Toespraak M. Michiels

Herdenking 2006

Zondag 23 april 2006

Partizanenlied (Fanfare Albert)

Verwelkoming (Marc Michiels)

Dames en heren, beste vrienden, inwoners en genodigden, leden van het gemeentebestuur van Boortmeerbeek , ik heet jullie van harte welkom op deze dertiende herdenking van het XXste transport. In het bijzonder wil ik de vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap en de leden van de oud-strijdersverenigingen met hun vlaggen bedanken voor hun talrijke aanwezigheid.

Eerste Minister Verhofstadt en de Minister President van de Vlaamse Gemeenschap Yves Leterme hebben gevraagd hen te willen verontschuldigen gezien zij andere verplichtingen hadden.

Robert Maistriau, de enige nog levende deelnemer aan de aanval, is verontschuldigd wegens gezondheidsredenen. Hij laat zich vertegenwoordigen door Mr.Jacques Jadoul, voorzitter van Groep G. Wij wensen Robert vlug beterschap toe. In het gemeentehuis liggen kaartjes met het adres van Robert Maistriau. Een kort briefje of een kaart zou hem heel veel deugd doen. Ook Ward Adriaens , de conservator van het Joods Museum van Deportatie en Verzet en Carry Vankesbeeck laten zich verontschuldigen.

Voor Georges Livschitz, Jean Franklemon en Robert Maistriau werd vorig jaar een nieuw monument ingehuldigd. Het was bedoeld als een symbool en een geheugenbaken in de strijd tegen elke volkerenmoord. Zo kunnen we het lezen op het monument. We legden toen de nadruk op de aanvallers van het transport. Dit jaar willen we de slachtoffers uit het XXste transport onder de aandacht brengen ……en meer bepaald de kinderen die gedeporteerd werden met deze trein. Waarom die specifieke invalshoek??

In het XXste treintransport dat in Boortmeerbeek tot stilstand werd gedwongen bevonden zich 262 kinderen waaronder de pasgeboren baby Suzanne Kaminsky. Geen enkel kind van het XXste transport onder de dertien jaar overleefde de holocaust. De sprekers zullen daarom de nadruk leggen op “het kind in de oorlog en de holocaust”. Af en toe zal er gekeken worden met en door de ogen van kinderen uit het XXste transport.

We herdenken de jonge slachtoffers van toen. Maar met deze herdenking willen we ook opkomen voor de slachtoffers in oorlogssituaties van vandaag. Die link zal gelegd worden in de herdenking maar ook nadien tijdens een tentoonstelling in het gemeentehuis die vandaag geopend zal worden rond het thema: “Jong zijn in de oorlog”.. We willen zo de zinloze dood van de 262 kinderen uit het XXste transport terug onder de aandacht brengen en opkomen tegen de oorlogsgruwel van vandaag waar vooral kinderen als vluchteling en als kindsoldaat het slachtoffer van zijn.

Ik wil het gemeentebestuur , de Gemeentesecretaris Jan Smits en zijn medewerkers ……. bedanken voor de logistieke steun die ik gekregen heb. Met het gevaar onrecht aan te doen aan anderen wil ik toch Karina en Patrick bedanken voor de fijne en intense samenwerking. In het bijzonder wil ik Michel Laub van het Joods Consistorie en ook Ward Adriaens van het Joods Museum voor Deportatie en Verzet dankbaar zijn voor de nuttige ondersteuning die ze mij gegeven hebben en hun grote betrokkenheid bij dit project. Ik hoop in de toekomst nog verder op hun medewerking te kunnen rekenen.

Vrienden …..Ik wil uitdrukkelijk terug de betekenis van Robert Korten voor deze herdenking onder de aandacht brengen. Zonder zijn gedrevenheid en opzoekingswerk had het verhaal van het XX ste transport nooit zo een brede uitstraling gekregen. Uit erkentelijkheid is er namens de gemeente een bloemstuk neergelegd op de strooiweide van het kerkhof te Boortmeerbeek. In juli van dit jaar is ook schrijfster Marion Schreiber overleden. Zij heeft met haar boek “Stille Rebellen” de aanval op het XXste transport hier in Boortmeerbeek een brede bekendheid gegeven. We willen de overleden gedeporteerden, weerstanders en politieke gevangenen die hier vertegenwoordigd worden herdenken ………en ze zo uit de “Nacht und Nebel” halen waartoe de Nazi’s hen definitief wilden veroordelen.

Tenslotte ……Laten we ook ons medeleven betuigen aan de familie van Joe Van Holsbeeck die op een serene manier het zinloos geweld en de onverschilligheid in onze samenleving wil ter sprake brengen.” Que la joie de vivre de Joe se communique toujours et encore. »

Laten we voor hen Robert Korten/Marion Schreiber/ Joe Van Holsbeeck en de familie / de gedeporteerden/weerstanders en politieke gevangenen …..het daarom even stil maken. Tijd voor een gebed voor zij die gelovig zijn of voor de anderen….tijd voor een eerbiedige reflexie.

