warmte van de welp in zijn slaap, je tussen de lakens tegen mij aantrekken, met mijn kuiten tegen de palm van je voet schurken, je verfrommelde pyjamakleren rechttrekken in je slaap, met vlakke hand de temperatuur tussen je schouderbladen meten. Terwijl jij regelmatig ademt en op je droomeiland verwijlt. Terwijl jij koers zet naar de sterren. Onder je oksel doordringen met mijn hand en een vinger leggen op het kloppen van je hart.

[...]

In de beroerde periode, toen we prik en koffie dronken en de smaak van gal was, zijn we samen voor de realiteit gevlucht. Het initiatief ging van jou uit, jij bedacht voor ons drie fantasienamen, jij was Merriko en ik Tsjebal en Eva was Tsjaaina. Wij waren, jij en ik, een kruising van cowboys en roofridders en Tsjaaina moest almaar uit klauwen van onverlaten worden gered. Eva vond het flauwekul dus opereerden wij onder ons beidjes. Wij lagen in hinderlagen, strompelden door zoutmijnen, werden aan handen en voeten gekneveld en belaagd door een mierenkolonie. We voerden verrassingsaanvallen uit op postkoetsen en trapten saloondeuren in en trokken ons ijlings terug voor kogels die ons om de oren floten. Nu kruipen wij van langsom minder in die huiden, wat een gezond teken is. Toch blijft er een afspraak voor over negen jaar, wanneer jij achttien zult zijn en ik negenenveertig. Dan laten wij een baard groeien, ik koop een Landrover en samen schuimen wij het Vlaamse land af, met ieder een been dat aan zijn kant uit de wagen bungelt. We stoppen bruusk op een willekeurige plek en gaan daar met de lokale mens kouten, hoed in de nek, in onze baard krabbend. We wissen het zweet van het voorhoofd en babbelen met de inlander over de groei van de veldvruchten, over de prijs van de prei, over het kroppen van het witlof, en of het een goed jaar zal zijn voor de Plechtige Heilige Communies. We banjeren door het dorp, dat van ons is, we laten ons neerzakken op de ijzeren stoeltjes van een caféterras. We kijken naar de lucht, strijken door onze baard, krabben aan de knieschijf, boeren achter het handje en drinken een pul bier op de gezondheid van de streekbrouwer. Wanneer we opstappen, haalt het dorp verlicht adem, we hebben iets vriendelijk-dreigends over ons, we zijn een vader en zoon, de vader getaand, de zoon slank en lenig, met een onheilspellende glimlach over zich.

Zo'n afspraak hebben wij lopen, twee nobele bastaarden in het vredige achterland, hun schreden richtend naar waar het pluis is en daar een brandgeur achterlaten. Gekke deal is dat, ik spaar voor een Landrover en als jij zeventien bent en dit toevallig leest, heb je nog een vol jaar om te leren unheimlich glimlachen. Je weet, voor ik het vergeet, dat ik na mijn dood mijn ziel aan de maan afsta. Als je dan in een lastig humeur bent, een vrouw heeft op je hart getrapt of je had een aanrijding zonder voorrang, denk dan aan mij, ga naar de slaapkamer en scheur het gordijn open, je ziet mij in de voorbijschuivende maan. Bij volle maan kun je dit proza in het licht van mijn ziel herlezen.

Veulen van mij, sta toe dat ik je als een vader-vampier zachtjes in de hals bijt. Je bent mijn kippenvel, je bent mijn dagdroom, je bent mijn 'wordt vervolgd', je bent een heel ander iemand in een totaal omgeslagen wereld, je bent de wimpers van mijn weemoed, je bent mijn verjongingskuur, je bent mijn eer en geweten, je bent een kadet van de fameuze voetbalploeg Racing White Daring Molenbeek, je bent een hartenblok aan mijn been, gelukkige verjaardag.

Je wordt nu negen, gefeliciteerd. Als ik een Franse vader was zou ik zeggen, vive l'an neuf!

