Verlichting

De verlichting is vaak een onderdeel waar vooral bij liefhebbers van planten een delicaat onderdeel geworden is. In dit hoofdstuk ga ik jullie iets proberen bij brengen omtrent het juist opstellen van de belichting.

De lichtintensiteit is een belangrijk punt wanneer men een goed beplant aquarium wil houden. Als men de natuur als voorbeeld wil houden dan kan men zeggen dat de planten meestal minder licht krijgen in de natuur dan in het aquarium. Enkele redenen hiervoor zijn de helderheid van het water en het weerkaatsten van het zonlicht door beweging van het wateroppervlak. Ook veel vissen houden niet zo van een fel verlicht aquarium. Vaak schuwen ze te fel verlichte zones en zoeken ze de donkere plaatjes op in het aquarium. Ook zijn de kleuren van onze siervissen bij een te fel verlichte bak vaak minder diep.

Wanneer een aquarium fel verlicht wordt door TL-lampen moet men zich ervan vergewissen dat het biologisch proces van de planten versnelt wordt. Bij een felle verlichting zal het nodig zijn je planten regelmatiger bij te mesten. Planten verbruiken bij een fel verlichte bak veel meer voeding dan in een aquarium met de helft zoveel verlichting. Ook een Co²-installatie dient in een fel verlicht aquarium te worden geïnstalleerd.

Er zijn dan natuurlijk ook mensen die hun aquarium alleen verlicht zien wanneer het zonlicht naar binnen schijnt en het aquarium min of meer “oplicht”. Aquariums die, aan venster of op plaatsen waar het zonlicht rechtstreeks invalt, worden geplaatst zijn meer vatbaar voor het ontstaan van algen dan aquariums die alleen met kunstmatig ligt worden verlicht. Slecht verlichte aquariums zullen planten hebben die niet aanslaan of verkommeren, kleur verliezen kortom planten die slecht groeien. Dit wil ook zeggen dat planten hun functie als zuurstof producent niet kunnen waarmaken.

Nu dienen we ons de vraag te stellen hoeveel licht een aquarium nu nodig heeft om een gewoon plantenbestand gezond in leven te houden.

De belichting moet worden afgestemd op het soort planten dat men bezit en op de hoogte van het aquarium. Het spreekt voor zich dat een hoog aquarium (50 – 60 cm) een iet of wat fellere verlichting zal nodig hebben dan een aquarium met een hoogte van 30 cm.

Bij aquariums met iet of wat hoogte ( 50 cm) kunnen gebruik maken van reflectoren. Deze worden boven de lampen geplaatst en reflecteren zo het licht dat normaal tegen de lampenkap verloren zou gaan terug in het aquarium. Reflectoren kunnen 50 % lichtwinst geven.

Als men planten houdt met een rode kleur (Alternanthera reineckii, Nymphea lotus, Rotala macrandra, …) houdt dan zal men meer licht nodig hebben. Waarom? Omdat deze planten behoefte hebben aan veel en sterke belichting. Wilt u daarbij uw vissen niet de nodige stress geven dan kan u nog altijd gebruik maken van drijfplanten. Zorg dan dat deze blijven liggen waar het iets donkerder mag zijn in uw aquarium.

Mensen met een hoog aquarium (+50 cm) kunnen ook gebruik maken van kwikdamp-hogedruklampen. De voordelen van deze lampen zijn dat je een sterke lichtbundel hebben die in het aquarium een mooi schouwspel geven met een bewegend wateroppervlak. Men hangt deze lampen meestal aan het plafond en men laat het aquarium open. Dus geen afdekplaat. Je planten zijn dus instaat op uit het aquarium te groeien en daar het mooie bloei te laten bewonderen (enkel wanneer er een goede voedingsbodem aanwezig is). Ook zijn er sommige drijfplanten die nu ook kunnen worden gehouden om dat er geen druppels meer in het water vallen (geen condens want open bak). Nadelen zijn dan weer de aanschaffingsprijs, weinig keuze in kleur, soms geronk van de filter wanneer deze is ingebouwd (interne filter), kortere levensduur, ....

De belichtingsduur op de evenaar draait rond de 12 –14 u. Natuurlijk kan het daar ook al eens slecht weer zijn. In ons aquarium zouden we de belichtingsduur moeten houden tussen 11 – 13 u. Dit kan u regelen met het gebruik van een tijdklok. Zo hoef je zelf niet uit te rekenen wanneer je het aquariumlicht hebt aangeschakeld en dus wanneer je het terug zou moeten uitschakelen.
Als je de mogelijkheid hebt om de lampen op verschillende tijdstippen te laten aanslaan en uitgaan dan moet je daar zeker gebruik van maken. Vissen kunnen schrikken wanneer alles ineens uitvalt of aanschiet. Bijlzalmen bijvoorbeeld kunnen dan gekke sprongen gaan maken. Vissen moet weten dat het bijna donker gaat worden zodat ze nog een slaapplaats kunnen zoeken. Voor planten is het plots uitvallen van alle licht minder schadelijk. Wanneer ze gewoon zijn aan de duur van de belichting zal men kunnen waarnemen dat ze zich beginnen opstellen voor de nacht. Bijvoorbeeld bij Heteranthera zosteraefolia die zal haar bladeren beginnen sluiten/samenvouwen vooraleer licht volledig uit is.

De lichtkleur

Nu men ongeveer weet hoeveel lichtbuizen men gaat gebruiken voor zijn aquarium dient men zich nog te beraden over de lichtkleur van elke buis. Aanvankelijk werd blauw licht als beste aanzien als het ging om planten te laten groeien. Nu is men tot de conclusie gekomen dat niet de planten maar wel de algen blauw licht nodig hebben. Een van de oorzaken van algengroei kan dus zijn een verkeerd lichtspectrum of anders gezegd een te veel aan blauw licht. Planten kunnen een breed spectrum verdragen. Zolang de aanpassing niet bruusk moet gebeuren. De rood tot oranje kleur is voor planten het meest geschikt, of anders gezegd lampen met een warme rode kleur en weinig blauw zijn geschikt voor een plantenaquarium.

Vervangen van de lampen

De levensduur van een lamp wordt geschat op ½-jaar tot 1 jaar. Hou er dus rekening mee dat je om het jaar voor de kost staat om een lamp te vervangen. Een andere BELANGRIJK element is dat je nooit al je lampen tegelijk mag vervangen!!! Dit omdat de planten moeten kunnen wennen aan het verschil van lichtintensiteit, kleur, … Bij verandering van alle lampen op hetzelfde moment kan het zijn dat de groei van de planten stagneert en dat je weigeren om verder te groeien. Met als gevolg dat er dode stukken ontstaan die dan weer een voedingsbodem zijn voor algen enz. Vervang dus 1 lamp per keer. Behoud ook liefst de kleur. Neem hetzelfde soort lamp en plaats deze terug op dezelfde plaats. Je mag veranderen van kleur maar hou er dan wel rekening mee dat je planten zich moeten aanpassen. Dit kan toto 2 maand duren vooraleer je planten volledig gewend zijn aan het nieuwe lichtspectrum.

De veiligheid

Wanneer je zelf een lichtkap wil bouwen hou dan vooral rekening met de veiligheid. Zorg dat je begin en uiteinden van de lampen niet in aanraking kunnen komen met het water. Hou er ook rekening mee dat er 's morgens condens ontstaat. Die druppels mogen in geen geval in aanraking komen met electriciteit.