Op 16 december 1775 werd Jane Austen geboren als zevende kind van de familie Austen.
Ze was een gewone jonge vrouw die hield van het leven, maar ze bezat één uitzonderlijke gave, schrijven.
Door deze gave zou ze het na haar dood schoppen tot één van de bekendste romanschrijvers binnen de Engelse literatuur...
 
Jane Austen
 
Het was een tijd van verandering. Over de Atlantische Oceaan waren de Amerikaanse kolonisten in gevecht met de Britse over hun onafhankelijkheid. De Industriële Revolutie was nog niet begonnen, maar op zijn weg. Ze was 13 jaar oud toen de Franse Revolutie uitbrak, en tijdens het grootste deel van haar volwassen leven, terwijl ze haar verhalen schreef in de vredige omgeving van een druk huiselijk leven, was Engeland in oorlog met Frankrijk.
Er is iets in het verhaal van Jane Austens leven, en in wat ze schreef, wat ramen opent voor al haar lezers, wat mannen een dieper verstandsgevoel geeft over de vrouw, wat zowel mannen als vrouwen een standaard van eerlijkheid geeft over hoe hun leven te leiden.
De zes complete verhalen, zijn nooit overtroffen in hun geestigheid, hun stijl en eerlijkheid van observatie. Om haar te lezen en herlezen, om haar menselijkheid te beoordelen, haar humor, haar inzicht in de mens, is als het vinden van een vriendin voor de rest van je leven.



Familie achtergrond
Jane Austens vader, de geestelijke George Austen, was een klassiek geschoolde en een "Fellow" van St. John's Oxford College. Hij was een afstammeling van een lange lijn van kleine landeigenaren uit Kent, bedrijvig in de wolverkoop sinds middeleeuwse tijden. Hoewel zijn voorvaders een zekere graad van voorspoed hadden bereikt, waren zijn ouders de meer arme kant van de familie Austen, en het was enkel dankzij een rijke oom dat hij onderwijs genoot in Tonbridge school, vanwaar hij doorging naar Oxford. Hij werd dominee, en in 1764 trouwde hij met Cassandra Leigh in Walcot church in Bath. Zij kwam van meer verheven familie. Van beide werd gezegd dat ze zeer aantrekkelijk waren en hun kinderen kregen elk wat van hun ouders mooie trekken mee.
Het was een samenhangende familie die groeide in de pastorie van Steventon, een klein dorpje niet ver gelegen van Basingstoke in Hampshire. Ze steunden elkaar steeds en waren altijd elkaars vrienden. Jane haar oudste broer was James, die naar vaders oude school ging en hem uiteindelijk zou opvolgen in de pastorie van Steventon. Er is weinig geweten van Jane haar tweede broer, George, behalve dat hij gedurende zijn 70-jarige bestaan leed aan mentale en fysische gestoordheid. Grotendeels van de tijd werd hij verzorgd in het dorp Monk Sherborne, aan de andere kant van Basingstoke.
De derde broer, Edward, was een zeer fortuinlijke jongeman, temeer omdat hij nog tijdens zijn jeugdjaren geadopteerd werd door de rijke maar kinderloze mannelijke bloedverwant, Thomas Knight van Godmersham Park in Kent, zodat hij legaal de erfgenaam werd van het grote huis en bijhorende landgoed, op voorwaarde dat hij de naam Knight zou dragen. Het was een praktische weg om te verzekeren dat het geld en erfgoed binnen de familie zou blijven zonder gezeur over erfgenamen, en geleidelijk aan werd de jongen overgedragen aan de zorg van Thomas Knight en zijn vrouw.
De vierde broer, Henry, was een knappe jongeman met grote charmes, aanbeden door zijn zussen en bijna ieder ander, maar steeds veranderend van gedachten over zijn loopbaan. In het begin was hij Kapitein bij de burgerwacht, zeer onstuimig in zijn vuurrode uniform en altijd populair bij de jongedames. Enige tijd later nam hij ontslag en werd bankier in Londen, maar toen zijn bank overboord ging werd hij uiteindelijk dominee.
Jane haar enige zus, Cassandra, was twee jaar ouder dan zijzelf, en vanaf het begin was er een innige band tussen beide zussen die zou blijven bestaan gedurende hun levens. Toen Jane geboren werd, schreef haar vader: "We hebben nu nog een meisje, een speelmaatje voor haar zus Cassandra, en toekomstige gezelschap. We noemen haar Jenny..."
Haar twee andere broers, Frank en Charles, waren beide innemende en levendige jongens, die elk in de marine gingen op de jonge leeftijd van 12 jaar. Ze schopten het beide tot admiraal. Jane volgde de stappen van haar broers nauwgezet en was steeds zeer trots op de dingen die ze bereikt hadden.

