De eeuw van Joos

Bier op wijn is venijn

Over bier, wijn en jenever in vroegere tijden

 

Inge Obus, Bert De Vriendt, Lieven Geeroms   (4EW)


 

Inhoud

[Inleiding]

[Borrels en druppels in de Middeleeuwen]

[Bier]

[Mede]

[Wijn] met info over Vlaamse wijngaarden

 

[Terug naar: De eeuw van Joos]

 

regel.gif (4423 bytes)

 

Inleiding

Nog steeds behoren de Belgen (Vlamingen én Walen) tot de grote bierdrinkers op wereldvlak. Onze voorouders in de vijftiende eeuw dronken echter veel meer bier dan wij tegenwoordig: per hoofd een liter per dag. Per hoofd, dat betekent: volwassenen, kinderen en zuigelingen inbegrepen. Stammen wij af van generaties alcoholisten? Hoe kwam het eigenlijk dat men zoveel bier dronk? Bestonden er al cafés in de tijd van Joos De Rijcke? Welke biersoorten dronk men? Hoe werd dat bier gebrouwen? Hoe zat het met wijnverbruik en het drinken van andere sterke dranken?

Men had twee soorten bier, het zware bier en het gewone bier. Er waren eveneens veel soorten bier, velen daarvan kennen wij nu nog ( of worden opnieuw gebrouwen onder oude namen). Ondanks het feit dat ongeveer de helft van het bier thuis werd gedronken, bestonden er ca. 1850 60.000 café’s in België. Bier is de directe opvolger van mede, een drank die bereid was uit vergiste honingsuiker.

 

[Terug naar overzicht]

 

regel.gif (4423 bytes)

 

Borrels en druppels in de Middeleeuwen

Jacob Van Maerlant schreef in 1266 reeds dat jenever, gemaakt van de jeneverbes, veel geneeskundige eigenschappen bevat. Deze drank is goed tegen buikpijn of krampen van de ingewanden. Dit sterke geloof in de geneeskundige krachten van de jeneverbes vindt men terug in talrijke Middelnederlandse geschriften. Ook Dodoens bechreef jenever als een remedie tegen de pest in zijn "Cruydeboeck" van 1554. Echt tegengesproken is dit nooit. Al waren er in de loop der tijden wel ogenblikken dat het verbruik van jenever zo uit de hand aan het lopen was, dat de overheid maatregelen moest nemen. Men deed dat door bijvoorbeeld hoge accijnzen te heffen, of met een verbod, zoals in 1601 door de aartshertogen Albrecht en Isabella. Wetenschappelijk onderzoek wees uit dat er in de zestiende en zeventiende eeuw veel minder jenever werd gedronken dan men vroeger dacht. Dit blijkt uit de opbrengst van de accijnzen: die lagen vele keren hoger voor bier dan voor jenever.

Het hoogtepunt van de jeneverproductie in België lag in de 19de eeuw. Er werd rond 1870 gemiddeld 9,5 liter jenever per jaar en per Belg gedronken. Alcoholmisbruik groeide uit tot een echte plaag, een bedreiging voor de volksgezondheid. Vooral bij de arbeiders, die dronken om hun miserabele levensomstandigheden te vergeten. Op betaaldag zag men massa’s mensen dronken over de straten zwalpen, zelfs kinderen. Hasselt was in de 19de eeuw de Belgische hoofdstad van de jeneverproductie. 23 Stokerijen draaiden op volle toeren. Dat de jeneverstokers rijk werden op de miserie van de arbeiders, scheen men nauwelijks te beseffen. In 1919 verbood de [wet-Vandevelde] het schenken van jenever een aanverwante dranken in openbare drankgelegenheden. Dit betekende bijna de doodsteek voor de jeneversector. Toch verdween jenever nooit helemaal: in de herbergen schonk met illegale ‘wittekes’ voor vaste klanten. En in de huiskring bleef jenever erg geliefd bij feestelijkheden als Nieuwjaar, of het vieren van een geboorte. Recent geniet jenever weer meer belangstelling. De wet-Vandevelde is opgeheven. Lokale recepten op basis van jenever kennen veel succes. In Hasselt werd gepast een Nationaal Jenevermuseum opgericht.

[Terug naar overzicht]

 

regel.gif (4423 bytes)

 

UITLEG:

Wet-Vandevelde

Emile Vandevelde is geboren op 25 januari 1866 en stierf te Brussel op 27 december 1938. Hij was een Belgisch politicus-econoom, studeerde rechten, sociale wetenschappen en staatshuishoudkunde. Hij was één der grote leiders van de opkomende socialistische partij. Hij bracht als minister van justitie niet alleen de wet tegen alcoholmisbruik tot stand (1919), maar zorgde ook voor grote hervormingen in het gevangeniswezen.

[Terug naar artikel: Borrels en druppels in de Middeleeuwen]

 

regel.gif (4423 bytes)

 

Bronnen

 

 

Voor meer informatie over brouwerijen, ga naar:

 

regel.gif (4423 bytes)

[Terug naar: De eeuw van Joos]