Maandag 5 januari 2009 / dinsdag 17 februari 2009:

Begin / einde bestralingen

Lineaire versneller

De bestraling
De bestraling vindt plaats in speciale ruimten. De soort en de energie van de straling hangt af van de tumor en kan variëren van relatief zachte bétastraling van enkele MV voor oppervlakkige tumoren tot 25 MV gamma bundels voor diep gelegen tumoren. Die straling wordt opgewekt in lineaire versnellers. De patiënten liggen tijdens de bestraling alleen in de bestralingsruimte en worden met een videosysteem bewaakt. Deze ruimten, ook wel bestralingsbunkers genoemd, moeten goed zijn afgeschermd. De ruimten kunnen niet worden afgesloten met een deur, maar een labyrint van dikke wanden zorgt er voor dat de laboranten in de bedieningsruimte nauwelijks een stralingsdosis ontvangen. De dosislimiet die voor deze radiologisch werkers geldt is 20 mSv per jaar. Deze limiet wordt nooit overschreden. De persoonsdosis die de laboranten ontvangen blijft in het algemeen ver onder de 1 mSv per jaar. Er zijn diverse veiligheidsmaatregelen genomen om te voorkomen dat laboranten per ongeluk tijdens de bestraling de ruimte kunnen betreden. Zo is de toegang tot de bestralingsbunker beveiligd met een detectiesysteem. Wanneer er beweging of warmte gesignaleerd wordt, wordt de lineaire versneller automatisch uitgeschakeld. De bestraling kan pas weer beginnen wanneer er diverse vrijgave knoppen zijn ingedrukt aan het begin en aan het einde van de labyrintgang.

De therapeutische dosis wordt vaak in vele fracties toegediend. Kankercellen zijn gevoeliger voor straling dan gezonde cellen doordat zij vaker in de delingsfase verblijven. Het duurt bij kankercellen langer voor alle schade hersteld is, waardoor de volgende dosis voor deze cellen eerder dodelijk is dan voor gezonde cellen. Het fractioneren van de dosis is op dit biologische principe gebaseerd. Bij sommige bestralingsschema's komen de patiënten 30 maal (5 keer per week) voor een bestraling van een paar minuten naar het ziekenhuis. De totale dosis in het doelgebied kan oplopen tot 70 gray (Gy).

De bijwerkingen van de bestraling zijn sterk afhankelijk van het bestraalde gebied. Haaruitval op het hoofd treedt alleen op wanneer de dosis op de hoofdhuid 3 Gy of meer bedraagt, terwijl permanente kaalheid optreedt boven de 7 Gy. Andere bijwerkingen van bestraling op het hoofd kunnen zijn misselijkheid en hoofdpijn door extra vochtvorming in de hersenen.

Na de bestraling blijven patiënten nog lang onder controle van de radiotherapeut. Direct na de bestraling is moeilijk aan te geven of het gewenste effect bereikt is. Pas jaren na de behandeling kan iemand genezen verklaard worden.

De eerste afspraak is uitzonderlijk gepland om 8.30 uur. Als was het mijn eerste schooldag, om 6 uur uit de veren en om 7 uur vertrokken richting Middelheim. Het risico van een drukke ochtendspits genoodzaakte ons, mijn echtgenote als vaste gezel, de nodige reserve in te bouwen. De behandelingen zijn stipt om het kwartier gepland en laatkomers worden niet gewaardeerd. Gelukkig waren de volgende afspraken rond het middaguur, zodat filestress tot een minimum kon worden beperkt.

De dagelijkse procedure was als volgt: aanmelden voor suppo(sitoire), purgeren, aanmelden voor bestraling, wachten op signaal van verpleegkundige voor start drinken van 4 bekers water, half uur wachten tot volle blaas, wachten op bestralingsbeurt, utkleden in kleedkamertje, wachten op signaal verpleegkundige om de bunker te betreden, plaatsnemen op de tafel, juist positioneren van het naakte lichaam op de tafel waarvoor de drie dienstdoende tatoeagepunten, wachten tot de verpleegkundige de bunker verlaat en de machine in gang zet.

Eenzaam achtergelaten, oog in oog met het gevreesde dreigende dodelijk kanon, stil en voorzichtig ademend zodat de stralen toch maar de juiste cellen zouden treffen, de koelende lucht van de airco trotserend en iedere beving van het onderlichaam vermijdend. Terwijl Ruth Joos van Radio één op de achtergrond de gedachten probeerde af te leiden met cultuurgepraat, blijven mijn ogen gefixeerd op dat mysterieuze kanon dat vijf keer rond zijn as zal bewegen om de vijand vanuit een andere richting te kunnen beschieten. Bij iedere stilstand wordt gedurende luttele seconden een snerpend geluid geproduceerd, dat aanzet tot nog meer beweegloosheid. In gedachten stel ik me voor dat pietluttig kleine kankercellen in mijn onderbuik achterovervallen, als soldaten getroffen door spetterende vuurwapens uit een oorlogsscene. Het zal hun leren, misbruik maken van mijn gastvrij lichaam.

Soms waren de omstandigheden minder gunstig en werd de strikte procedure verstoord. Als de wachttijd na het drinken van de bekers water door omstandigheden het half uur fel overschreed, en de druk van de volle blaas een onuitstaanbare pijnlijke drang naar lozing veroorzaakte bijvoorbeeld. De psychische druk en de angst voor herval, noodzaakte om bedrog te plegen bij het drinken, ook al knaagde dit aan het geweten en leidde dit tot een stevige uitbrander van de verplegende opzichter van dienst.

Na een aantal dagen begint men de wachtende collega’s die voor en na geprogrammeerd staan, iets beter te kennen. Er ontstaan spontane conversaties waarbij geleidelijk meer persoonlijke gegevens worden prijsgegeven. De tot voor kort vreemde mensen worden individuen met een sociaal verleden. De verschillende tumorfamilies beginnen zich te onderscheiden, sommige zijn zichtbaar, anderen verborgen. Onder de ‘prostatisten’ worden psa-waarden vergeleken, men vertelt hoe men de kwaal ontdekt heeft en wat voor medische feiten er aan voorafgegaan zijn. Stilaan komen ook de diverse klachten aan bod, gaande van vermoeidheid, toenemende incontinentie, tot diaree. Een diabetespatiënt van 56 vertelt over een zona die hij van de bestraling gekregen heeft, van complicaties gesproken. De nieuwe spoken die voor het eerst in mijn leven binnendringen, heten hemorroïden of aambeien, namen die voor zich spreken. Mijn rectum wordt herschapen in een pijnlijke, bloed en slijm afscheidende poort, waar tijdens nachtelijke uren de hemorroïden op het ritme van mijn hartslag tegenaan bonken. Ettelijke centiliters sheriproct en xylocaine zalf worden rond de tere plek uitgestreken. Paracetamol, zelfs het morfinederivaat Tramadol worden aangewend om het bonken te onderdrukken. Slaapbevorderende chemicaliën zoals zolpidem moeten de nodige rust brengen. De farmacologische industrie in verzet tegen de gevolgen van de radiotherapie.

Vijf weken na het einde van deze behandeling keert de rust terug in de zone rond mijn rectum. De hemorroïden hebben de strijd gestaakt, het normale leven kondigt zich weer aan. Het is nu wachten op het resultaat van het antikanker offensief.

Terug