Transport XX - Mechelen - Auschwitz

Laurence SCHRAM, Maxime STEINBERG, Laurence SCHRAM

Onder de 27 Jodentransporten van de Dossinkazerne in Mechelen naar Auschwitz-Birkenau neemt het twintigste transport van 19 april 1943 een uitzonderlijke plaats in.

Terwijl meer dan 1 000 kilometer verder de opstand ontbrandt in het Getto van Warschau, ontvluchten op Belgisch grondgebied 232 gedeporteerden, een op de zeven, het twintigste transport. De meesten bevrijden zich op eigen kracht en springen van de rijdende trein. Minstens vijftien mensen ontsnappen omdat hun wagon van buiten uit geopend wordt. De jonge dokter Georges Livschitz neemt een idee op van het Joods Verdedigingskomiteit. Samen met twee schoolvrienden en gewapend met één revolver slagen zij erin de trein in Boortmeerbeek tot stilstand te dwingen. Ze kunnen één wagon openen vooraleer de bewakers reageren.

De aankomst van de trein op de plaats van bestemming en de onmiddellijke moord op het merendeel van de gedeporteerden in de nieuwe gas- en crematoriuminstallatie ondervindt enige hinder van deze gebeurtenissen. Toch blijft het lot van de gedeporteerden binnen de ‘normen’ van deze volkerenmoord: 63% wordt onmiddellijk vergast, 70% van de vrouwen en kinderen. Van het resterende derde wordt iedereen toegelaten tot het concentratiekamp, maar hun lot verschilt enigszins van de gewone slavenarbeid. De vrouwen van het ‘Belgische’ transport worden gereserveerd als proefkonijn voor de zogenaamde medische experimenten van Block X in Birkenau. Zo blijkt Transport XX in alle opzichten een uitzonderlijk transport.

Dr. Maxime Steinberg doceert aan het Institut d’Etudes du Judaïsme en is wetenschappelijk raadgever van het Joods Museum van Deportatie en Verzet. Hij publiceerde een aantal werken over de Shoah, waaronder La Persécution des Juifs en Belgique 1940-1945 (Editions Complexe, 2004). Hij is ook co-auteur van Otages de la terreur nazie. Le Bulgare Angheloff et son groupe de Partisans juifs (VUBPRESS, 2007).

Laurence Schram werkt van bij de oprichting in het Joods Museum van Deportatie en Verzet. Zij heeft meegewerkt aan de realisatie van de permanente tentoonstelling in het Museum en aan die van het Belgisch Museum in Auschwitz. Zij schreef studies over de Shoah in België en houdt zich in het bijzonder bezig met het op punt stellen van de deportatiestatistieken. Zij bereidt een doctoraatsthesis voor over de geschiedenis van de Dossinkazerne in Mechelen.