23 november 1977, bewerkt voor de bundel Onder anderen

ZOONLIEF

Maandag 17 februari. Ik heb een dochter en een zoon met elk hun persoonlijkheid. Eva is rustig doende een bedaard bestaan te boetseren, de contouren ervan ogen met de dag bevalliger. Benjamin is een zachtmoedige marginaal, allergisch voor administratieve papiercultuur met een hekel aan gezette tijden en klokvaste werkdiscipline. De 23-jarige leeft als Robin Hood in betonbars Brussel en ik ben bang dat ik de uitkomst van die kleine stadsguerrilla kan voorspellen. Vannacht om halfdrie belt mijn zoon mij op vanuit een Brussels politiebureau waar hij wordt vastgehouden voor een niet betaalde automobielboete. Dwars door een sneeuwbui rijd ik naar het bureau waar een hofdiender mijn reïncarnatie tot zijn spijt niet meegeven kan. Men wil van een computerbestand vernemen of de genaamde A. nog meer op zijn politiekerfstok heeft en 's nachts slaapt de computerdirigent. Dus keer ik onverrichter zake terug voor nog een hazenslaapje tijdens hetwelke ik droom dat Benjamin met een Poolse autodief op de vuist gaat.

Maandagmorgen halfacht nieuwe telefoon: als ik vijfduizend frank meebreng, vertrekt zoonlief met een schone lei. Alleen tastbare munt wordt geaccepteerd, betaalkaart of cheque is aan de ordedienst niet besteed. Dat wordt wachten tot een bankkantoor in de buurt om negen uur zijn dagelijkse ruilhandel aanvangt. Op het bureau leidt men mij een gang door die uitgeeft op een ruime kamer met in de hoek een hok waarin opgesloten: Benjamin. Voor het eerst zie ik met eigen ogen iemand achter de tralies: mijn zoon. Ik denk aan vogels en aan schilder Chagall. Ik denk: als Marc Chagall nog leefde, zou hij de jongen met zijn joodse voornaam vleugels geven. Ik deponeer mijn kind bij zijn huidige domicilie en maak een afspraak voor later op de dag bij mij thuis. En dan zitten wij daar, leggen de lege handen in elkaar en frunniken aan zijn toekomst. Dat onze genegenheid wederzijds is, maakt de zaak er niet lichter op. ,,Toen ik op de politiebrits lag'', vertelt Benjamin, ,,droomde ik dat jij en ik op een eiland zaten, een aards paradijs. Op een dag ging jij van het eiland af, en ik bleef achter. Dan werd ik wakker van slotgemorrel, sloeg de ogen op en zag jou daar staan, met regen op je jas.'' Van een dochter en een zoon moet je houden, altijd, altijd, altijd en in elke omstandigheid.

Uit: Madiwodo, zondagochtendprogramma op Radio 1, 23 februari 1992

BRIEF AAN BENJAMIN

Brussel, 10 juli 1996

Beste Benjamin,

Gisteren zag ik op het televisiekanaal Arte een Duitse documentaire over enerzijds een 30-jarige vrouw die van haar heroïneprobleem probeerde af te komen door middel van een kuur bij de boeddhisten in een klooster in Thailand en anderzijds een 20-jarige man die het in Duitsland zelf probeerde via de methadon-manier. De boeddhistische aanpak was, tot mijn verbazing, zeer brutaal, zeg maar: hardhandig, en leidde in het geval van de vrouw tot een negatief resultaat. Meteen na haar terugkeer, herviel zij. Bij de jonge man was het resultaat ook niet bijster overtuigend, waaruit ik voor mezelf de conclusie trok dat De Sleutel de vergelijking met die twee methodes prima kan doorstaan. Maar ik heb misschien makkelijk praten. In de documentaire werd overigens nog eens gesteld dat, als hij of zij het zelf niet wil, niemand ter wereld bij machte is om een drugsverslaafde te genezen.

A propos, de Franstalige redactie van Reader's Digest werkt aan een artikel over drugsverslaafden en hun ouders en vraagt of jij en ik daarin over onze bevindingen willen spreken. Dat zou onder een schuilnaam gebeuren. Ik heb gezegd dat ik het wil doen, en de vraag ook aan jou zou voorleggen. Ik heb voorgesteld dat onder mijn echte naam te doen, voor de geloofwaardigheid. De journaliste was het ermee eens dat een getuigenis onder een verzonnen naam ook gemakkelijk onecht overkomt.