De Austen stamboom


 
Eerste schrijfsels
De Austen kinderen waren allen fervente lezers en vonden het vooral leuk om luidop voor elkaar voor te lezen. Jane begon zelf te schrijven toen ze 10-11 jaar was en op 16 schreef ze haar vroegste gedateerde werken uit in drie aantekenboekjes: Volume the First, Volume the Second en Volume the Third. Ze bevatten sketches, verhaaltjes, korte toneelstukjes, een zeer kort komiek verhaal Love and Freindship (let op haar spelling!) en een verrukkelijke parodie over een soort van geschiedenisboek dat minder belang hecht aan de historische feiten dan de historicus zijn vooroordeel voor of tegen de historische karakters erin. Ze noemde het The History of England by a Partial Prejudiced and Ignorant Historian (De Historie van Engeland door een Partijdige Vooroordeelende en Onwetende Historicus). Ze begint met: 'Henry de 4de besteeg de troon van Engeland, tot zijn grote eigen voldoening, in het jaar 1399.' Ze doet hier al wat ze vaak zal doen in haar boeken, ons, in een spaarzame zin, en met een snuifje humor, een inzicht geven in het karakter van de persoon die ze beschrijft.
Haar zus illustreerde Janes History, de koningen en koninginnen van Engeland afbeeldend in de moderne kleding van haar eigen tijd. Henry de achtste draagt, wat lijkt op, een rode nachtmuts - zeer geschikt vonden de zussen, voor een man die niet minder dan zes huwelijksnachten had gehad. Koningin Elizabeth is te zien als een dominerende feeks (ze hadden een hekel aan Elizabeth!) en Henry de zesde, die een zeer religieuze koning was, is in geestelijke klederdracht, alsof hij één van George Austens karikaturen was. Het kind Jane Austen schrijft, tong in de wangen: 'ik geloof dat jullie alles weten over de oorlogen tussen hem en de Hertog van York die van de juiste kant was, als je dat niet weet had je beter een andere geschiedenis gelezen...'
Het was ook in deze periode dat Jane aan haar eerste echte roman begon, genaamd Susan. Het werd verkocht aan uitgeverij Crosby, maar daar deze er geen succesverhaal in zag werd het niet in druk gezet.


 
  De jeugdjaren


Jane was een uitstekende danser, en als jong meisje ging ze vaak naar de dansfeesten die werden gegeven in de Town Hall in Basingstoke. Het was op één van deze bals dat ze haar eerste liefde beleefde met de jongeman Tom Lefroy. Verder hield ze van wandelen, het liefst doorheen de natuur, of naar het dorp met de omliggende geburen waar ze dan steeds een praatje maakte. De Austens hielden ook van toneel en het kwam vaak voor dat er thuis in de pastorie een stuk werd opgevoerd tot vermaak van de buren en familie. Hoewel Jane niet altijd deelnam aan het stuk zelf was ze steeds te vinden om te helpen met het maken van de voorbereidingen en met de repetities. Bij de opvoering zelf was ze een aandachtige toeschouwer. Jane werd samen met haar zus Cassandra twee maal op kostschool gestuurd maar dit duurde wegens het geldgebrek van de Austens nog geen twee jaar. Haar vader onderwees thuis een aantal jongens en Jane vond het erg leuk om na de lesuren met hen mee te spelen en te ravotten. Jane Austen had een zeer gelukkige jeugd.


