het "schuinkruis" in de heraldiek:

In het standaardwerk 'Handboek der Wapenkunde' van Johannes Baptista Rietstap, herwerkt door Cornelis Pama (orig.1857, uitgave 1943), Tweede Deel 'Practijk der Wapenkunde', Hoofdstuk IV 'Heraldieke hoofdfiguren', vinden we het volgende:

  

 

schuinkruis , saltire (eng.), sautoir (fr.):

bron: heraldica.org


Het schuinkruis is een vaak voorkomend stuk in de heraldiek.

Zoeken in het uitgebreide heraldische wapenregister van het CBG (Centrum voor Familiegeschiedenis, vroeger Centraal Bureau Genealogie) op het woord 'schuinkruis' geeft 879 resultaten (van de 100.715 opgenomen familiewapens).
Merk op dat 65 (van deze 879) resultaten eigenlijk het woord 'verkort schuinkruis' bevatten (zie verder).
(Zoeken op het woord 'schuingekruist' geeft 74 resultaten.)
https://cbgfamiliewapens.nl/zoeken?search=schuinkruis&collection=Familiewapens


In het on-line raadpleegbare wapenboek van de Vlaamse Heraldische Raad (VHR) bevatten 7 van de 250 geregistreerde wapens van privépersonen, en 10 van de 313 gemeentewapens het woord 'schuinkruis' in hun beschrijving (blazoenering).

(Zoeken op het woord 'schuingekruist' geeft 24 resultaten bij de wapens van privépersonen, 10 bij de gemeentewapens en 5 bij de wapens van instellingen.)
https://www.sarovlaanderen.be/wapenregister?f%5B0%5D=pas_heraldiek_type%3A103&search=schuinkruis


In het wapenboek van het Heraldisch College van Familiekunde Vlaanderen op 'schuinkruis' zoeken ('beschrijving wapen bevat trefwoord') geeft 31 resultaten (op 400 geregistreerde wapens in de databank). Hierbij zijn echter 6 stuks bijgerekend die 'schuinkruisgewijs' bevatten, alsook 18 stuks die 'in schuinkruis' bevatten. Dit geeft dus nog 7 wapens die effectief een schuinkruis bevatten.
http://ariadnedatabank.be/hc/hc.php


Ook in wapens van andere landen van de wereld komt het schuinkruis vaak voor. Zoeken op heraldry-wiki.com op 'saltire' geeft een idee:
(het zoekresultaat geeft ook hier niet alleen de wapens die enkel 'saltire' op zich bevatten, maar ook: 'in saltire', 'quartered per saltire' en 'saltire small'.)
https://heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Special:Search&limit=100&profile=images&search=saltire


schuinkruisje, saltorel (eng.), flanchi (fr.):


bron: heraldica.org


Het schuinkruis met verkorte armen is algemeen iets minder gebruikt, maar in de Nederlanden toch nog redelijk vaak voorkomend, en blijkbaar toch ook niet erg gestandardiseerd.
In bovenstaand boek van Rietstap is het als volgt omschreven:
"Dikwijls komen zeer kleine en dun geteekende St. Andrieskruisen in een wapen voor. Deze heeten dan ST. ANDRIESKRUISJES, Fr. 'flanchis', Eng. 'saltorels'. Indien zij grooter zijn en in verhouding tot het groote St. Andrieskruis staan zooals het Grieksche kruis tot het gewone kruis, dan noemt men ze verkorte St. Andrieskruisen, Fr. 'sautoirs alésés' ".
Als we dan dit 'Grieksche kruis' opzoeken in hetzelfde boek van Rietstap, vinden we:
"Het GRIEKSCHE KRUIS (Fr. croix grecque) is een gewoon doch aanmerkelijk verkort kruis, waarvan er doorgaans meer dan één in 't schild voorkomt. Zij zijn zwaarder en grooter dan de kruisjes, doch verschillen daarvan niet in algemeenen vorm."
Rietstap vermeld echter ook:
"Het VERKORTE KRUIS (Fr. croix alésée, Eng. cross humetté of couped, Hd. schwebendes of abgeledigtes Kreuz) is een gewoon effen kruis, doch met armen, die de schildranden niet raken en wier uiteinden regt afgesneden zijn."
Een 'verkort St.Andrieskruis' of 'sautoir alése' wordt dus door Rietstap beschreven als te vergelijken met het Grieks kruis, zijnde een "aanmerkelijk verkort kruis", terwijl 'verkort' of 'alésée' betekent 'de schildranden niet rakend'.
Dit is dus eigenlijk niet zo duidelijk.


