|
Voor voedingsupplementen is er geen
kontrole op de effectiviteit van de produkten of op de veiligheid. Dit
wordt internationaal als een potentieel belangrijk probleem herkend.
Fyto-oestrogenen,
menohop en voedingssupplementen
(BRON: www.gynsurgery.org - Philippe Koninckx- 4 okt 2004)
Inleiding
Het gebruik van alternatieve behandelingen,
voedingssupplementen en plantenextracten is uitgegroeid tot een big-business
industrie zonder regulering noch kontrole. In de VS werden door de Dietary
Supplement Health and Education Act van 1994 deze voedingssupplementen
noch als geneesmiddelen noch als voeding aanzien. Vandaar dat de producenten
niet moeten aantonen dat voedingssupplementen effectief zijn, en ook niet
dat ze veilig zijn.
Het gebruik van deze voedingssupplementen is veel groter dan doorgaans
vermoed. Volgens recente overzichten, zou 40% van de amerikaanse vrouwen
dergelijke therapie gebruiken goed voor een geschatte kostprijs van 12
to 22 miljard dollar per jaar.(1-2). Ook in Belgie zou 10% van de vrouwen
Menohop gebruiken, geschat uit de verkoopcijfers.
Opmerkelijk is dat minder dan 40% van de ondervraagde
vrouwen het gebruik van voedingssupplementen aan hun arts melden.
Een ernstig probleem
Voedingssupplementen zijn uitgegroeid tot een ernstig probleem,
omdat ze aan elke vorm van kontrole ontsnappen. Ze zijn vrij verkrijgbaar,
worden doorgaans cash betaald, er is geen bewijs van effectiviteit of
veiligheid, worden doorgaans niet gemeld aan de behandelende artsen en
worden niet gekontroleerd door volksgezondheid.
Bovendien zijn deze 'planten-extracten' erg wisselend in kwaliteit en
samenstelling. Volgens Consumer Reports (3) is de hoeveelheid actief product
tussen 5 en 140% van de aangegeven hoeveelheid. De hoeveelheid actief
product wisselt met de extractie, en met de plantensoort, met het weer
en het jaar van oogsten net zoals de kwaliteit van wijn wisselt met het
jaar en de druivensoort.
Dit gebrek aan kontrole is duidelijk wanneer men de strenge regels van
de geneesmiddelencommissie vergelijkt voor medicamenten en voor voedingssupplementen.
Vooraleer bv hormonen mogen verkocht bij de apotheker duurt het doorgaans
10 jaar, om na de initiële toxiciteitsproeven de klinische trials
uit te voeren die aantonen dat deze produkten effectief en niet schadelijk
zijn. Voor 'basisprodukten' als hormonen na de menopause en voor orale
kontraceptie, betekent dit grondige studies bij duizende vrouwen gedurende
3 tot 5 jaar. Voor voedingssupplementen dient men enkel aan te tonen dat
er geen toxiciteit is, dwz de initiële toxiciteitsproeven voor medicamenten.
Het is dan ook niet verwonderlijk dat de informatie vooral langs de pers
(tijdschriften, kranten etc) versporeid wordt en niet langs de wetenschappelijke
pers.
Phyto-oestrogenen
Phyto-oestrogenen is een beschrijvend woord voor
alle niet steroidale ( oestrogenen en alle sexuele hormonen bij de mens
hebben een typische scheikundige structuur met 4 ringen die men steroiden
noemt) stoffen die een oestrogene activiteit hebben of die gemetaboliseerd
worden tot stoffen die een oestrogene activiteit hebben. Deze stoffen
worden teruggevonden in minstens 300 planten en binden zich zoals echte
oestrogenen aan de steroidreceptor. Deze phyto-oestrogen zijn doorgaans
niet zo actief als de echte steroidhormonen, maar voorbeelden als het
vroeger veel gebruikte diethylstilboestrol, dat ook geen steroid structuur
heeft maar toch zeer actief is, tonen dat er geen noodzakelijk verband
is tussen structuur en activiteit en dat deze stoffen ook zeer actief
zouden kunnen zijn. Dit is allemaal niet nieuw als men bedenkt dat de
eerste orale progestativa die orale kontraceptie hebben mogelijk gemaakt
een scheikundig licht gemodifieerd extract van cactussen was.