Denk er eens over na, en vraag misschien aan de begeleiding van De Sleutel wat die ervan denkt?

De zomer is ziek, juli heeft bronchitis. Onder mijn venster is het monster van de Zuidkermis weer in volle groei. Zaterdag barst het beest los. Aan die kermis ervaar ik het sterkst hoe de tijd vliegt. Elk jaar, als ze de kramen eind augustus afbreken, denk ik: bon débarras, ik ben ervan af. Met het gevoel er voorgoed van verlost te zijn. En voor ik het weet is het weer lente en pasen en nog wat later bedenk ik vol schrik: Het is niet mogelijk! Straks staan ze er weer, slaat de kermis weer toe!

Goede zoon, geef de vechtlust niet op. Goeie dagen, kwade dagen: werk aan de komst van de nieuwe beaujolais Benjamin Anthierens. Onthou dat ik alle dagen in gedachten bij je ben en dat er in K een kleine jongen groot wordt. En Sarah je in haar hart meedraagt.

Tot gauw. Kus.

Papa

JOHAN ANTHIERENS, Leve mij. Niemands meester, niemands knecht. Autobiografische teksten (bezorgd door Brigitte Raskin i.s.m. Karel Anthierens, Van Halewyck, Leuven, 720 blz., 29 euro)

Johan Anthierens een taalvirtuoos, een ongeneeslijke rebel, een echte geus of een onbetrouwbare aansteller - een fenomeen in de Vlaamse journalistiek - een controversiële televisievedette - had een tijd een eigen satirisch weekblad - schreef een smaadschrift over België - een boekje over Elsschot - een ode aan Jacques Brel (Jonas Mortier)

En toen hij stierf schreef Eric Vandenwijngaerden het volgende gedicht over hem :

Johan

een zwerver zwijgt

Onder jouw hoedrand-nog
- republikeinse grijns -
zag ik een evenbeeld:
jij hield niet langer
mensen spiegels voor,
ook in jouw weke schim
woekerde pijn,
werd passie
in de kiem gesmoord.

Waar het om gaat is...

waartoe dit alles dient?
Dit leven is geen leven
meer, maar strijden
om in waardigheid te gaan;
jij, scherpe Johan, hebt
uiteindelijk vermoeid, de wapens
afgestaan, je ziel verpand:
je woorden in bewaring
meegegeven met de tijd.

Ik zie de hoedrand nog,
te vroeg, in spijt
een schaduw over jouw gelaat.

© Eric Vandenwijngaerden - 21 maart 2000
(Gepubliceerd met de uitdrukkelijke toestemming van de auteur)

Website van de dichter : http://users.pandora.be/eric_vdwgd./

Vaders doen er niet toe, kinderen zijn de dupe: de macht van moeders is grenzeloos

Dorien Pessers

Vrouwen beslissen van wie ze kinderen willen krijgen en of ze nog iets met de verwekker te maken willen hebben. Het doorgeschoten familierecht richt zich niet meer op gezinnen maar op individuen, ten koste van vaders en vooral kinderen.

In het familierecht van veel Europese landen hebben zich in de afgelopen vijfentwintig jaar revolutionaire veranderingen voltrokken. Niet het klassieke heteroseksuele gezin is nog de hoeksteen van het familierecht, maar het individu dat naar eigen seksuele en morele voorkeur bepaalt of en hoe het een gezin zal stichten: heteroseksueel of homoseksueel, biologisch of kunstmatig, tijdelijk of duurzaam. Door de opmerkelijke snelheid van de veranderingen ontstaat de indruk dat er van maatschappelijke consensus sprake was. Die indruk is onjuist. Het was vooral - in de woorden van de Franse sociologe Evelyne Sullerot - de ,,bulldozergeneratie van `68'' die, eenmaal aan de macht, deze veranderingen wist af te dwingen. Deze generatie gaf blijk van een aversie tegen het traditionele gezin, dat onderdrukkend voor vrouwen en kinderen, reactionair en `systeembevestigend' werd gevonden. Niet het verschil, maar de gelijkheid tussen de seksen zou uitgangspunt van het familierecht moeten worden. Niet institutionele dwang, maar persoonlijke keuzevrijheid, niet onmondigheid, maar mondigheid van kinderen. Persoonlijke, seksuele en relationele zelfbeschikking werden de nieuwe beginselen van het familierecht.