 
Bath
In 1800 ging dominee George Austen op pensioen, en verhuisde met zijn familie van Steventon naar Bath. Jane was zeer gehecht aan de pastorij, waar ze geboren en opgegroeid was, en het nieuws van hun vertrek kwam als zo een schok dat ze flauw viel op de keukenvloer. Bath was in die dagen een nieuw gebouwde stad, de steen nog niet gesmolten tot de zachte gouden kleur zoals we het vandaag kennen. Maar alles moest geregeld worden en al snel schrijft Jane met een lichter hart naar Cassandra:'we plannen om een vaste kokkin te nemen, en een wispelturige huismeid, met een rustige man, van middelbare leeftijd, die de dubbele taak moet dragen om echtgenoot te zijn van de eerstgenoemde en de lieveling van de laatstgenoemde.'
In Bath verbleven ze een tijdje bij de Leigh Perrots. En vooraleer ze zich vestigde in een huis in nr. 4 Sydney Place, nam hun vader hun allen mee voor een vakantie aan de kust. Voor ongeveer zes weken gingen ze van de ene naar de andere badplaats. Hoe charmant moeten ze in die dagen eruit gezien hebben. Hoe moet Jane zich gevoeld hebben toen ze terug moest naar Bath waar er voor haar vijf lange en moeilijke jaren klaar lagen in de stad waar alles voor haar mis leek te gaan.
Verschrikkingen volgden hun weg, ondermeer de tragische dood van een zeer dierbare vriendin, mevr. Anne Lefroy, op wiens opinie en advies ze vertrouwde, omgekomen bij een val van haar paard. Toen, begin 1805, Jane haar vader, dominee George Austen, stierf, was het naar alle waarschijnlijkheid met enige opluchting dat Jane, haar zus Cassandra, en hun moeder besloten dat de tijd was gekomen om Bath te verlaten.
Ondertussen woonde broer Frank samen met zijn jonge vrouw in de buurt van Southampton. Hij nodigde zijn moeder en zussen uit om bij hen in te komen wonen. Het moest voor Jane een verfrissing geweest zijn om weer deel uit te maken van een jong groeiende familiekring in de daarop volgende jaren.


 
Chawton
Tegen 1809 was Janes broer Edward, erfgenaam van Godmersham Park, ook eigenaar van de Knight eigendommen in Hampshire. Hij stelde daar een woonplaats ter beschikking van zijn moeder en zussen, het ruime en fraaie plattelandshuisje, vandaag gekend als Jane Austens huis in Chawton. Er hangt nog steeds een aangename atmosfeer, en Jane was er gelukkig daar. 'Ja, ja', schreef ze opgewonden naar Cassandra, 'We zullen een piano hebben, zo goed als één kan zijn voor 30 guineas (engelse munteenheid), en ik zal dan volksdansen inoefenen zodat we wat amusement hebben voor onze neefjes en nichtjes'. Ze was de beste tante, en al de kinderen aanbaden haar. Gedurende haar jammer genoeg korte leven was ze tante van niet minder dan 24 neefjes en nichtjes.
Tijdens deze gelukkige jaren in Chawton, hield Jane zich onder andere bezig met tuinieren, wijn maken, het uitschrijven van haar muziekboeken of het helpen van haar moeder en zus in het maken van een kleurrijk lapjesdeken of quilt, die je trouwens vandaag nog steeds kan bewonderen aan de muur van Chawton Cottage.
Een groot deel van de dag bracht ze natuurlijk ook door met het schrijven en herschrijven van haar romans...


 
 