Deze phyto-oestrogenen kunnen zowel oestrogene als anti-oestrogene effecten
hebben : hun zwakke binding aan de receptor maakt hen tot oestrogen wanneer
geen andere oestrogenen aanwezig zijn, en tot anti-oestrogen wanneer meer
actieve oestrogene aanwezig zijn.
De voornaamste gekende phyto-oestrogenen zijn de isoflavonen (genesteine,
daidzeine en hopeine), lignanen en coumestanen. Isoflavonen komen gewoonlijk
in planten voor in scheikundig gebonden vorm (glycoside). Bacterien in
de darm kunnen deze binding verbreken en het product actief maken, vandaar
een grote individuele variabiliteit in resorbtie. Sommige voedingssupplement
hebben deze binding scheikundig verbroken door fermentatie om zo actievere
produkten te maken. Andere produkten als het hopeine is niet gebonden
en kan rechtstreeks worden geresorbeerd.
Samengevat is het een grote groep van min of meer actieve bestanddelen,
waarvan de werking niet zo goed is bestudeerd, en waarvan de veiligheid
nooit echt werd nagegaan. De breuklijn is het verschil tussen de plantenafkooksels,
de tee en de herbale geneeskunde en de scheikundige identificatie van
de actieve bestanddelen, hun zuivering, eventuele versterking van de activiteit
en het gebruik in grotere hoeveelheden. Dit laatste noemt men een medicament,
maar die hebben het voordeel dat ze grondig bestudeerd zijn wat betreft
activiteit, samenstelling van een pil, effectiviteit en veiligheid op
termijn. Bovendien woreden ze grondig gecontroleerd. Voorbeelden in geneeskunde
zijn legio van de tee van digitalisplant tot de digitaline voor hartkwalen,
de penicilline in schimmels naar de moderne antibiotica, van papavers
naar morfine en heroine.
De meest gekende en gebruikte produkten zijn afkomstig van sojascheuten
en worden verkocht onder een reeks namen.
Menohop
Hop is sinds eeuwen gekend als essentieel bestanddeel
voor het brouwen van bier. Hiervoor wordt het gele lipulinepoeder gebruikt
aanwezig in de hopbel van de vrouwelijke plant. Dit is noodzakelijk voor
het typische aroma, en voor de bierkraag. Hop is gekend als een natuurlijk
bewaarmiddel en door de eeuwen heen is hop herkend als een plant met geneeskundige
mogelijkheden. Men weet sinds jaren dat hop-pluksters cyclusstoornissen
kregen ; extracten worden gebruikt als sedativum en als stresswerend produkt.
Het actief oestrogeen, werd in 1999 door Prof de Keukeleire geidentificeerd
als het 8-prenylnaringenine en door hem hopeine genoemd (in navolging
van daidzeine etc in soja). Hopeine is een vrij actief oestrogeen, is
rechtstreeks resorbeerbaar (zonder eerst te moeten worden gesplitst door
de darmbacterie), en is vooral tegen de alfa-receptor actief.
Menohop is een typisch Belgisch product in de reeks van phyto-oestrogenen,
met hopeine als actief bestanddeel. Het is een extract uit de hopbellen,
Kenmerkend is dat er nog geen klinische studies gebeurd zijn noch duidelijk
gepland zijn. Niemand kan dan ook vandaag met zekerheid het effect voorspellen,
zeker niet op middellange termijn van de inname van een actief, geconcentreerd
product als menohop. Stellen dat dit 'veilig' is zonder onderzoek kan
niet. Ook het argument dat hopeine actief is tegen de alfa receptor terwijl
de meeste fyto-oestrogenen vooral de beta receptoren stimuleren is moeilijk
klinisch interpreteerbaar.
De huidige beperkt beschikbare informatie is minstens onduidelijk, en
de suggestie dat een bijprodukt van de extractie xanthohumol, zou beschermen
tegen kanker, is op het niveau van beweringen over gezonde voeding, fruit
en andere anti-oxidantia.
Phyto-oestrogenen en menopause (4)
Men beweert dat warmteopwellingen zouden kunnen voorkomen
worden door phyto-oestrogen. Het probleem van de meeste studies is het
placebo effect dat gekend zo'n 40% bedraagt voor warmteopwellingen en
dat het effect van phyto-oestrogenen niet veel groter is. Een italiaanse
studie met 76 mg isoflavonen dagelijks bekwam men een 45% redukte versus
een 30% reduktie in de placebo groep hetgeen net significant is. Een Australische
studie met 118 mg isoflavonen kon geen verschil aantonen. Hetzelfde kan
gezegd worden van Primrose, black cohosh, promensil (extract van rode
klaver) : soms lichte effecten, vaak geen aantoonbaar effect.