In Nederland vond de ik-generatie vooral in D66 een politieke partij die van individuele zelfbeschikking haar pointe d'honneur maakte. Buiten het parlement was het de rechterlijke macht die voor de `doorbraakjurisprudentie' zorgde. Het rechtspolitiek activisme ging gepaard met dédain voor degenen die zich op het traditionele, op bloedverwantschap gebaseerde, gezin beriepen. Niet de bloedband, maar liefde en verantwoordelijkheid maakten iemand tot ouder. Ook mocht nauwelijks worden gewezen op het belang van vaders voor de socialisatie van kinderen; dat zou een verkapt pleidooi voor herstel van het patriarchale gezin inhouden. Hetzelfde gold voor het belang van het kind: ook dat werd als een heimelijk reactionair argument afgedaan. Zelfs een beroep op het belang van het gezin als zodanig werd als not done beschouwd. Kortom, elk belang dat het individu in zijn vrijheid zou beperken, werd als niet terzake doende van tafel geveegd.

Aldus werd het familierecht gedemonteerd en aangepast aan de verlangens van seksuele en relationele zelfbeschikkers. Van de institutionaliserende en symboliserende functie van het familierecht is weinig over. Steeds meer lijkt het familierecht op een gereedschapskist waarmee burgers - mede dankzij de medische biotechnologie - hun eigen verwantschapsrelaties en stambomen in elkaar kunnen knutselen.

Tot een jaar of vijfentwintig geleden was de kern van het familierecht het huwelijk. Antropologisch gezien een buitengewoon intelligent instituut. Het huwelijk smeedt immers niet alleen, via een horizontale as, een man en vrouw aaneen (en daarmee twee families), maar ook, via een verticale afstammingsas, de generaties. Huwelijk en afstamming hangen dus onverbrekelijk samen. Kinderen worden vanaf hun geboorte ingevoegd in een duurzaam en genealogisch verband dat identiteit, veiligheid en zekerheid verschaft. Dit genealogische systeem is een referentiesysteem, dat het leven van het kind in een - zowel naar het verleden als naar de toekomst gericht - tijdsperspectief plaatst. Het bestaan van het kind verwijst naar het leven van zijn voorouders, zijn ouders en naar zijn eigen plaats in de keten van generaties.

In het nieuwe familierecht ontbreekt de aandacht voor dit institutionele karakter van het huwelijk, dat zo bevorderlijk is voor de onvoorwaardelijke invoeging van kinderen, voor hun identiteit en voor de familiale cohesie. Huwelijkse en niet-huwelijkse vormen van ouderschap zijn vrijwel aan elkaar gelijk gesteld. Deze juridische gelijkwaardigheid kan echter niet verhullen dat grote ongelijkheid tussen mannen en vrouwen, tussen vaders en moeders, en tussen kinderen is ontstaan. Het is de zelfbeschikkende moeder die bepaalt of en zo ja onder welke voorwaarden zij een man zal toelaten tot het vaderschap. Kiest zij voor een vaste relatie met een man en staat zij toe dat hij het kind erkent? Of kiest zij voor een one night stand in de hoop dat daaruit een kind zal worden geboren? Kiest zij voor een relatie met een vrouw met wie zij door middel van spermadonatie een kind krijgt? Staat zij toe dat haar vriendin het kind adopteert? Of kiest zij ervoor alleen een kind te krijgen, van een anonieme spermadonor, of van een bekende spermadonor, aan wie zij nu en dan omgang met het kind toestaat? In het nieuwe familierecht lijkt de macht van de ongehuwde moeder grenzeloos.