Toespraak van de Burgemeester (Michel Baert)

Ik geef nu het woord aan Michel Baert Burgemeester van de gemeente Boortmeerbeek, die namens het gemeentebestuur jullie zal toespreken.

Bloemenhulde met Last Post (Fanfare Albert)

Volgende vertegenwoordigers en instanties zullen bloemen neerleggen aan het nieuwe monument

-Voor het gemeentebestuur – Burgemeester Michel Baert

-Voor de oud-strijders – Ferdinand Popleu

-Voor het Joods Consistorie van België – Michel Laub

-Voor het 8 mei-comité Regio Mechelen- Mr. Geert Bourgignon en Voorzitster Bertje Ureel

-Voor de Auschwitzstichting – Mr . De Keulenaer

Joodse gemeenschap (Michel Laub)

We nodigen Mr. Laub uit om op deze herdenking te spreken namens de Joodse gemeenschap

Getuigen

Er bestaat geen recht om te vergeten en om vergeten te worden. De getuigen die we nu aan het woord laten hebben de nazi-gruwel meegemaakt en willen spreken namens de slachtoffers en opkomen voor gerechtigheid. Zij alleen , die het overleefd hebben, kunnen aantonen dat de Shoah geen detail was in de Europese geschiedenis. Beelden en verhalen van de gruwel van de holocaust kunnen voor jongeren een belangrijke bron van leren zijn. Een ouder mailde me dat hij graag de herdenkingsplechtigheid en vooral de getuigenissen wilde meemaken. Hij stelde het als volgt….en ik citeer “ik vind het belangrijk dat mijn dochtertje van 4 jaar nog een overlevende van de holocaust kan zien en zijn verhaal kan horen.”Getuigen aan het woord laten doen we dus niet om de macht van het medelijden….. en niet om ons blind te staren op het leed van de slachtoffers.

Graag het woord aan Regine Krochmal, die als 18 jarige verpleegster die in Boortmeerbeek uit de trein ontsnapte.

Daarna komt Eva Fastag getuigen. Zij heeft als kantoorhulp bij de registratie gewerkt in de Dossinkazerne. Zij komt vanuit Straatsburg en zal getuigen in het Frans.

Na het vredeslied is het de beurt aan Simon Gronowski (geb.12 oktober 1931). Hij was als 11 jarige (11 jaar – 6 maanden en 7 dagen) het enige kind uit het XXste transport die de holocaust overleefde.

Kinderpoëzie (Jolien Janssens)

Wijlen Robert Korten hield eraan om bij elke herdenking het woord te geven aan de jongeren……..de volwassenen van morgen. Wanneer jongeren vrede willen leren, moeten we hen gereedschappen geven waarmee ze onrecht en uitsluiting uit hun omgeving kunnen omzetten in solidariteit en vrede. Bij de getuigenissen hebben we gesteld dat beelden van de gruwel van de holocaust een belangrijke bron van leren kunnen zijn bij jongeren.

Hoe Jolien als 10-jarige die beelden en indrukken verwerkt heeft horen we nu in een gedicht dat zij gemaakt heeft over het XXste transport. Het gedicht zal gebracht worden in het Nederlands en daarna in het Frans door Ann, haar mama..

Kinderen van de holocaust (Kris Vermeulen)

De kinderen van het XXste transport zijn bij hun aankomst in Auschwitz onmiddellijk verdwenen in de gaskamers. Gelukkig zijn ook heel wat Joodse kinderen gered door onder te duiken. Naar aanleiding van Mechelen in vrouwenhanden in 2005 heeft Hanne Hellemans samen met Kris Vermeulen onderzoek gedaan naar de netwerken in Mechelen die joodse kinderen uit de handen van de Nazi’s hebben gehouden. Naast heel veel gruwel zijn er ook heel veel positieve verhalen te vertellen. Kris Vermeulen is geschiedkundige en vrijwillige medewerker bij het Joods Museum van Deportatie en Verzet in Mechelen. Ik geef nu graag aan haar het woord …. Daarna speelt de Fanfare Albert het Hatikva – of het lied van de hoop.

Jongeren (Scouts)

Hoe gaan kinderen tegenwoordig om met onrechtvaardigheid? In hoeverre zijn jongeren bereid om op te komen voor hun overtuigingen? De laatste dagen hebben de vrienden van Joe bewezen dat ze op een constructieve manier uiting kunnen geven aan hun verontwaardiging. “Niemand mag over het leven beschikken en over de dromen van de andere.” Regine Krochmal ,die in 1943 de leeftijd van Joe had, vond dat ook de nazi’s dat recht niet hadden.

