Ademhaling en je longen

Waarom je ademhaalt?
Heb je wel eens geprobeerd je adem in te houden? Je lichaam laat je dan al gauw voelen dat je weer adem moet halen? Dit komt omdat je zuurstof nodig hebt om in leven te blijven. Dit leven-brengend gas is een deel van de lucht die je inademt. Al meteen na je geboorte begin je adem te halen. Je hele leven lang haal je adem zonder erbij na te denken. Het is niet iets wat je besluit te doen, zoals eten of lopen. Je kan wel zelf langzamer of sneller gaan ademen. Als je hard gerend hebt, kun je "buiten adem" zijn. Je hersenen geven je ademhalingsspieren opdracht om harder te werken om meer zuurstof in je lichaam te krijgen. Duikers kunnen geen zuurstof inademen als die in water is opgelost. Wanneer ze onder water duiken, moeten ze hun eigen voorraad lucht met zich meenemen.

De reis naar je longen
Op zijn weg naar je longen gaat de lucht door de ademhalingswegen, die samen je respiratie (ademhalings) systeem vormen. Als je door je neus ademhaalt, word de lucht vochtig en warm. Dan kunnen je longen de zuurstog beter opnemen. De lucht wordt schoongemaakt door heel kleine haartjes in je neusgaten voordat hij naar beneden, langs de achterzijde van je keel, door de pharynx (keelholte) gaat. Dan komt hij in de holte, doosvormige larynx (strottenhoofd). Dit is het deel waarvan je stem vandaan komt. Een klein klepje, dat we de epiglottis noemen, gaat open om de lucht door te laten. Bij eten wordt dit klepje gesloten om te voorkomen dat er voedsel in je luchtpijp komt, waardoor je zou kunnen stikken. Je luchtpijp (trachea) wordt beschermd door C-vormige ringen van kraakbeen. Je kunt ze aan de voorzijde van je hals voelen.

De lucht komt in twee bronciale buizen (bronchi) die naar de longen gaan. Deze buizen delen zicht als boomtakken in steeds kleinere vertakkingen. Deze kleine vertakkingen noemen we bronchiolen. Zij eindigen in kleine trosjes holle zakjes, die we alveoli noemen. Deze alveoli vullen zich met lucht als je inademt. Hun wanden zijn zó dun dat de zuurstof er gewoon doorheen gaat en in de om hen heen liggende bloedvaten komt. Je rode bloedlichaampjes doen dan de rest en vervoeren de zuurstof door je hele lichaam.

De longen
Je longen lijken op sponzen, vol heel kleine holten. Wanneer je inademt zetten je longen uit omdat deze holten zicht met lucht vullen. Ze zijn heel rekbaar en honderd maal gemakkelijker op te blazen dan een ballon. Ze wegen ook heel weinig. Ook al gaat er zo'n drie liter lucht in als ze vol zijn, ze wegen toch maar één kilo. Gezonde longen hebben een roze kleur, maar door luchtvervuiling worden ze geleidelijk grijs, of zelfs zwart als je ouder wordt. Rond elke long zit een dunne, doorzichtige bekleding, die we de pleura noemen. Deze is zelf omgevouwen en vormt een dubbele laag om de long.

De binnenlaag (long-pleura) zit stevig aan je long vast en de buitenlaag (ribpleura) zit voor een deel aan de ribben van je borstkas vast. De ruimte tussen beide lagen is gevuld met een kleine hoeveelheid vloeistof. Die vloeistof werkt als de olie van een fietswiel en laat de twee lagen soepel langs elkaar glijden als je in -en uitademt. Je twee longen zijn niet even groot. Je linker long is kleiner en weegt ongeveer 100 g minder. De rechter long heeft drie kwabben. De linker long heeft maar twee kwabben en er is dus genoeg ruimte voor je hart.