Buiten het huwelijk is er geen man die vanzelfsprekend de juridische vader wordt over het kind dat hij heeft verwekt. Zelfs niet nu dankzij DNA-onderzoek het biologische vaderschap met honderd procent zekerheid is vast te stellen. Sterker nog, op hetzelfde moment is sprake van een bizarre fragmentatie van het vaderschap. Het familierecht kent inmiddels twaalf categorieën vaders: de biologische, de sociale, de juridische vader; de stiefvader, de adoptievader, de stiefouderadoptievader; de verwekker, de verwekker die als partner toestemming heeft gegeven voor kunstmatige inseminatie; de anonieme spermadonor, de bekende spermadonor, de goed bekende spermadonor; en ten slotte de dode vader met wiens ingevroren sperma post mortem een kind is verwekt. Overigens is ook het moederschap aan fragmentatie onderhevig. Negen juridische categorieën figureren er: de biologische, de sociale, de juridische moeder; de stiefmoeder, de adoptiemoeder, de stiefouderadoptiemoeder; de lesbische `meemoeder', de draagmoeder, en de genetische moeder. Afstammings- en gezagsrelaties, omgangsrechten en onderhoudsplichten verschillen per categorie.

In dit doolhof van meervoudig ouderschap moet het kind zijn plaats zoeken. Zal het langs genealogische lijnen worden ingevoegd en zo ja welke? Wie zijn zijn ouders eigenlijk, zijn biologische, juridische of sociale ouders? En wie zijn zijn grootouders, neven en nichten: de verwanten van zijn genetische ouders, van zijn sociale of van zijn juridische ouders? Met het oog op deze chaotische situaties is het idee geopperd niet langer in termen van gezin en bloedverwantschap te spreken, maar in termen van `biografisch netwerk' en `sociale omgeving'. Illustratief in dit verband is het voorstel dat in Frankrijk door de invloedrijke organisatie van homoseksuele ouders is gelanceerd: reik van staatswege aan het kind een livret de l'enfant uit, waarin staat wie zijn genetische ouders zijn, met wie het familierechtelijke betrekkingen onderhoudt, en door wie het wordt verzorgd.

Er is één troost voor het kind. Worden de keuze-arrangementen van zijn ouders al te gek, dan is op de achtergrond van het familierecht nog het beginsel van `het belang van het kind' aanwezig dat ter correctie van ouderlijke willekeur door wetgever of rechter kan worden toegepast. Wat in het belang van het kind is, wordt echter niet door juridische argumenten bepaald, maar door pedagogen en psychologen die per jaar en per nieuw verschenen boek van mening blijken te veranderen. Daarnaast kunnen kinderen een beroep doen op enkele nieuwe `rechten van het kind'. Deze hebben dezelfde functie: het kind beschermen tegen zelfbeschikkende volwassenen. Zo heeft het kind het recht gekregen om in omgangsconflicten te worden gehoord en om informatie te krijgen over zijn biologische herkomst. Het heeft zelfs het recht gekregen om het vaderschap van zijn juridische vader te ontkennen, opdat het alsnog zijn eigen, alternatieve stamboom kan opbouwen! Deze tragische compensatierechten van het kind maken in één oogopslag duidelijk hoe antagonistisch de verhoudingen tussen de seksen en tussen de generaties zijn geworden als gevolg van de individuele keuzevrijheid van volwassenen.

In het nieuwe familierecht tekent zich een samenleving af waarin ouders hun kinderen kiezen, en kinderen hun ouders. Verantwoordelijkheidsrelaties worden naar eigen keuze en tot nader order aangegaan. Het is de vraag hoe stabiel deze `gekozen' gezinnen kunnen zijn. Ligt het niet voor de hand dat in deze familiale netwerken een concurrentiestrijd tussen de vele ouders uitbreekt? Dat iedereen een bedreiging voor iedereen wordt? En bestaat niet het risico dat vaders en kinderen de dupe worden van de nieuwe almacht van vrouwen inzake voortplanting en afstamming?