Niels Vander Beeken, Jo Verstreken en Maarten Van Steenberge, drie scouts van Hever – Boortmeerbeek zullen getuigenissen brengen van kinderen in de oorlog. We zullen kunnen beluisteren hoe jongeren kunnen leren omgaan met kwetsuren uit de holocaust door het onrecht van vandaag aan te klagen?

Bloemen door de Schepenen aan ….

Regine (Michel Baert), Eva (Ferdinand Popleu), Simon (Julien Dekeyser), Kris (Roger Swinnen),de scouts (Bert Meulemans) en Jolien (Marc Michiels))(boek)

Afsluiting (Marc Michiels)

Oorlog heeft altijd een verwoestend effect gehad op het leven van kinderen. Dat was duidelijk bij het verhaal van Kris Vermeulen over de ondergedoken kinderen en wat de scouts brachten over de kindsoldaten en de vluchtelingenkinderen. We zagen dat naast de oorlogsgruwel er ook heel veel solidariteit en medemenselijkheid naar boven komt tijdens oorlogen. Denken we aan het verhaal van Regine over de kinderen met hun doofstomme ouders in de Dossin-kazerne die onmiddellijk volwassen moesten worden om hun ouders doorheen de nazi-brutaliteiten te begeleiden. Simon die ontsnapt uit de trein en die ongewild zijn moeder in de steek moet laten maar die gelukkig Jean Aerts op zijn weg vindt.. Zo merk je dat cijfers over slachtoffers weinig betekenis hebben totdat ze vertaling krijgen in individuele verhalen. In die verhalen ligt heel veel lijden en onrecht maar zijn er ook vele lichtpunten van hoop en solidariteit. Het kwade dat ook het goede in de mens opwekt.

Er zijn ook vluchtelingenkinderen hier in België die nu vandaag zoals Simon Gronowski moeten onderduiken of achter de tralies worden gezet. Alsof het opsluiten van vluchtelingen achter prikkeldraad een oplossing is voor het omgaan met vluchtelingen.

Een vluchteling blijft een mens. Een mens zonder papieren is een mens. Een werknemer zonder papieren is een werknemer. Een patiënt zonder papieren is een patiënt. Een kind zonder papieren is geen papieren kind. Gelukkig zijn er ook vandaag netwerken die een brede maatschappelijke solidariteitsbeweging op gang brengen en vragen om een humane asiel- en opvangpolitiek. “Beweging voor Kinderen zonder Papieren”, een onafhankelijk pluralistisch netwerk, verzet zich tegen het opsluiten van vluchtelingenkinderen in gesloten opvangcentra in België. Volgens het Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties is het opsluiten strijdig met het kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties. Het aantal opgesloten kinderen in België gaat echter met de dag omhoog. Op dit moment zitten vooral Tsjetsjeense, Oekraïense, Congolese en Chinese kinderen opgesloten.

De geschiedenis blijft zich spijtig genoeg herhalen. De asielprocedures worden verstrakt net zoals tijdens de Tweede Wereldoorlog. De grenzen van het ethisch toelaatbare worden overschreden door de kille uitwijzingslogica van de federale overheid.. Zo zijn er bv. de onderwijskoepels die vinden dat kinderen en jongeren zonder wettig verblijf "hun schoolloopbaan moeten kunnen voltooien".We willen onze steun betuigen voor al deze acties die getuigen van heel veel solidariteit en engagement . Of zoals Simon Gronowski zegt: “Kom samen met mij op voor vrede en vriendschap onder de mensen.” Respecteer de anderen, wees tolerant. Wees gelukkig.”

Tot slot. Het monument van Boortmeerbeek krijgt er vandaag een broertje bij. In Tetaigne , net over de Belgisch-Franse grens , wordt vandaag een nieuw monument onthuld door Hélène Weinblum ter herinnering aan de 18 joden die er aangehouden werden. Ze werden getransporteerd naar Drancy en op 20 januari 1944 afgevoerd naar Auschwitz. Hélène Weinblum leefde toen als 11-jarige ondergedoken in het dorp bij de dames Maljean en Chauveau.

We nodigen jullie na het Belgische volkslied uit op de tentoonstelling : “Jong zijn in de oorlog.” met aansluitend een receptie. In de tentoonstelling : “Jong zijn in de oorlog ” wordt een klein overzicht gegeven hoe kinderen in 1940-45 leefden en overleefden in die barre tijd. Ook het lijden van kinderen onder het oorlogsgeweld van vandaag als vluchteling én als kindsoldaat …komt aan bod ….. Deze tentoonstelling is nog tot volgende week vrijdag vrij toegankelijk voor iedereen.

Volgend jaar zal de 14 de herdenking van de aanval op het XXste transport doorgaan op zondag 6 mei 2007.

Belgisch volkslied (Fanfare Albert)

Terug naar keuze toespraken