Appelslakken

(Bron: Aquariumclub Atlantis VZW, JAN 1999).

 

 

Opruimers met een slakkengang

Ofschoon het nut van het houden van appelslakken in het aquarium nog steeds een omstreden zaak is, zijn ze bij een grote groep aquariumliefhebbers terrecht populair. Een andere kleine groep, beschouwt hen meer als planteneters. Hierbij worden alle slakken over dezelfde kam geschoren en met alle middelen bestreden.
Over hun gelijk of ongelijk in deze kwestie zullen verderop in dit artikel opmerkingen gemaakt worden.

Appelslakken zijn interessante en in het aquarium goed houdbare dieren die alleen in de tropen voorkomen. De bij ons gekende soorten zijn voornamelijk afkomstig uit Zuid-Amerika en planten zich voort in een aquarium gemakkelijk voort. Appelslakken hebben een tweevoudig ademhalingstelsel: rechts een kieuw en links een longzak. Hierdoor kunnen zij niet alleen in helder en zoetwater ademen maar ook op het land. Bovendien beschikken zij over een lange rekbare adembuis die boven water kan worden gebracht. Hierbij kan de slak onderwater blijven om lucht “te pompen” en in te ademen.
Appelslakken met een doorsnee van 5 cm zijn geen zeldzaamheid en ze worden blijkbaar om hun goede smaak zeer gewaardeerd in Oost-Azië. Daar komen we trouwens andere vormen voor van de appelslakken, meestal landslakken.


Planteneters of niet?

Deze vraag kan niet simpelweg bevestigd of ontkend worden. Te veel factoren zijn daarvan afhankelijk. Veel of weinig organisch afval, het verzorgingsritme door de eigenaar van het aquarium, enz … Appelslakken verdelgen niet alleen algen, maar ruimen ook grote hoeveelheden organisch afval op zoals voedingsresten, afgestorven plantendelen, een dood visje en legsels van andere slakken, zoals poelslakken en posthoornslakken. Hun naar verhouding grote activiteiten daarmee gepaard gaande intensieve stofwisseling kan soms wel wat problemen veroorzaken. Hun excementen vallen snel uiteen waardoor een helder aquarium “stoffig” kan worden. Of zij zich aan planten vergrijpen is in de allereerst afhankelijk van de conditie en de voedingstoestand van de slakken.

De ervaring heeft geleerd dat indien er genoeg plantaardig afval aanwezig is (cellulose), de appelslakken dan de levende planten niet of nauwelijks aanraken. Ook dierlijk voedsel wordt echter niet versmaad, zoals tubifex.Wanneer slakken hongerig zijn is het geen wonder dat zij zich te goed doen aan de zachter planten, de dunnen blaadjes van bv Heteranthera, Namophilia en de jonge blaadjes van Echinodorus en Aponogetonsoorten zijn voor hun niet veilig. Ook de meestal tere bladeren van de Barclaya- en Nymphayasoorten dragen de onmiskenbare sporen van slakkenvraat, niet enkel de bladranden moeten het ontgelden, maar ook een willekeurige plek in het midden van het blad waarvan de epidermis (opperhuid) zodanig beschadigd zijn dat er later een gat in valt.
Vooral deze beschadigingen vallen pas op wanneer de gaten al een feit zijn. Meestal is dat geruime tijd nadat men slakken op het blad aan het werk zag.
Een andere ervaring van veel aquarianen is dat de appelslak, rond de tijd dat zij eieren gaan leggen, veel hongeriger zijn dan anders. Indien men zich interesseert voor de voortplanting van deze dieren, doet men er best aan deze apart te houden.



De voortplanting

Indien meerdere appelslakken in het aquarium aanwezig zijn komt het vrijwel altijd tot afzetting van eikapsels. Dit gebeurt na de paringen die soms zeer langdurig zijn en zelfs enkele dagen kunnen duren en zich op een willekeurige plaats kunnen voltrekken. Gedurende de paring komen de dieren vrijwel niet naar het wateroppervlak om atmosferische lucht in te ademen, zij schakelen dan eenvoudig over op kieuwademhaling.
Dit verklaard tevens dat appelslakken vooral wanneer zij in slechte conditie verkeren of beschadigd zijn door een beet van een vis dagenlang met een gesloten huisje op de bodem van het aquarium verblijven zonder in ademnood te komen. Menig liefhebber verondersteld dan dat de slakken dood zijn, maar in de rustperiode regenereren de slakken vaak hun beschadigde lichaamsdelen.
Wanneer een appelslak dood is laat het sluitdekseltje (operculum) los en hangt het weke lichaam zonder de minste veerkracht uit het huisje, onverwijld verwijderen is de boodschap. Met een interval van ca. 6 weken leggen de appelslakken hun eikapsels aan opgaand kienhout boven water, dekruiten, lichtkappen en andere voorwerpen, hier bij komt de longademhaling dan weer goed van pas. Vrijwel altijd leggen zij hun eieren s’nachts, tegen het ochtendgloren zoeken zij weer het water op.

