De conquista van het incarijk

In veel opzichten blijft de conquista van Peru een uniek wapenfeit. Stel je voor: minder dan 200 Spanjaarden, een handvol rauwe rabauwen, onder leiding van enkele analfabete, gouddronken halfbroers- de Pizarro's- veroveren een imperium dat qua efficiëntie en organisatie zijn gelijke niet kende.

Hoe was dat mogelijk?

In 1525 overleed de grote Huayna Capac (1493-1525), vermoedelijk aan de pokken. De ziekte was door de eerste verkenningstochten van de Spanjaarden naar Zuid-Amerika overgebracht en bereikte het incarijk nog voor de conquistadores zelf. Pokken en mazelen waren in de Nieuwe Wereld tot dan toe onbekend. De inheemse bevolking bezat ertegen geen weerstand , zodat de epidemies zich verspreidden met de snelheid van een bosbrand en hele gemeenschappen erdoor werden uitgeroeid.

In de noordelijke hoofdstad Quito riep Atahuallpa zich tot heerser uit. Hij was de zoon van Huayna Capac en een prinses uit Quito. Zijn halfbroer Huascar besteeg de troon in Cuzco. Er brak een bloedige burgeroorlog uit. Atahuallpa won in 1532 en nam Huascar gevangen. In datzelfde jaar begon Pizarro met 180 man, 2 kanonnen, een twintigtal haakbussen en 67 paarden aan zijn veroveringstocht. Bij de vestingstad Cajamarca ontmoette hij Atahuallpa. De Inca stemde erin toe Pizarro een bezoek te brengen in Cajamarca. Vergezeld door een ongewapende erewacht van een zesduizend edelen trok hij de stad binnen. De Spanjaarden richten met hun vuurwapens een schrikwekkend bloedbad aan en namen de Inca gevangen.

Hiermee hadden de conquistadores hun tegenstander in één zet schaak en mat gezet. Vanaf die dag zijn de inwoners van Tawantinsuyu niet alleen meer verdeeld door hun burgeroorlog, maar plots komen ze tot de ontdekking dat ze in één klap beroofd zijn van hun leiders. En, om de verwarring nog groter te maken, blijft de Sapa Inca regeren, zijn orders blijven die van een absoluut vorst.

En weer vraag je je af: hoe was het mogelijk? Hoe kon Atahuallpa zo naïef zijn? Vaag geloof in teruggekeerde goden of bijgelovige angst voor de hem onbekende paarden noch Europese superioriteit op gebied van bewapening bieden een bevredigende uitleg. De enige verklaring is dat de Sapa Inca de Spanjaarden onderschat heeft, zo volkomen als maar mogelijk is. Zijn gezanten meenden dat tweehonderd van Atahuallpa's geharde veteranen voldoende zouden zijn om het hele zootje in boeien voor zijn troon te slepen.

Na Cajamarca rukten de Spanjaarden verder op naar Cuzco. De wreedheid van de bloedige 'oorlog der twee broers' had hier enorm veel haat opgehoopt tegen de 'usurpator' Atahuallpa. De mensen uit het oude hartland van de inca's hoopten dat ze de Spanjaarden konden gebruiken als bondgenoten om hen te bevrijden van de kliek van Quito, de noorderlingen, de overweldigers, de vreemdelingen. Zij hadden blijkbaar nog steeds niet door dat de christenen hun eigen agenda volgden, dat ze gekomen waren om te blijven.

Wie wel dacht dat hij zijn cipiers doorhad, was Atahuallpa. De gevangen heerser leerde in verbazend korte tijd Spaans, zodat hij niet meer aangewezen was op onbetrouwbare inheemse tolken. Hij werd zelfs goed bevriend met verscheidene Spaanse kapiteins. Hij zag hun - in zijn ogen- onbegrijpelijke, allesverterende gouddorst. Nog steeds kon hij koeriers uitzenden met zijn orders. In de eerste plaats gaf hij bevel om zijn halfbroer Huascar te laten ombrengen. Dan beloofde hij de Spanjaarden een grote zaal vol goud "zo hoog als zijn opgeheven arm reikte" en kamers vol zilver, als zij hem zouden vrijlaten. Wekenlang brachten karavanen dragers en lama's gigantische schatten aan. Atahuallpa hield zijn belofte. Pizarro niet. Na een schijnproces veroordeelde hij de Sapa Inca tot de vuurdood. Dat was voor hem een gruwel: volgens zijn geloof zou het vuur ook zijn ziel vernietigen. Pizarro beloofde hem niet te verbranden, als hij christen werd. Ook deze belofte hield hij niet. Hij liet Atahuallpa eerste wurgen, verbrandde zijn lichaam en verspreidde de asse in de rivier. Het was 1533. Minder dan een eeuw vroeger marcheerde de glorierijke Pachacuti met zijn legioenen Cuzco uit om zijn imperium te stichten.

Nog verscheidene decennia zouden grote delen van Tawantinsuyu onder controle blijven van incaheersers. Maar met de dood van Atahuallpa was de ruggengraat van het machtige rijk gebroken.

Meer over de rol van ziektes in de wereldgeschiedenis:

Zie artikel op de website van VVLG: 

Waarom de inca's Europa niet veroverd hebben.

of op de website van IvA 
(Instituut voor Amerikanistiek)

 

Terug naar: ERFGENAMEN VAN DE INCA's