DE EEUW VAN JOOS DE RIJCKE

ELEKTRONICA en OUDE KUNST

Over zeer late handschriften en wiegendrukken

Verwijzingen

regel.gif (4423 bytes)

William Caxton (1422-1491)

Over hem zijn we behoorlijk ingelicht, doordat hij nauw betrokken was bij de bewogen geschiedenis van BourgondiŽ en Engeland in zijn tijd en in zijn boeken informatie over zijn eigen persoon verschafte. 

Hij werkte in Brugge als agent voor de Engelse lakenkooplieden in de Nederlanden (1441-1476). Na een opleiding van een jaar in Keulen (1471-'72) installeerde hij in 1473 in Brugge een drukpers. Hij werd door hertogin Margaretha van York, echtgenote van Karel de Stoute, opgenomen in haar hofhouding (1471-1475) voor het vertalen van literaire werken uit het Frans naar het Engels. Volgens eigen zeggen van Caxton verbeterde de hertogin persoonlijk zijn Engels bij het vertalen van een Frans boek over de Trojaanse oorlog. In de epiloog na het derde boek van deze verhalenbundel zegt Caxton dat hij besloot voortaan boeken te drukken, omdat hij zijn ogen verknoeide en fysiek uitgeput raakte van het met de hand kopiŽren! 

In de omgeving van de hertogin ontmoette hij niet alleen Lodewijk van Gruuthuse, maar ook haar broers, die hier in ballingschap verbleven: Edward IV en de latere Richard III (de 'schurk' uit Shakespeare's gelijknamige toneelstuk, een der meest intrigerende vorsten uit de Engelse geschiedenis). In 1476 keerde hij naar Engeland terug, waar hij de gunst genoot van Edward en zijn opvolger Richard (+1485) en in 1477 het eerste boek op Engelse bodem drukte (Jenkins 1978: 66). 

Caxton is typerend voor deze overgangstijd: enkele weken nadat hij dit eerste boek gedrukt had, presenteerde hij, samen met de auteur, een uitvoering in manuscript op perkament aan Edward IV. Dit handschrift, met de prachtige presentatieminiatuur, is bewaard gebleven (Ross 1981: 106d).

(Bron: JENKINS, E., The Princes in the Tower, London, Hamish Hamilton, 1978, 238 blz. en ROSS, Ch., Richard III, London, Methuen, 1981, 265 blz.)

Caxton op de [website van de British Library]...

Hier kun je twee versies vergelijken van Chaucer's Canterbury Tales, waarschijnlijk gedrukt in 1476 (hetzelfde jaar dat hij zijn eerste drukpers in Engeland installeerde) en 1483. 
Interessanter voor leerlingen en studenten is dat je op deze site een heleboel achtergrondgegevens kunt vinden over Caxton, zijn tijd en het begin van het drukken. Dit alles in zeer toegankelijk Engels.

Richard III op internet:

Wiliam Caxton (rechts) knielt naast zijn opdrachtgever Anthony Woodville, graaf Rivers, voor Edward IV en de koninklijke familie, bij het aanbieden van de Dictes des Philosophes in 1477. Dit was het eerste in Engeland gedrukte boek, maar deze presentatieminiatuur komt uit de handgeschreven versie! (Lambeth Palace Library MS 265)

In de zomer van 1998 kwam William Caxton in het nieuws vanuit een onverwachte hoek: een door hem gedrukt boek haalde de hoogste verkoopcijfers ooit. Begin juli werd een eerste druk van Geoffrey Chaucer's Canterbury Tales  op een veiling bij Christies's in Londen voor 4,6 miljoen pond (ongeveer 270 miljoen frank) verkocht aan de Amerikaanse miljardair, filantroop en anglofiel Sir Paul Getty. Het in rood leer gebonden boek werd waarschijnlijk in 1477 door Caxton gedrukt. Het geveilde exemplaar werd oorspronkelijk gekocht door de vierde graaf van Wentworth, Fitzwilliam in 1776 (het jaar van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring) voor de luttele som van zes pond. Christie's had de huidige waarde op maximaal 700.000 pond geschat. De Canterbury Tales, waaraan Chaucer van 1387 tot zijn dood in 1400 werkte, bevat 21 humoristische verhalen die pelgrims op bedevaart naar het graf van Thomas Becket in Canterbury aan elkaar vertellen. Het hoogste bedrag dat tot dusver voor een gedrukt boek werd betaald, was 200 miljoen frank. Dat bedrag werd in 1987 op tafel gelegd bij een veiling van Christie's in New York voor een Gutenberg-bijbel.

(De Standaard, vrijdag 10 juli 1998, p. 9)

[Terug naar artikel]

regel.gif (4423 bytes)