Vochtgehalte en temperatuur

Anders dan in de vrije natuur zijn vochtgehalte en temperatuur onder de lichtkap van het aquarium meestal extreme uitersten. Zij worden voornamelijk bepaald door in en uitschakelen van de lampen. In de lichtkap heerst er s’nachts soms een hoge, zelfs tot 100 % verzadigde luchtvochtigheid bij daling van de temperatuur. Dit verschijnsel is het gevolg van het ontbreken van de warmteafgifte van de gedoofde lampen. Overdag worden hoge temperaturen bereikt door het inschakelen van de verlichting bij sterk verminderde luchtvochtigheid. Deze grote verschillen zijn er dan verantwoordelijk voor dat veel liefhebbers tevergeefs wachten op het moment dat de eieren zullen uitkomen. Dodelijk voor de embryo’s is een te hoge temperatuur en uitdroging, van tijd tot tijd besprenkelen van zo’n pakket is dan ook niet overbodig, daarbij is het wonderlijk te bemerken hoeveel water in het poreuze kapsel wordt opgenomen. Bij temperaturen van 26 tot 32 °C ontwikkelen zich in de eitjes de slakjes in een tijdsbestek van 10 tot 12 dagen, bij een lage temperatuur duurt dit langer. De ontwikkeling van de eitjes verloopt niet geheel gelijk, wanneer het merendeel is uitgekomen blijven er altijd nog wel enkele achter die 4 tot 10 dagen later uitkomen. Een verschijnsel dat wellicht te maken heeft met de instandhouding van de soort, door deze vertraagde ontwikkeling komen zij immers later uit, mogelijk onder beter omstandigheden. De ontwikkeling van de eitjes is in zoverre te volgen dat de ondoorzichtige harde kalklaag kennelijk dunner en/of brozer wordt naarmate de ontwikkeling vordert, de aanvangskleur wit/roze aanneemt dan een donkerdere tint aan doordat de huisjes van de slakken er doorheen schemeren. Het uitkomen zal meestal niet lang meer op zich laten wachten. De jonge slakjes verbreken dan door krachtige kruipbewegingen het broze deksel van hun kapsel (onder tamelijk droge omstandigheden) en kruipen dan naar het water.
Bij een verzadigde luchtvochtigheid (condens) is het kapsel meestal zo nat dat de kalklaag reeds is aangetast waardoor de jonge slakjes bij het uitkomen met het water in het aquarium vallen of er naar toe glijden.
 

De opfok

De opfok van jonge slakjes, waarvan het aantal per legsel vaak varieert tussen de 180 en 240, geeft meestal geen problemen. Vooropgesteld dat zij niet door de vissen in het aquarium worden opgegeten, de huisjes zijn immers nog zacht, waardoor de jonge slakjes een ware delicatesse zijn. Daarentegen zijn gevallen bekend van appelslakjes die gewoon massaal in het gezelschapsaquarium zijn opgegroeid.
In een apart aquarium of kweekbak kunt u de appelslakjes groot brengen op een menu van algen, allerlei soorten droogvoer, een dood visje, enz … Hoewel ze in vorm sterk gelijken op hun ouders, komen de jonge ampularia’s de eerste 3 tot 4 weken slechts weinig aan het wateroppervlak, behoefte aan ademhaling via de sifon hebben zij dan blijkbaar niet. Overigens is middelhard tot hard water wel gewenst. Dit heeft een gunstige invloed op de ontwikkeling van hun huisje, dat in zacht water doorzichtig, dun en zwak blijft. Regelmatig water verversen en de bodem afhevelen is aan te bevelen.


Enkele tips

Als u het uitkomen van de eieren op prijs stelt, controleer dan de temperatuur en de vochtigheid, besprenkel ze zo nodig, indien u hiervoor geen gelegenheid hebt, kunt u ook het legsel kort na het afzetten verwijderd door een scherp scheermesje onder het legsel door te halen en kun je ze in een opgeblazen plastiekzak hangen en met wat water erin laten uitkomen of het eierpakket drijvend op een vochtig plankje of schuimtegel in een afgedekt kweekbakje te leggen. Verder behandeling zoals eerder beschreven.

 
 
Home