Het is historisch gezien opmerkelijk hoe snel de patriarchale macht die 2000 jaar het familierecht heeft beheerst, is vervangen door een matriarchale macht, althans waar het gaat om niet-huwelijks ouderschap. Dat is niet alleen te verklaren uit de introductie van anticonceptie. Waarschijnlijk speelt ook de verzwakkende sociale positie van vaders een rol. Een proces dat zich - vanaf de eerste staatsinterventies in het gezin, eind negentiende eeuw - in rap tempo voltrekt. Vooral de beide wereldoorlogen zijn van bijzondere - en tragische - betekenis geweest. De Eerste Wereldoorlog richtte een enorme slachting aan onder vaders, zonen en broers. De achtergebleven vrouwen namen het werk van mannen over. Hoewel zij na de oorlog weer naar huis en haard terugkeerden, was de kiem voor hun emancipatie gelegd. Hun kinderen groeiden op in vaderloze gezinnen. Vijfentwintig jaar later werden de vaderloze zonen naar het front gestuurd. Weer vijfentwintig jaar later kwamen hún zonen - mede naar aanleiding van de oorlog in Vietnam - in opstand tegen de laatste restanten van de vaderlijke autoriteit. Na de Tweede Wereldoorlog liet de westerse geschiedenis nog enkele politieke vaderfiguren zien in de personen van Churchill, De Gaulle, Adenauer en misschien Brandt. Maar daarna zijn er geen leiders van vaderlijk formaat meer geweest. De populairste politieke leiders, zoals Kennedy, Clinton, Bush jr. of Fischer, zijn - althans voor hun generatiegenoten - typische zonen. Ook in het bedrijfsleven, waar de captains of industry de mannelijke helden werden van de naoorlogse kapitalistische samenleving, verloren ondernemers aan vaderlijk en moreel gezag. De genadeklap aan de vaderlijke en morele autoriteit van ondernemers werd afgelopen jaar uitgedeeld door de boekhoudschandalen in het Amerikaanse bedrijfsleven en, hier in Nederland, door Ahold.

Vanaf het einde van de negentiende eeuw speelde ook de gestage emancipatie van vrouwen een rol. In 1919 kregen vrouwen kiesrecht. In 1956 werd de gehuwde vrouw handelingsbekwaam verklaard. In de jaren zeventig en tachtig hadden de belangrijkste gelijkheidsoperaties in het familierecht plaats en werd de vaderlijke macht vervangen door het ouderlijk gezag, door man en vrouw gemeenschappelijk uit te oefenen. Zelfs de zo symbolische naamgeving door de vader aan zijn kinderen is niet meer vanzelfsprekend. Beide ouders beslissen tegenwoordig of de uit hun huwelijk geboren kinderen de achternaam van de vader of van de moeder zullen dragen.

Naarmate de emancipatie en arbeidsparticipatie van vrouwen vorderden, verloren mannen hun exclusieve positie als kostwinner en daarmee hun exclusieve vertegenwoordiging van de buitenwereld. Op scholen zijn vrouwelijke leerkrachten oververtegenwoordigd. Zij domineren daar de socialisatie van jongens. Ook zijn de morele referenties veranderd. De moeder staat nog altijd voor lichamelijkheid, liefde, troost en geborgenheid. Maar waar verwijst de vader nog naar in een samenleving waarin een patriarchale verantwoordelijkheidsethiek zelfs bij de politieke, sociale en economische elite is verdwenen?

Daar komt bij dat de visuele cultuur feminiene en homoseksuele manbeelden heeft geïntroduceerd. Seksuele ambivalentie wordt als verleidelijke optie gepresenteerd. Mannen poseren in mannenondergoed, met mannenparfums en mannenmake-up. In de reclame wordt de vader met een kind aan de borst afgebeeld, of als een homo domesticus aan het fornuis of aan de afwas. Jonge vaders verkeren, blijkens hun egodocumenten in de vorm van vaderboeken en vaderwebsites, in verwarring over hun rol. Onbegrijpelijk is voorts de bereidheid van talloze mannen om als spermadonor te fungeren. Kennelijk heeft het vaderschap voor hen geen morele of sociale betekenis, en maakt het hen niet uit in welke schoot hun zaad zal ontkiemen.

