Toelichting van auteur Hans Citroen over zijn boek “Auschwitz-de Judenrampe”vergeten spoor

In Auschwitz-de judenrampe belichten we een vergeten perron waar ongeveer 800.000 Europese Joden arriveerden. Deze aankomst- en selectieplaats als onderdeel van het concentratie-

en vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau had een lieu de memoire moeten zijn. De Judenrampe is mijn bedevaartsoord. Ik ben er ook in de jaren na de publicatie van ons boek vaak geweest en maakte foto’s. Auschwitz was door mijn relatie met Barbara plotseling dichtbij. Mijn opa overleefde het kamp dat op loopafstand van het huis van mijn schoonmoeder bleek te liggen. Auschwitz is een eenduidig fenomeen dacht ik toen in 1993, maar mijn denkbeeld bleek anders te zijn dan dat van Barbara die in Oświęcim opgroeide. Twee verschillende percepties: enerzijds,in weerwil van het Poolse leed, de glorie van de overwinning van het communisme op het fascisme en anderzijds een killing field waar een groot deel van de Europese Joden werd vermoord.

Het wereldwijde besef van de massamoord op de Joden ontstond in de jaren zestig als gevolg van het Eichmannproces in Jeruzalem. Het Staatsmuseum Auschwitz-Birkenau veranderde van een heroïsch Pools monument in een herdenkingsplek voor de in de oorlog vermoorde Joden. De mondiale interesse en toeloop had gevolgen. De inwoners van de stad wilden niet de last van de geschiedenis meedragen. Er moest in Auschwitz c.q. Oświęcim ook worden geleefd. Staatsmuseum Auschwitz-Birkenau werd kortweg ‘het museum’ genoemd. De woorden Auschwitz en Birkenau waren te confronterend geworden. Over de massale inzet van kampgevangenen bij de bouw van nieuwe stadsdelen, spooraccommodaties en industriegebieden werd niet gerept. Stad en museum werden voorgesteld als op zich zelf staande entiteiten. ‘Oświęcim is de stad en Auschwitz het museum,’zei Barbara. ‘Mijn opa zat niet in een museum,’riep ik geërgerd, wanneer Barbara zich van deze slogan bediende.

In het voorjaar van 2002 liepen we met mevrouw Teresa Świebocka, hoofd voorlichting van Staatsmuseum Auschwitz-Birkenau, langs een veld met roestige rails. Ze wees naar een in een bocht lopend spoor. Deze afslag is verbonden met het verderop gelegen kamp Birkenau en

is in mei 1944 in gebruik genomen. Vanaf die datum werden de mensen rechtstreeks naar het perron voor de gaskamers in kamp Birkenau gereden. Voor mei 1944 kwamen de Joden aan op de zogenaamde Judenrampe(Het Jodenperron). Dit veld hier met al die sporen is de plek.’ Ze maakte met haar wijzende arm een halve cirkel om de omvang van het gebied aan te geven. Hier is het grootste deel van de transporten met Joden in Auschwitz gearriveerd en geselecteerd. De mensen moesten vanaf hier lopend naar kamp Birkenau.’

We waren geschokt. Op een kilometer van het roemruchte perron in Birkenau, de aankomstplek van alle Joden dachten wij, was daar plotseling een minstens zo gruwelijk perron. Er bleken twee perrons te zijn. Het perron in Birkenau en de Judenrampe; het overwoekerde spoorterrein waar wij met mevrouw Świebocka stonden. Nergens was er iets dat verwees naar de geschiedenis. ‘Is de Judenrampe geheim gehouden,’vroeg Barbara. ‘Oh nee,’ zei Teresa. ‘Mei 1944, de opleveringsdatum van het Birkenauperron is onder Auschwitz-historici bekend. De vraag waar de Joden voor die datum arriveerden diende zich vanzelf aan.’ Haar antwoord was op een kronkelige manier niet onlogisch. Ik realiseerde me hoe weinig ik wist van Auschwitz. Terug in Nederland ging ik de Auschwitz-literatuur doorspitten, maar ik kon niet iets noemenswaardigs over de Judenrampe vinden. Over het aantal gedeporteerden naar Auschwitz hebben afwijkende aantallen de ronde gedaan. Anno 2012 wordt door de gezaghebbende historici een aantal van 1,3 gearriveerde personen aannemelijk geacht. Om dergelijke getallen te kunnen becijferen moest het logistieke vermogen van het spooremplacement in Auschwitz tegen het licht worden gehouden. De Judenrampe was hierin de belangrijkste factor. Verreweg het grootse deel van de Joden arriveerden daar. Waarom heeft de Judenrampe in de geschiedenis van de Holocaust geen aandacht gekregen? Het is een belangrijk en vrijwel onbeschreven onderwerp. Vandaar dit boek Auschwitz-de Judenrampe.

Hans Citroen, oktober 2013