Historiek

In 1940 leven er in België circa 70.000 joden. Daarvan zijn er 36% gedeporteerd via de Dossinkazerne in Mechelen en 5.034 via het Franse Drancy nabij Parijs. Vanaf de zomer van 1942 tot de zomer 1944 verlaten achtentwintig treintransporten het verzamelkamp Dossin . Ze brengen 24.916 joden maar ook 351 zigeuners naar Oost-Europa. Hun bestemming is meestal Auschwitz.

	Verzamelkampen
	Mechelen (B) Breendonk (B) Drancy (F) Westerbork(Nl)

Op 19 april 1943 vertrekt het XXste transport met 1636 slachtoffers. Daarvan zullen 231 personen proberen het transport voor de grensovergang te ontvluchten. Onder de resterende 1404 gedeporteerden bevinden zich 242 kinderen. Transport XX vervoert tegelijk de oudste en de jongste van alle joodse gedeporteerden.

Suzanne Kaminsky (nr 215) is slechts enkele weken oud. Ze is geboren op 11 maart 1943.

Gewapend met één revolver, een stormlamp en rood papier verplichtten drie jonge studenten van het Atheneum te Ukkel, Georges Livschitz, Robert Maistriau en Jean Franklemon de trein te stoppen op het traject Mechelen – Leuven tussen Boortmeerbeek en Haacht. Dit is een uniek feit in de geschiedenis van de Holocaust. Nergens in Europa is een bevrijdingsactie uitgevoerd op een jodentransport tijdens de tweede wereldoorlog.

Het XX ste transport wordt begeleid door een commando van de Schutzpolizei dat speciaal uit Duitsland kwam. Het bestond uit een officier en 40 manschappen. Ondanks deze bewaking slaagt Robert Maistriau erin één treinwagon te openen. Zeventien mensen wagen het te vluchten. Terwijl de trein verder rijdt kunnen nog tientallen gedeporteerden ontsnappen. uit andere treinwagons. Zagen,vijlen, tangen en ander materiaal dat verstopt werd in het stro, maken het mogelijk enkele treinwagons van binnenuit te openen. In het totaal kunnen 232 personen ontsnappen uit dit transport - 87 gedeporteerden worden terug gevat en op een volgend transport gezet – 26 gevluchte personen worden gedood en 119 gedeporteerden slagen in hun ontsnapping. De jongste vluchteling is amper 11 jaar en heet Simon Gronowski . Ook Regine Krochmal, een achttienjarige verpleegster uit het verzet, zal kunnen ontvluchten. Met een broodmes zaagt ze de houten stangen door die voor het verluchtinggat zijn aangebracht.

Ze springt uit de rijdende trein even vooraleer hij tot stilstand wordt gedwongen. Beiden hebben de oorlog overleefd.

Op 22 april 1943 komt de trein aan te Auschwitz. Er worden tijdens de selectie slechts 521 stamnummers toegekend. Van deze mensen die nummers kregen zullen er slechts 152 de oorlog overleven. De overige 883 gedeporteerden verdwijnen zonder ook maar één enkel spoor na te laten. In de kamparchieven is niets terug te vinden. Of toch wel. Blijkbaar hebben de gedeporteerden bij hun aankomst te Auschwitz het de SS-administratie zeer moeilijk gemaakt. Een telex van 29 april 1943 van de Reichssicherheitsdienst aan E. Ehlers, SS-Obersturmbannführer en chef van de Sipo-SD in België, doet veronderstellen dat er moeilijkheden waren bij hun aankomst. “Het kamp Auschwitz herhaalt, om voor de hand liggende redenen, zijn verzoek om op geen enkele manier voor hun vertrek de joden die op het punt staan geëvacueerd te worden ook maar de minste verontrustende mededeling te doen over de plaats waar en de wijze waarop ze zoals voorzien gebruikt zullen worden. Ik vraag u hiervan akte te nemen voor tenuitvoerlegging. In het bijzonder dring ik aan op permanente orders aan de escorte om tijdens de reis geen enkele toespeling te maken, die aanleiding zou kunnen geven tot het oproepen van enigerlei verzet bij de joden, en geen enkel vermoeden op te wekken over de wijze waarop ze zullen gehuisvest worden. Wegens dringend uit te voeren werken, moet Auschwitz er belang aan hechten dat de ontvangst der transporten en hun latere indeling zoveel mogelijk probleemloos verlopen.” (Telex van 29 april 1943) De geruchten over de “Endlösung” hebben klaarblijkelijk weerstand en opstandigheid opgeroepen bij de gedeporteerden.

Het XXste transport was een speciaal transport. Het was vooreerst een uitzonderlijk groot transport (1636 personen). De mensen werden voor de eerste maal in beestenwagons vervoerd. Bij vorige transporten waren het steeds derde klasse treinwagons. Daardoor konden gedeporteerden via de ramen en de deuren de trein makkelijk ontvluchten. De schuifdeuren werden bij dit transport extra vergrendeld met prikkeldraad. Na de aanval op het XXste transport werd het commando versterkt met soldaten uit de wachtcompagnie van de dienst te Brussel. Zij reisden mee tot aan de Duitse grens.

19 april 1943, de dag van de actie tegen het XXste transport is een erg symbolische datum omdat ook op die dag de opstand in het getto van Warschau losbarstte.

îîî