De afstand die mannen - gedwongen en vrijwillig - hebben gedaan van hun patriarchale macht, heeft niet geleid tot evenwichtige sekseverhoudingen. Zelfs de liefde is er niet door verrijkt. Liefdesidealen als onvoorwaardelijkheid, overgave of opoffering komen in het nieuwe liefdesvocabulaire niet meer voor. Er lijkt zelfs een taboe op te rusten. Populaire tijdschriften als Opzij, Elle en Marie Claire, talkshows als die van Oprah Winfrey, en therapeutische zelfhulpboeken brengen allemaal een boodschap van dezelfde, calculerende, strekking: ,,Bemin niet te veel. Investeer niet te veel. Investeer vooral in jezelf. Concentreer je op jezelf, op wat jij zélf wenst en belangrijk vindt. Ontwikkel je assertiviteit. Leer eerst van jezelf te houden. Blijf op je hoede en houd je emoties en seksualiteit toch vooral in eigen beheer. Blijf onder alle omstandigheden je eigen leven leiden.''

De taal der liefde is er een geworden van achterdocht en narcisme. Zij vormt de werkelijkheid waarin liefdesrelaties zakelijke onderhandelingshuishoudingen worden, waarin partijen vanaf het eerste moment van de relatie anticiperen op het laatste moment ervan, waarin partijen - mede daarom - zo weinig mogelijk van hun eigen leven en onafhankelijkheid willen prijsgeven, waarin bijna een op de drie huwelijken in echtscheiding eindigt, en waarin de zoektocht naar nieuwe liefdesrelaties rusteloos wordt voortgezet.

Wat betekent de zelfbeschikkingsideologie voor het leven van kinderen? De tot-nader-order-verhoudingen tussen de seksen maken dat het kind één ding zeker weet: niets is meer zeker. De gelukkige relatie van zijn ouders kan worden ontbonden zodra één van zijn ouders geen emotionele bevrediging meer vindt in de ander. Gaan zijn ouders scheiden, dan moet het kind maar afwachten wie de nieuwe vriend van mama, wie de nieuwe vriendin van papa zal worden. Welke stiefbroers en stiefzusjes zullen de nieuwe relatie binnenkomen? Welke nieuwe afspraken, codes en gebruiken zullen er in het nieuwe gezin gaan heersen? Het is onduidelijk aan wie het kind loyaal moet zijn: aan zijn stiefvader en stieffamilie, door wie het zo hartelijk wordt ontvangen of aan de familie van zijn echte vader en moeder. Aan wie moet het kind zijn tijd besteden? Op wiens of wier verjaardagen moet het verschijnen? Aan wie moet het de mooiste geschenken geven? Met wie zal het kind op vakantie gaan? Omdat tijd en geld schaars zijn, zal het kind prioriteiten moeten aangeven. Hoe kan het kind die motiveren?

Omgekeerd spelen die problemen ook. Aan wie geeft de vader voorrang: aan zijn biologische kind met wie hij slechts kort onder één dak heeft gewoond, of aan zijn sociale kind of stiefkind met wie hij al jaren een gezinsleven leidt? Aan wie zullen grootouders hun bezit nalaten, aan hun biologische of ook aan hun sociale kleinkinderen?

De opmars van de biotechnologie zet de vervreemding tussen de seksen en de generaties voort. Het is mogelijk een kind te krijgen zonder seksueel contact met de andere sekse. In geval van anonieme donaties is er zelfs geen enkel persoonlijk contact meer nodig. De andere sekse is nog slechts instrumenteel van belang: als leverancier van sperma, eicellen of een embryo.

De vraag rijst of we in een samenleving willen leven waarin de verhoudingen tussen de seksen calculerend en instrumenteel worden. Waarin vooral zelfbeschikkende vrouwen mannen reduceren tot hun genetisch materiaal. Waarin het vaderschap geen specifieke morele referenties meer heeft. En waarin het genealogisch belang van het kind met voeten wordt getreden. Er zou al veel zijn gewonnen indien ouderlijke verantwoordelijkheid niet alleen verantwoordelijkheid jegens het kind, maar ook jegens de andere ouder zou omvatten.

Dorien Pessers

NRC Handelsblad van 20-12-2003 Pagina 17 Opinie & Debat Opinie

De auteur van dit artikel Prof. dr. mr. D.W.J.M. Pessers doceert aan de Vrije Universiteit van Amsterdam (nota van webmaster G.D.)