|
|
Fotografie is een begrip dat veel ladingen dekt. Er bestaan veel soorten
fotografie. Wij onderzoeken hier de fotografie die gebruikt wordt
om emancipatorische processen, weerbaarheid en welbevinden te versterken.
We noemen deze fotografie ‘Instrumentele Fotografie’ omdat
zij als instrument, als middel gebruikt wordt en niet als doel op
zich. Maar de vraag stelt zich of fotografie wel effectief als middel
kan ingezet worden om weerbaarheid, welbevinden en emancipatorische
processen te stimuleren? Drie internationale casestudies in VSA, India
en Palestina, waarbij fotoprojecten gebruikt worden om alfabetisering
en visuele geletterdheid bij te brengen, verwerkingsprocessen van
opgedane trauma’s te stimuleren en het verleden te reconstrueren,
verduidelijken wat we bedoelen met Instrumentele Fotografie.
Doorheen de geschiedenis van de fotografie analyseren we de verschillende
classificatiesystemen met de bedoeling een categorie voor Instrumentele
Fotografie te vinden binnen het veelomvattende medium fotografie.
In haar beginperiode wordt fotografie vooral gecatalogeerd als ‘kunst’
of ‘wetenschap’ en is er nog geen sprake van Instrumentele
Fotografie. Het is pas sinds het einde van de twintigste eeuw dat
de mediumspecificiteit geaccentueerd wordt en het hierdoor mogelijk
wordt de fotografie die als ‘middel’ gebruikt wordt, in
een foto-analysemodel terug te vinden. Fotografie wordt sindsdien
ook vanuit verschillende invalshoeken geanalyseerd met als gevolg
dat zij in verschillende disciplines thuishoort en dat zij met verschillende
disciplines te maken heeft die elkaar ook kunnen overlappen. We komen
tot de bevinding dat Instrumentele Fotografie thuis hoort in de categorie
van de ‘ethisch evaluerende fotografie’ omdat zij inherent
te maken heeft met ethische reflectie. Om haar nog beter te leren
kennen diepen we deze categorie verder uit en brengen haar in verband
met andere theorieën die begaan zijn met ethiek: de marxistische,
de feministische, de multiculturele, de queer en de postkoloniale
theorie. Op die manier leggen we verschillende aspecten van ethische
fotografie bloot.
Door de globalisatie en de nieuwe communicatiemogelijkheden wordt
de fotografie van de Majority World zichtbaar. We verbinden hieraan
ethische reflecties en brengen haar in verband met de PALIC-methode:
Photography-Anthology-Learning-Methodology and International Conflict.
Deze methode wordt aangewend in landen die in een internationaal conflict
betrokken zijn of waren om aldus hun identiteit en hun verleden te
reconstrueren. Hierbij wordt gebruik gemaakt van foto’s die
verhalen en getuigenissen oproepen waardoor bewustzijnsprocessen gestimuleerd
worden. Dit is een instrumenteel effect. Daarenboven heeft deze methode
ook tot doel om een nieuwe geschiedenis van de wereldfotografie samen
te stellen aan de hand van verschillende anthologieën van de
fotografie in landen in een (post)conflictsituatie. Tot nu toe ligt
het accent vooral op haar geschiedenis in Europa en Noord-Amerika.
De multi- en interdisciplinariteit van fotografie komt ook sterk tot
uiting in de PALIC-methode.
Tot slot voeren we zelf twee casestudies uit. We onderzoeken in hoeverre
een fotoproject rondom het zelfbeeld de weerbaarheid bij vrouwen kan
verhogen en we gaan na welke resultaten gelijkaardige projecten gehaald
hebben bij jongeren met kanker.
Net zoals bij de internationale casestudies die wij hebben besproken
zijn ook hier de resultaten erg bemoedigend. Toch is dit nog onvoldoende
als bewijsvoering wegens het beperkte karakter van de casestudies
en omdat er onvoldoende gegevens beschikbaar zijn om een toename van
weerbaarheid exact te meten. De nieuwe benadering van het medium fotografie
van ons onderzoek vormt een basis voor verdere wetenschappelijke analyse.
Instrumentele Fotografie zoals die gebruikt wordt in diverse fotoprojecten
over de ganse wereld, in de PALIC-methode en in onze casestudies bevestigt
dat fotografie een krachtig medium is dat als alternatief communicatiemiddel
kan ingezet worden. We komen tot de conclusie dat fotografie, door
haar specifieke eigenschappen, haar allusie op de werkelijkheid en
haar paradox, unieke mogelijkheden biedt om terug te gaan naar het
verleden, om zowel de kleine geschiedenis van een individu als die
van een volk of gemeenschap te reconstrueren, te verwerken, te koesteren
en er (on)vrede mee te nemen. Op die manier heeft Instrumentele Fotografie
te maken met emancipatorische processen, welbevinden en weerbaarheid
en legt zij ethische aspecten bloot.
|
|
