DE EEUW VAN JOOS DE RIJCKE

Erasmus: 

Lof der Zotheid op het internet

 

Desiderius Erasmus van Rotterdam (1467-1536), "de prins der humanisten", schreef een hele bibliotheek vol geleerde boeken in het Latijn. Niemand leest ze tegenwoordig nog. Vijfhonderd jaar later zijn zij voer voor specialisten. Behalve één klein boekje, dat hij -ook in het Latijn natuurlijk- schreef in juni 1508 aan zijn vriend, de Engelse humanist en staatsman, Thomas More om de verveling te verdrijven tijdens een eentonige terugreis te paard van Italië naar Engeland. En dan nog. Wie zou de "Laus Stultitiae", de "Lof der Zotheid" volledig lezen? Nochtans kent iedereen het boek. Korte fragmenten vind je in elk schoolboek geschiedenis. Maar neem je het geheel, dan zijn er stapels voetnoten nodig. Want zelfs voor "lichte" lectuur is het naar hedendaagse begrippen een erudiet werk. Toch kende een goedkope vertaling als Prisma pocket verschillende herdrukken.

Portret van Erasmus

Illustratie 
door Hans Holbein de Jongere 
in de Bazelse editie van 

Lof der Zotheid 

uit 1515

In de Lof der Zotheid wordt de lezer voortdurend op het verkeerde been gezet. Moet hij in deze lofprijzing door de Dwaasheid, haar uitspraken over de dwaasheid van alles en iedereen, inclusief de Kerk en haar dienaren, serieus nemen - of is alles ironie? Of soms het een en soms het ander?

De Lof der Zotheid is hilarisch, sarcastisch, op het bijtende af. Geen klassieker uit de wereldliteratuur heeft zoveel generaties aan het denken gezet en geleerd met open blik en gezond verstand de wereld te bezien.

erasmusbont.jpg (57973 bytes)

Een portret uit een reeks portretten die Hans Holbein (1497-1543) van Erasmus schilderde in 1523.

Op de snede van het boek staat: Herakleiou Ponoi, de werken van Herakles, een verwijzing naar de enorme literaire productie van Erasmus.

Erasmus' in vitriool gedoopte pen werd niet door iedereen in dank afgenomen. Hij ontsnapte slechts op het nippertje aan een veroordeling als "vriend van Luther" en ketter door zijn verbitterde vijanden, de theologen van de Leuvense universiteit, omdat hij in 1515 raadsheer van Karel V was geworden en omdat Adriaan van Utrecht, leermeester van Karel en de enige Nederlander die het ooit tot paus bracht, hem de hand boven het hoofd hield. Dat belette niet dat zijn Lof der Zotheid op de Index, de lijst van verboden boeken belandde en er tot in de vorige eeuw op bleef staan.

Sinds donderdag 6 september 2001 is de Lof der Zotheid door iedereen te raadplegen op het internet. De Amsterdamse bibliotheek heeft het hele boek ingescand uit de eerste druk van de Opera Omnia (Het Verzameld Werk) uit 1540. De bibliotheek bezit ongeveer vijfduizend werken van en over Erasmus en zet het op internet in het kader van de Erasmus-maand. Behalve de originele Latijnse pagina's zijn ook twintig bladzijden uit de Nederlandse vertaling te zien.

De digitale Lof der Zotheid: [www.bibliotheek.rotterdam.nl]
Een volledige Nederlandse editie uit 1560 is te raadplegen in de 
[Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren]. 
Behalve de tekst kun je ook (door even te klikken) de bladzijden van de originele uitgave bekijken.

Pieter Gillis, vriend van Erasmus en More. (klik voor recensie) Biografische roman


[Terug naar artikel: "Nicolaes Cleynaerts"]

[Terug naar overzicht: het Humanisme]