Studies over preventie van osteoporose, effecten op de borstklier, en
preventie van cardiovasculaire effecten zijn eveneens onduidelijk. Men
verwacht een gunstig cardiovasculair effect, maar ook dit is nog niet
aangetoond.
Stellen dat deze produkten beter zijn voor hart en bloedvaten dan de nu
als medicament beschikbare hormonen, kan zeker niet. Het enige dat duidelijk
is, is dat men het (nog) niet weet.
Besluit
Ik zou de phyto-oestrogen willen vergelijken met
een goed gekend en lang gebruikt product als oestriol, dat eveneens een
zwak oestrogeen is ( en dus in de aanwezigheid van sterke oestrogenen
een zwak anti-oestrogeen effect heeft. Phyto-oestrogen zijn mi enkel effectief
in de mate dat ze oestrogeen activiteit hebben, en bieden tot op heden
geen aangetoonde voordelen tov echte oestrogenen in dezelfde dosis. Zoals
met alle extracten bestaat het risico dat ongewenste effecten kunnen optreden
en dat dit niet voorspelbaar is.
Dat Hop oestrogene effecten heeft is reeds lang gekend, en het is dan
ook niet verwonderlijk dat het actieve bestanddeel eindelijk geidentificeerd
is door een Belgische groep. De mediacampagne lijkt me echter 'too much,
too soon', met een reeks niet gevalideerde claims. Als clinicus zou ik
stellen dat het echte werk nu kan beginnen, dat dit voor een produkt waarvan
beweerd wordt dat het zeer actief is, nog meer belangrijk is dan voor
de andere minder actieve fyto-oestrogenen. Indien het echt voordelen zou
bieden, hoop ik dat het produkt kan doorgroeiien tot een echt medicament
dat grondig onderzocht werd. Als voorbeeld zou ik de geschiedenis van
de jaren 70 willen aanhalen waar het ongeveer 10 jaar geduurd heeft vooraleer
het verband tussen de inname van oestrogenen alleen en endometriumkanker
herkend werd. Hoe actiever het produkt hoe groter het potentiëel
risico.
Herbal medicine
De kontroverse rond Hopeine, voedingssupplementen
en plantenextracten, kadert in een wereldwijde zoektocht naar geneeskundige
stoffen in planten.Dit is de basis van de vroegere behandeling met plantenextracten
ook bij ons, de basis van de primitieve genezers in een deel van de wereld.
Het is dan ook niet verwonderlijk dat men de actieve bestanddelen tract
te isoleren. Voor informatie over plantenextracten, werd een interactieve
database opgezet www.herbmed.org . Een bezoek aan deze site zal een appreciatie
leveren over het grote aantal producten en extracten dat nu reeds geinventarieerd
is. In realiteit is het aantal gekende stoffen nog tientallen keren groter.
Voor Menohop juister laten inschatten, als een van de vele producten waarvoor
interesse bestaat.
- Astin JA. Why patients use alternative medicine
: results of a national study. JAMA 1998, 279, 1548-53.
- Eisenberg DM, Davis RB, Ettner SL et al. Trends
in alternative medicine use in the US 1990-1997 : results of a follow-up
national survey. JAMA 1998, 280, 1569-75
- New York : Consumers Union, 1999,44-48
- Speroff L. Alternative therapies for postmenopausal
women. In 'The management of the menopause' Eds : J. Studd. Parthenon
Press 2003
Persoonlijk commentaar:
In voorgaand artikel werd duidelijk
gemaakt dat de behandeling van menopauze met plantenextracten (soja, hop)
niet zo klaarblijkelijk is en dikwijls het effect van placebo niet overschrijdt.
Ook hun onschadelijkheid op lange termijn
is zeker niet bewezen. Ook plantenextracten kunnen schadelijk voor onze
gezondheid zijn. Denk maar aan gouden regen, taxus...
Voor iedere vrouw in de menopauze dient
een duidelijk profiel naar klachten en risico's opgesteld te worden en
daarna te beslissen om al of niet te behandelen waarbij de hormonale substitutie
de voorkeur geniet.
Plantenextracten hebben hierin ook een kleine plaats, maar dan enkel als
cosmetisch effect op vapeurs.
Dr. Johan Naesens - Sijsele
|