Miljoenen kleine blaasjes
Je longen bevatten tussen de 300 en 450 miljoen hel kleine holle blaasjes. Deze alveoli hebben samen een oppervlak van 70 vierkante meter. Dat is ongeveer 40 maal groter dan je huidoppervlak. Plat uitgespreid zouden ze een kwart van een tennisbaan kunnen bedekken. Waarom hebben de longen zó veel van deze kleine blaasjes nodig? Alveoli moeten levensbelangrijk werk doen. Door hun ongelooflijk dunne wanden nemen de bloedvaten het voor ons leven zo belangrijke zuurstof op in de bloedstroom. Wanneer zuurstof voor het leveren van energie wordt gebruikt, ontstaat koolzuur. Dit gas wordt door het bloed als afval naar je longen vervoerd, waar het weer door de wanden van de alveoli dringt en je lichaam verlaat als je uitademt.

Hoe je longen werken

Inademing
Als je inademt, wordt je middenrif neergedrukt om meer ruimte voor je longen te maken. De spieren tussen je ribben bewegen zich omhoog en naar buiten. Je longen kunnen nu uitzetten en lucht stroomt naar binnen om de ruimte te vullen

Uitademing
Als je uitademt ontspannen je middenrif en je spieren tussen je ribben zich. Je middenrif komt omhoog en je ribben gana omlaag en naar binnen. Nu is er minder ruimte en de lucht wordt eruit geperst.

Hoe je ademt
Je ademhaling wordt geregeld door de spieren in je borstkas. Beneden in je borstkas zit je middenrif. Dat is een spier in de vorm van een koepel. Bovendien zijn er spieren tussen je ribben. Die spieren maken op elkaar afgestemde bewegingen als je in -en uitademt.

Het aantal keren dat je ademhaalt en de hoeveelheid lucht die je in je longen krijgt , hangt af van je grootte, je leeftijd en je gezondheid. Elke keer als een gezonde, ontspannen volwassen mens ademhaalt, gaat er ongeveer 0,5 liter lucht in en uit zijn longen. Wanneer hij echt diep ademhaalt, kan er zo'n 2,5 liter lucht in zijn longen komen. Maar hoe krachtig hij ook uitademt hij kan toch niet meer dan 1,5 liter lucht exhaleren (naar buiten persen). Er blijft altijd 1,5 liter lucht in de longen achter. Hoe goed je ook je best doet, je kan nooit alle lucht uit je longen exhaleren. De lucht die achterblijft, zorgt ervoor dat de alveoli en de bloedvaten eromheen ook tussen de in -en uitademingen met hun werk door kunnen gaan. Ze nemen zuurstof in de bloedstroom op en laten koolzuur in de longen toe, zodat bij de volgende ademhaling kan worden uitgeademd.

Waarom je hoest
Als je hoest kan dat lastig zijn. Maar het is ook een heel doeltreffende manier om vuil en stof uit je keel of luchtpijp kwijt te raken. Als je verkouden wordt, wordt er extra muscus in je luchtwegen gevormd. je lichaam wil dat prikkelende gevoel kwijtraken. Je ademt in en ademt dan met kracht snel uit. De kleine opening (glottis) aan de top van je strottenhoofd (larynx) sluit zich en de luchtdruk in je borstkas wordt groter. Wanneer de glottis plotseling wordt geopend, komt er een luchtstroom met een snelheid van zo'n 160 km per uur naar buiten, die al het stof of snot met zich meesleurt.

Waarom je gaapt
Gaap je wel eens als je je verveelt of als je moe bent? Dat komt waarschijnlijk omdat je niet diep genoeg inademde. Wanneer je je verveelt of moe bent, laat je lichaam je voelen dat je een keer diep moet inademen. Je spert je mond wijd open, zodat je een grote hoeveelheid lucht kan inademen - en dat is een gaap. Door de extra hoeveelheid zuurstof die je bij een diepe inademing binnen krijgt, wordt je circulatie gestimuleerd en voel je je veel wakkerder.

Waarom je niest
Het is moeilijk om een nies tegen te houden. Wanneer je neus of keel ergens door geprikkeld wordt, is een nies een krchtige manier om die prikkel kwijt te raken. Je haalt een keer diep adem, je keelholte wordt afgesloten en de druk in je longen stijgt. Wanneer je die lucht nu plotseling laat ontsnappen, komt die als een ontploffing door je neus naar buiten en laat je neusholte veel schoner en minder geprikkeld achter.

Bron: BARILLE, A., Zo werkt je lichaam, de ademhaling, DeAgostini, 1993, 28 pagina's.