Haar bekende romans
In 1811 kwam het leven van Jane Austen tot een keerpunt - met de publicatie van Sense and Sensibility (Verstand en Gevoel), het eerste werk van een reeks boeken waarin ze een weerspiegeling gaf van het voor haar zo vertrouwde leven van een plattelandsdorp in het zuiden van Engeland. Gedurende de periode van aanvaarding en publicatie van het boek, schreef de 35 jaar oude vrijster, over haar boek: 'Ik heb het nooit te druk om te denken aan S & S. Ik kan het niet meer vergeten, net als een moeder die haar zuigeling niet vergeet'. Sense and Sensibility verkocht zeer goed maar haar naam verscheen er niet op. Dochters van een dominee zetten hun naam niet op een werk van fictie - niet totdat ze zeker waren dat hun boeken succesvol waren - en het werk werd anoniem gepubliceerd als 'Door een Dame'. Haar uitgever, Egerton van Whithall, had zelfs een regeling met Jane getroffen waarin ze zelf terecht stond voor de gemaakte verliezen. Gelukkig waren deze er niet. Beter nog, ze maakte een persoonlijk profijt van £140 van de eerste editie, wat zeer veel voldoening moet gegeven hebben voor haar.
Het geheim van haar identiteit werd goed bewaard, zelfs voor al haar neefjes en nichtjes die zo genoten als tante Jane verhalen vertelden. Op een dag waren Jane en de jonge Anna, één van James zijn kinderen, in de bibliotheek van Alton, op zoek naar de nieuwe boeken gearriveerd uit Londen. Jane trok voorzichtig de aandacht van Anna naar een boek dat tentoon stond, genaamd Sense and Sensibility. Ze keek vanuit haar ooghoeken toen Anna ernaar toe ging en het opnam. 'Sense and Sensibility,' zei Anna. 'Met een titel als deze moet het wel waardeloos zijn', en ze legde het ongeopend terug. Maar het boek deed het goed. Jane haar stijl was helder, aan kracht winnende, diep gevoelig, vrouwelijk en geestig. Haar karakters waren zo neergepend dat ze onmiddellijk aanvaard werden. Bovendien waren ze vaak komisch, maar ze schreef nooit met een goedkoop effect.


In 1813 kwam haar tweede boek, ze noemde het Pride and Prejudice,(Trots en Vooroordeel) en het werd binnen de periode van een jaar een tweede maal gedrukt. Het begint met één van de meest vaak geciteerde eerste zin in de engelse literatuur. "it is a truth universally acknowledged, that a single man in possesion of a good fortune, must be in want of a wife." "het is een universeel bevestigende waarheid, dat een alleenstaande man in bezit van een goed fortuin, in nood is van een vrouw." Het boek werd geschreven door Jane in een vroege schets vele jaren voordien onder de naam First Impressions (Eerste Indrukken). Ze nam de titel 'Pride and Prejudice' van Fanny Burneys Cecilia, waar hij in het laatste hoofdstuk wel tot drie maal toe verscheen. Meesterlijk opgebouwd, werd Pride and Prejudice één van de meest aangename en eindeloos herlezen boeken in de engelse taal. Sheridan vond het een van de slimste dingen die hij ooit gelezen had. Sir Walter Scott schreef dat hij: 'nogmaals gelezen, voor de derde maal, Jufr. Austens zeer fijn geschreven roman Pride and Prejudice'. De Amerikaanse schrijver Mark Twain zei dat wanneer hij Sense and Sensibility of Pride and Prejudice las, hij het gevoel had van een barman die binnenkwam in het Koninkrijk van de Hemel.


Daarna kwam Mansfield Park, door velen beschouwd als haar meesterwerk, een parabel van de veranderingen die langzaam over Engeland trokken. Het boek kan bekeken worden als de strijd tussen mogelijke goedheid en mogelijk kwaad, en Jane deinsde niet terug voor het feit dat die goedheid best wel eens minder aantrekkelijk kon zijn dan het kwade. Ze maakte de fonkelende en immorele Henry en Mary Crawford veel meer aantrekkelijk en interessant, meer geliefd in vele opties, dan de heldin Fanny Price - totdat je ze werkelijk allemaal goed ging kennen. Dan werd de timide maar dappere Fanny in bepaalde aspecten een van de meest liefdevolle jongedames in Jane Austens romans.
Ergens rond de tweede druk van Mansfield Park kwam het geheim van Jane haar identiteit uit - of liever gezegd, het werd verteld door haar broer Henry. Hoewel hij tot geheimhouding had gezworen, was hij zo trots dat hij hier en daar de nodige hints liet vallen als hij de mensen hoorde speculeren over wie 'de dame' op de titelpagina kon zijn. Het succes is Jane gelukkig nooit naar het hoofd gestegen.


