DE EEUW VAN JOOS DE RIJCKE >ELEKTRONICA en OUDE KUNST>
Over zeer late handschriften en wiegendrukken

Verwijzingen

Lodewijk van Gruuthuse

Lodewijk van Gruuthuse (ca.1427 - 1492) was diplomaat in dienst van Filips de Goede en later bevelhebber onder Karel de Stoute. In 1461 werd hij ridder van het Gulden Vlies. Tussen 1462 en 1477 (jaar dat Karel de Stoute sneuvelde te Nancy) was hij stadhouder van Holland en Zeeland. In die hoedanigheid verleende hij in 1470-1471 hulp aan de verbannen Engelse koning Edward IV van York, waarvoor hij later de titel graaf van Winchester ontving. Uit zijn bezittingen in Vlaanderen beschikte hij over een jaarlijks netto-inkomen van meer dan 4000 pond parisis, het equivalent van meer dan 13.000 daglonen van een geschoold vakman. Daarenboven bezat zijn familie reeds enkele generaties het gruterecht, dit is de belasting op het bier (waarvoor bij het brouwen gruit gebruikt werd, voor in de late vijftiende eeuw hop in zwang kwam). naar Gruuthuse Bier = 28 KbIn de uitoefening van dit recht inde hij één stuiver parisis op elk vat bier dat in het Brugse Vrije werd gedronken, wat zijn jaarlijks inkomen met nog eens 3200 pond verhoogde. Dit geld investeerde hij in zijn schitterende Brugse patriciërswoning, thans het Gruuthusemuseum, en, als kunstmecenas, in zijn bibliotheek. Zijn librije was na die van de hertogen, de omvangrijkste in de Bourgondische wereld. Thans blijven nog 170 boeken uit zijn bibliotheek over. Honderd daarvan waren voor hem persoonlijk vervaardigd (Smeyers 1998: 403). Tegen de prijzen van toen, vertegenwoordigt zijn bibliotheek de waarde van een kleine middeleeuwse stad! (zie ook onderaan)

Het meest bekende werk uit zijn verzameling is het Gruuthuse - manuscript (= PDF-artikel met link naar website), dat vooral belangrijk is voor de muziekgeschiedenis: het bevat een aantal liederen en gedichten, die vaak alleen in dit eenvoudige, weinig versierde handschrift bewaard bleven, zoals Egidius waer bes-tu bleven? en Aloeette, voghel clein (Janssens 1992: 11).

 

Kort voor zijn dood liet hij De consolatione philosophiae (Over de vertroosting van de filosofie) van [Boëthius] kopiëren. Merkwaardig is dat dit boek overgeschreven werd van een gedrukt   exemplaar, dat in Gent is gedrukt door Arend de Keysere in 1485. Het voorbeeld bleef eveneens bewaard en bevat met de hand geschilderde miniaturen, die op losse vellen werden toegevoegd. Ironisch genoeg bewijst de manuele kopie van Gruuthuse de superioriteit van het nieuwe medium, de boekdrukkunst: op de tweede regel van de eerste kolom sloeg de kopiist een woord over, dat hij later moest toevoegen. De tekst in de linkerkolom is Latijn, in de rechterkolom Middel-Nederlands. De Gruuthuse-kopie is het grootste handschrift met Middel-Nederlandse tekst dat we kennen: 510 x 380 mm. De miniatuur op deze bladzijde toont de kwijnende Boëthius, met rechts van hem zijn troosteres Philosophia en links twee muzen. Uiterst rechts zien wij vrouwe Fortuna (met haar twee gezichten) en het rad van fortuin.(Smeyers 1998: 490, Hogenelst 1995: 271).

 

[Terug naar artikel]

De waarde van een verlucht manuscript in het jaar 2000

Van handschriften als het Breviarium Mayer van den Bergh e.a. wordt gezegd dat hun waarde "onschatbaar is". Dit, omdat elk boek eenmalig en onvervangbaar is en omdat er zo zelden nog een manuscript op de markt komt. De meeste verblijven immers in musea, enkele bevinden zich nog in particulier bezit. Wanneer er toch eens een zeldzaam exemplaar geveild wordt, is het ondertussen vele huizen waard!

Uit De Standaard van vrijdag 7 juli 2000, p. 7.

Een 16de-eeuws Nederlands miniatuur-getijdenboek, geïllustreerd door de Vlaamse kunstenaar Simon Bening heeft op een veilig bij Sotheby’s (Londen) 2,6 miljoen pond (160 miljoen frank) opgebracht. Het boekje, ter grootte van een pakje sigaretten, was ontdekt in een privé-collectie in Nederland. Het werd waarschijnlijk rond 1530 in Brugge geïllustreerd en is bekend onder de naam "Steenboksgetijden", naar de beeltenis van de bok op het omslag. De in 1483 in Antwerpen geboren Bening werd in zijn dagen al beschouwd als de prominentste Vlaamse illustrator.