De bodem

   

De bodem van het aquarium is een niet te onderschatten deel wanneer men van plan is een rijkelijk beplant aquarium te installeren. Ook is het kiezen van de juiste bodem afhankelijk van de vissen die men wil gaan houden. In het eerste deel gaan we in op het afstemmen van de bodem met betrekking tot de beplanting.

Enkele richtlijnen waar onmiddellijk meet moet worden rekening gehouden:

  • Gebruik NOOIT zand dat men vindt op een bouwplaats. Dit bevat meestal stoffen die niet thuishoren in het aquarium. Ook kan het zijn dat het soort substraat dat er in zit ervoor zorgt dat ons water te hard wordt. Kalkgesteente of marmerstof zijn zo enkele van die mogelijke stoffen.

  • Hoe donkerder het substraat hoe beter voor onze vissen. Een witte ‘onbeplante’ bodem zorgt voor meer stress bij onze vissen. Onze siervissen hebben veel liever een donkere bodem onder hen dan een witte weerkaatsende.

  • Wie van plan is bodembewoners te houden moet ervoor zorgen dat de bodem uit zeer fijn grind bestaat (zand als deklaag is dan een goede keuze). Vissen die een zanderige bodem opprijs stellen zijn: Ancistrus dolichopterus, corydoras-soorten, dwergcichliden voor het uitgraven van hun nestplaats en jongen, botia’s, …

  • Voor het gebruik ALTIJD het substraat goed UITWASSEN. Desnoods afkoken, zodat alles proper kan worden gebruikt. Zorg dat het meeste stof dat je hebt bij het plaatsen van substraat verwijderd is. Veelvuldig spoelen is aldus de boodschap!!


Soorten substraat

Er zijn verschillende soorten van substraat (kiezel, grind, zand, …) te koop in onze aquariumwinkels. Elk van deze substraten hebben specifieke kenmerken (nadelen en voordelen).

Grof substraat (grote kiezelgrootte): Dit is het soort substraat dat men best als onderlaag gaat gebruiken. Reden hiervoor is dat waterplanten die wortels vormen zich daaraan gemakkelijk kunnen gaan hechten. Ook zorgt een grote kiezel ervoor dat de bodem minder snel gaat dichtslibben wat de planten ook zeker ten goede komt. Het is immers zo dat een bodem zuiver bestaande uit zand snel dicht slaagt en dat de waterplanten en meer bepaalt de wortels ervan niet meer verder kunnen uitgroeien. Gevolg hiervan is dat de plant niet aan zijn nodige voeding komt en dat deze dus gaat verkommeren. Nadeel van deze hele grote kiezel is meestal dat wanneer men een fijnere deklaag gebruikt, na verloop van tijd de kleinere kiezel of het zand door de openingen van de grote kiezel valt waardoor de grotere kiezel van boven komt te liggen. Gebruik daarom nooit een hele grote kiezel als basis en een hele kleine kiezel (zand) als deklaag. Een ander nadeel kan zijn dat wanneer je van plan bent veel bodembewoners te houden (algeneters, corydoras, botia’s) deze dieren zich vaak kunnen kwetsen aan te grove kiezels omdat deze dikwijls scherpe kantjes hebben. Sommige cichliden houder ervan in de bodem te zoeken achter voedsel. Een grove kiezel als toplaag is hier dus niet aan te raden.

Voorbeeld van dit grof substraat is HS Humagran (keramische korrel dat zorgt voor de aanhechting van de plantenwortels

Kiezel ( 3 – 6 mm): Deze kiezel is nog vrij groot maar is al veel kleiner dan het hierboven besproken grove substraat. De beste kleuren voor een zoetwater aquarium is bruin. Hoe donkerder men het substraat neemt hoe minder schichtig uw vissen zullen zijn. Ook bij dit substraat ervoor zorgen dat het niet te scherp is. Voor de meeste bodembewoners is dit soort van kiezel nog iets te groot om goed te kunnen grondelen. Houdt men alleen karperzalmen of vissen die zich in het midden van het aquarium ophouden kan men deze bodem zeker als deklaag gebruiken. Planten zullen ook mooie uitlopers kunnen vormen.

Grind (1 – 2 mm): Dit is het soort grind dat juist nog iets groter is dan het zand. Wie niet zo voor zand is maar toch een fijne zachte bodem wenst, kan dit grind gebruiken. Alle bodemvissen hebben genoeg met deze grote. Het vormt een perfecte deklaag, vult alle leegte en open plaatsen goed op.

Zand: Het zand is dikwijls zeer decoratief bij discusaquaria. Als nadeel kan direct gezegd worden dat na verloop van tijd het zand, dat als deklaag werd gebruik op groter substraat, snel tussen het grote substraat zal verdwijnen. Zeker als de laag niet dik genoeg werd gelegd. Wanneer men zand zuiver gebruikt bestaat de kans dat de bodem na een jaar is dichtgeslibd en dat planten stoppen met groeien. Er treed dan als het ware bodemverrotting op. Wat men wel kan doen is bepaalde plaatsen zo inrichten dat men een combinatie krijgt van verschillende deklagen. Daar waar geen planten staan kan men zand gebruiken daar waar wel planten komen te staan gebruikt men dan een ander soort van substraat. Dit substraat is zeergeliefd bij bodembewoners net als dwergcichliden.