Zoals ik het interpreteer zijn er dus twee mogelijkheden:
1:verkort schuinkruis (en dus niet 'geknot'), verkort St.Andrieskruis, sautoir alésé ('Heraldique: Qualifie une pièce d'un blason qui ne touche pas les bords de l'ecu.), saltire couped, ...
2: schuinkruisje, St.Andrieskruisje, flanchi, saltorel, ...

Zoeken in bv. het wapenregister van het CBG op het woord 'verkort schuinkruis' geeft 65 resultaten:
(Voor de volledigheid: deze 65 zaten natuurlijk ook al in de boven genoemde 879 resultaten bij zoeken op 'schuinkruis'.)

https://cbgfamiliewapens.nl/zoeken?search=verkort+schuinkruis&collection=Familiewapens

Zoeken in ditzelfde wapenregister maar nu op het woord 'schuinkruisje' geeft 97 resultaten, en met 'schuinkruisjes' krijgen we zelfs 429 resultaten:
https://cbgfamiliewapens.nl/zoeken?search=schuinkruisje&collection=Familiewapens
https://cbgfamiliewapens.nl/zoeken?search=schuinkruisjes&collection=Familiewapens

Als we deze zoekresultaten met elkaar vergelijken dan valt het op dat de omschrijvingen 'schuinkruisje' en 'verkort schuinkruis' niet duidelijk afgescheiden zijn, en vaak door elkaar gebruikt worden:

   

"Eijck": in zwart een schuinkruisje vergezeld in de hoeken van een klaverblad, alles goud.
"Geelen": in rood een verkort schuinkruis, vergezeld van vier ringen, alles goud.

Ook in andere wapenregisters zien we een onduidelijk en door elkaar gebruik van beide omschrijvingen.

Een bekend voorbeeld van schuinkruisjes is het wapen van Amsterdam:



"In keel een pal van sabel, beladen met 3 verkorte St.Andrieskruisen van zilver, paalsgewijze gerangschikt.
Het schild gedekt met de Rudolphinische Keizerlijke kroon en van weerszijden vastgehouden door twee van keel getongde leeuwen in natuurlijke kleur,
staande op een piedestal of console, vergezeld van het devies 'Heldhaftig - Vastberaden - Barmhartig '."
KB van 29 maart 1947
bron: https://heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Amsterdam




idem
bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Wapen_van_Amsterdam


Een ander bekend wapen met schuinkruisjes is dat van Breda:



"In keel drie schuinkruisjes van zilver.
Het schild van achter gehouden door een engel van natuurlijke kleur en van terzijde door twee leeuwen van goud, getongd en genageld van keel;
het geheel rustende op een geopende stenen burcht van keel, met voegen van zilver en daken en torenhelmen van azuur."
KB van 25 november 1991
bron: https://heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Breda_(Noord_Brabant)




idem
bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Wapen_van_Breda


Merk op dat men in de Koninklijke Besluiten bij het wapen van Amsterdam spreekt over 'verkorte St.Andrieskruisen' en bij dit van Breda over 'schuinkruisjes'.


De gemeente Schoten heeft een gelijkaardig schild als Breda:
(tot 1268 werden beide gebieden bestuurd door de Heren van Breda en Schoten)



"In keel drie Sint-Andrieskruisjes van zilver. Het schild getopt met een baronnenkroon."
bron: https://www.sarovlaanderen.be/schoten-2
(wapenregister Vlaamse Heraldische Raad)


Hier spreekt men dus van 'Sint-Andrieskruisjes'. In de beschrijving van mijn wapen heb ik ook deze omschrijving gebruikt.
Ontwerp van een eigen wapen