De Prince Regent, de toekomstige vorst, King George IV, was extreem onpopulair ten tijde dat Jane in Londen verbleef bij haar broer Henry, die hier bankdirecteur was. Deze hekel van het volk kwam vooral voort uit de al-te-publieke vernedering van zijn eerder niet smaakvolle echtgenoot, prinses Caroline. Onsmaakvol of niet, Jane Austen stond aan haar kant. 'Arme vrouw. Ik zal haar steunen omdat ze een vrouw is - en omdat ik haar man haat.'
Ze was aan Emma aan het werken toen ze tot haar grote verbazing een uitnodiging ontving van de Prince Regent zijn bibliothecaris, de Eerwaarde James Stanier Clarke, om naar de koninklijke residentie, Carlton House, te komen. Het was een te goede gelegenheid om te missen. Ze werd de grote trappenhal opgeleid, door de sierlijke parade kamers, met bediende in bepoederde pruiken die voor haar de vergulde dubbele deuren opende. Halverwege deze rondleiding vertelde eerwaarde Clarke aan Jane dat de Prince Regent een grote bewonderaar van haar was en dat hij het zeer op prijs zou stellen als haar volgende roman aan hem zou worden opdragen. Ze verstond onmiddellijk dat dit eerder een koninklijk bevel was, en zo geschiedde het dan ook:

To
His Royal Highness
THE PRINCE REGENT,
This work is,
by His Royal Highness's permission,
most respectfully dedicated
by His Royal Highness's
dutiful and obedient humble servant,
THE AUTHOR.



Er waren twaalf jaren gepasseerd sinds uitgeverij Crosby 'Susan' gekocht had van Jane Austen voor het bedrag van £10. Maar nu was Jane haar positie geheel anders geworden. Crosby had gefaald om het boek in druk te zetten en Jane wou haar geschreven script terug. De situatie lag wel wat moeilijk wegens het feit dat Crosby niet op de hoogte was dat het ondergewaardeerde werk dat al jaren stof lag te verzamelen ergens op een plank, in feite het werk van de gevierde Jane Austen was, omdat Jane destijds haar correspondentie met hem onder een valse naam had gevoerd. Hoe het werk terug krijgen zonder dat Crosby te weten kwam dat hij op een mogelijke bestseller zat? Broer Henry Austen kwam ter hulp, en optredende als haar agent, schreef hij Crosby met het voorstel om het werk terug te kopen voor dezelfde som die er destijds betaald was toen Crosby het werk kocht. Henry en Jane hielden beide hun vingers gekruist en het werk kwam terug in hun bezit. Later werd het door John Murray gepubliceerd onder de titel van Northanger Abbey.


Na Northanger Abbey kwam er nog een verhaal, Persuasion (Overtuiging). Het werd voltooid op 18 juli 1816 en zou Jane Austens laatste afgewerkte roman worden. Ze was echter niet tevreden over het einde. Op een morgen werd ze wakker en voelde nieuwe inspiratie. Op 06 augustus schreef ze het slot zoals we het nu vandaag kennen. Volgens vele fans van Jane Austens werk is de heldin van Persuasion, Anne Elliot, de meest zachtaardige figuur van alle vrouwen in Janes boeken. Het toont ook de grote liefde die Jane voelde voor de marine, waar 2 van haar broers hun beroep in hadden gevonden. Persuasion werd na de dood van Jane Austen samen met Northanger Abbey gepubliceerd.

Verfilmingen van de romans


 