Voedingsbodem versus substraat

Wie zichzelf niet instaat voelt om een zwaar beplant aquarium te onderhouden hoeft geen extra toevoegingen te doen aan zijn bodem. Wie daarentegen wel een zwaar beplant aquarium wenst moet na of zelfs tijdens het plaatsen van de basis (bv grove kiezel) een soort van voedingsbodem toevoegen. Deze voedingsbodem zorgt ervoor dat de planten rechtstreeks van een optimale voeding kunnen genieten zonder dat men onmiddellijk moet bijmesten met pilletjes. LET WEL OP, GEBRUIK GEEN TUINMESTSTOFFEN!! Soms hoor je wel eens van mensen die zelf een voedingsbodem hebben samengesteld met potgrond of turf dat ze in een tuincentra hebben gekocht. Groot is hun verbazing dat na een maand er een algenplaag heerst en dat de planten niet groeien. Er is speciale aquariumaarde in de winkel te koop. Volg de dossering die ze op de zak hebben aangegeven. Wanneer je zak bijna leeg is kan je best alles gebruiken want nadoseren is hier niet mogelijk. Na het toedienen van de aquariumaarde op de basislaag kan je het hele oppervlak afdekken met de gekozen deklaag, meestal een kleinere kiezel. Door dit te doen heb je ineens een goede basis voor een mooi plantenbestand.
 

Bodem versus vissen

Zoals hierboven al reeds enkele malen is aangegeven kan je de bodem ook afstemmen op de vissen die je wilt houden. De meeste bodembewonende vissen houden van een zachte fijne bodem. Een bodem met korrelgrootte 1 – 2 mm is zeer goed. Wie kiest voor een zandige bodem zit zeker goed. Waarom is het nu zo belangrijk om een zachte en fijne korrelige bodem te hebben? Wel, vissen zoals de corydoras zoeken van nature uit naar voedsel in op de bodem. Ze filteren als het ware het zand dat door hun kieuwen terug naar buiten wordt gestuwd. Een tweede punt is dat hun buikjes 90 % van de dag over de bodem sleept. Scherpe en hoekige steentjes kunnen verwonden. Ook de baardraden die deze vissen hebben zijn gevoelig aan scherpe kantjes.
Net als bodembewonende vissen houden cichliden van een fijne bodem. Ook omdat ze daar zoeken naar voedsel door het zand ook weer te filter via de kieuwen. Zeker de Pelvicachromis taeniatus houdt zich overdag hier mee bezig. Een andere reden waarom dwergcichliden en cichliden in het algemeen houden van een zandige bodem is omdat ze vaak kuiltjes uitgraven om een hun jongen in te deponeren of eitjes in te leggen. Bij een te grove bodem zal hen dat niet lukken. Vaak zien ze dan ook af om tot kweken over te gaan.
Bij baarzen kan het nuttig zijn om een grove bodem te gebruiken omdat ze vaak graven en zo de planten kunnen loswrikken. Maar zelf helpt de grofste bodem ook niet. Hier dient men dan andere methoden toe te passen om de planten te laten staan.


Dikte van de bodem

Voor een goed plantenbestand mag je toch rekenen op een 10 cm bodem voor achteraan in het aquarium naar voren toe mag je bodem een 2 – 4 cm dik zijn. Hou hier bij de inrichting van je aquarium rekening mee. Op sommige plaatsen kan je met speciale effecten plaatsen hebben waar je bodem misschien 20 cm hoog is en op andere plaatsen maar 1 cm. Denk eraan dat planten wel iets of wat van grond (substraat) nodig hebben om hun wortels te laten groeien. Laat je bodem ook altijd wat naar voor toe afhellen. Zo zal het vuil naar voor toe te zien zijn en dus makkelijker te worden verwijderd mocht dit nodig zijn.


Levensduur

Een bodem houdt het ongeveer 4 jaar uit en dan heeft hij z’n beste tijd wel gehad. Tenzij je natuurlijk gedurende die jaren je aquarium al wat veranderd hebt en je bodem al een paar keer hebt omgedraaid. Je kan dit zien doordat aan de voorzijde van het aquarium glas groene plekken ontstaan. Vaak treedt er na langere perioden verrotting op. Wanneer je met je vinger diep in de bodem duwt en je zit luchtbellen ontstaan dan is dit het teken dat in de bodem een gisting proces bezig is (= rotten van de bodem).


Onderhoud

Heb je veel planten staan dan hoeft je de bodem niet af te zuigen. Veel mensen denken dat alle molm en zaken zo snel mogelijk van de bodem dienen te worden gezogen. Niks is minder waar. Wanneer je een dicht plantenbestand hebt en je bezit een aantal slakjes meerbepaald puntslakje, dan kan je die molm beter laten voor wat hij is. Dit puntslakje leeft in de bodem en zorgt ervoor dat de molm die op de bodem ligt wordt ondergewerkt in het grind. Gevolg hiervan is dat je planten een extraatje aan voedingstoffen tot hun beschikking krijgen. Wat een mooi ecosysteem heeft de natuur toch uitgedokterd. Probeer dit dan ook goed te handhaven.
Is de molmophoping echter te groot dan dient er te worden ingegrepen en dus een deel hiervan te worden verwijderd (opgezogen).

 

 
Home