Michiels, M. en Van den Wijngaert, M., Het XX ste transpprt naar Auschwitz, De ongelijke strijd op leven en dood, Manteau, 2012

 

Op 19 april 1943 vertrekt vanuit de Dossinkazerne in Mechelen het XXste transport met 1636 Joodse mannen, vrouwen en kinderen richting Auschwitz. Gewapend met één revolver, een stormlamp en rood zijdepapier slagen drie jonge mannen erin de trein te doen stoppen tussen Boortmeerbeek en Haacht en zeventien gevangenen te bevrijden.

 

Die reddingsoperatie van George Livschitz, Robert Maistriau en Jean Franklemon is uniek in de geschiedenis van de Holocaust en staat nagenoeg in elk holocaustboek vermeld. Nog voor de trein de Belgische grens bereikt, weten meer dan tweehonderd gevangenen uit het transport te ontsnappen. Een aantal van hen wordt neergeschoten, anderen opnieuw door de nazi‘s aangehouden. Maar de meesten ontkomen aan het gruwelijke lot dat hen in Auschwitz te wachten zou staan.

 

Het XXste transport naar Auschwitz beschrijft de ontsnappingen uit de goederenwagons, maar schetst ook uitgebreid hoe het transport wordt samengesteld en wat de overgrote meerderheid van de gedeporteerden te wachten staat. Wie in staat is om te werken, heeft een kleine kans om te overleven. De anderen worden vermoord in de gasovens of of komen om door medische experimenten. De talloze getuigenissen in het boek confronteren de lezer met de raciale vernietigingsdrang van de nazi‘s en tonen hoe sommigen er met de hulp van anderen of op eigen houtje aan weten te ontsnappen.

 

Marc Michiels, gedurende 14 jaar coördinator van de jaarlijkse herdenking van deze unieke gebeurtenis, beschrijft overtuigend waarom we verplicht zijn om het geweld van toen ook vandaag te blijven herinneren. Een herdenking als ritueel blijft noodzakelijk om waakzaam, weerbaar en solidair te zijn. Waakzaam voor signalen van uitsluiting en discriminatie. Weerbaar tegen fascisme, racisme, anti-semitisme en islamofobie. Solidair met vluchtelingen, verdrukten en vervolgden. Herdenkingen geven ons de kans om jongeren zonder veel omwegen in verbinding te laten komen met cruciale gebeurtenissen uit het verleden en zo op te komen tegen onverschilligheid want de Joden zijn in de Tweede Wereldoorlog volgens Elie Wiezel in eerste instantie het slachtoffer geworden van die onverschilligheid.

 

Dit boek kan de aanzet vormen voor een gesprek over de Tweede Wereldoorlog, over het lot van de Joden, over hedendaagse vormen van radicalisme en anti-semitisme of over de zin van het hebben van herinneringen.