Het einde
In het laatste jaar van haar leven vertelde Jane aan Anna en James-Edward, beide kinderen van haar broer James, wat er te gebeuren stond met sommige van de personages uit haar boeken. Zo slaagde bijvoorbeeld de tweede Miss Steele uit Sense and Sensibility er maar niet in de dokter in te palmen; Kitty Bennet uit Pride and Prejudice trouwde met een geestelijke uit de buurt van Pemberly, terwijl Mary Bennet het moest stellen met een van de beambten van haar oom Philip, maar zich voldaan toonde dat ze kon schitteren in de betere kringen in Meryton; de aanzienlijke som waarvan mevrouw Norris in Mansfield Park beweerde dat ze die aan William Price had gegeven, was slechts een pond; de heer Woodhouse uit Emma wist nog twee jaar tegen te houden dat zijn dochter en meneer Knightley naar Donwell verhuisden; en in de brieven die Frank Churchill voor Jane Fairfax neerlegde, stond te lezen: 'het spijt me'; Jane Fairfax leefde maar tien jaar meer nadat ze met hem was getrouwd.
Jane Austen werkte nog aan iets nieuws toen ze overleed: het fragment waaraan de familie de titel Sandition gaf. De laatste pagina van het manuscript is gedateerd op 18 maart 1817. Fragmenten uit Sandition werden voor het eerst jaren later gepubliceerd in de Memoir van James-Edward over zijn tante. De volledige tekst verscheen pas voor het eerst in 1925.
Jane Austen stierf aan een ziekte op vrijdag 18 juli 1817. Een terugblik op het verloop van de ziekte kan nooit zekerheid verschaffen; men denkt dat ze of de ziekte van Hodgkin heeft gehad, of meer waarschijnlijk de ziekte van Addison, die in de latere fasen een grimmig verloop heeft. Het is een aandoening die de bijnieren vernietigt. Het lichaam produceert antistoffen tegen het eigen weefsel. Symptomen zijn blijvende zwakte, een gevoel van uitputting en de neiging om flauw te vallen, samen met depressie. Patiënten vallen af en op hun huid verschijnen donkere vlekken. Mensen die Jane in haar laatste maanden zagen, merkte op dat haar huid een gevlekt uiterlijk had. De stoelgang wordt onregelmatig en bij vrouwen houdt de menstruatie op. Tegenwoordig valt de ziekte te behandelen.
De ziekte zat waarschijnlijk al enige tijd in Jane haar lichaam vooraleer iemand opmerkte dat ze ziek was. Ze klaagde vaak over pijn in het gezicht en vermoeidheid. In Chawton cottage lag Jane vaak op drie stoelen naast elkaar, te rusten, hoewel haar moeder er op stond dat ze de sofa zou gebruiken. Jane weigerde dit omdat haar moeder zelf al op een aardige ouderdom was en hoewel ze wist dat haar moeder alleen het beste voor haar wou, wou ze dat haar moeder de sofa zelf gebruikte. Zus Cassandra merkte ook op dat Jane erg vermoeid was, en toen ze na een korte afwezigheid thuis kwam, schrok ze zo van Janes slechte staat van gezondheid, dat de 2 zussen enkele weken naar het kuuroord Cheltenham, in de buurt van Bath, gingen waar Jane behoorlijk van opknapte. Maar het bleef niet duren. Jane werd al gauw terug zwakker. Ze had al enige tijd een bril nodig en haar ogen werden snel moe. Ze was vaak nauwelijks in staat om te eten, als gevolg van een te lage bloeddruk, en had pijnlijke ledematen. In april vertelde ze aan haar broer Charles dat ze een galaanval en koorts had gehad. Ze was nu een invalide, die boven op haar kamer verbleef en werd vertroeteld. Intussen werd geregeld dat Jane samen met Cassandra, haar onvermoeibare verpleegster, naar Winchester zou gaan. Ze zou zich daar toevertrouwen aan de zorg van Giles King Lyford, een arts die familie was van de familie Austen hun eigen geneesheer, en zeer hoog aangeschreven stond. De zusters huurden een huis in College Street aan de achterzijde van de Cathedraal van Winchester. Jane bracht er de tijd voornamelijk op de sofa door, alhoewel ze het meest van de tijd geen gebrek aan bezoek hadden. Jane wist dat ze stervende was. Op 12 juni schreef Janes broer James aan zijn zoon dat meneer Lyford had verteld dat haar toestand hopeloos was. In de laatste achtenveertig uur sliep Jane veel, een half uur voor ze het bewustzijn verloor, besefte ze dat het einde nabij was. Cassandra bleef al die tijd bij haar, zittende op haar bed om haar hoofd te ondersteunen en het Jane zo makkelijk mogelijk te maken. Het was in de armen van haar geliefde zuster dat Jane Austen in de vroege ochtend van 18 juli 1817 het leven liet gaan. Haar lichaam werd begraven in Winchester Cathedral.

 
Na de dood van Jane Austen


 
Boeken over Jane Austen, haar leven en romans

Brieven van Jane Austen

Chronologie van Jane Austens leven

Afbeeldingen van Jane Austen

Plaatsen uit het leven van Jane Austen en haar romans

Links naar andere sites over Jane Austen
Wil je me graag mailen met opmerkingen of vragen?!
Twijfel niet!
Bennet.E@gmail.com