<<< Ga naar Deel 2 Dit is Deel 3 Ga naar Algemeen besluit en bibliografie >>>

Terug naar de index

 

3. Het hagelkanon

Het hagelkanon is het derde hagelbestrijdingsmiddel waar we wat dieper op ingaan.

 

3.1. Ontstaan en ontwikkeling

3.1.1. Het ontstaan

Van zodra de mens het land ging bewerken om te oogsten, zocht hij naar manieren om zich te verdedigen tegen hagel. Roepen op de naderende hagelbui of wolken te lijf gaan met pijl en boog waren misschien nobele acties, werken deden ze niet.

Het eerste geloofwaardige middel om met brute kracht hagel te voorkomen kwam er van de Oostenrijker Albert Stiger, burgemeester van Windisch-Feistritz in 1896[1]. Hij haalde zijn inspiratie bij een Italiaanse professor die beweerde dat rookdeeltjes wel eens zouden kunnen dienen als condensatiekernen voor waterdruppels. Stiger was zelf een wijnboer en wou iets doen aan de grote verliezen die zijn provincie door hagel geleden had. Na enkele jaren knutselen kwam de man tot een ontwerp dat hem het efficiëntst leek: een 2 meter hoge metalen trechter gemonteerd op een houtblok, waarin carbuur[2] tot ontploffing werd gebracht en uit het kanon een roetwolk opsteeg tot honderden meter hoogte.
6 hagelkanonnen bouwde en gebruikte hij in dat jaar, waarbij de regio hagelvrij bleef. Aangemoedigd door de mensen in het dorp gebruikte hij het volgende jaar 30 hagelkanonnen. Ook dat jaar bleef de hagel uit wat leidde tot groot enthousiasme: het hagelprobleem was overwonnen, zo leek het. Stiger’s hagelkanon werd al snel beroemd buiten de landsgrenzen. Het verhaal van het hagelkanon kan beginnen.

 

3.1.2. Ontwikkeling en vroege controverse

Het allereerste hagelkanon in 1896 was dus theoretisch gezien een vorm van wolkenbezaaiing à la carte. Aanvankelijk werd het kanon met die reden gebouwd, maar dat veranderde vlug toen nieuwe hagelkanonbedrijfjes in Italië en Frankrijk uit de grond werden gestampt met één doel voor ogen: het “kapotschieten” van hagel met luide knallen. Het enthousiasme bij boeren in gebieden met typisch veel hagel was niet te drukken. Als er hier en daar toch hagel voorkwam, weet men dat aan een verkeerd gebruik of te laat in actie treden van het hagelkanon.
Omstreeks het jaar 1900 stonden een 2000-tal hagelkanonnen verspreid over heel Zuid-Europa[3]. De kanongekte leek niet te stoppen. Op het 3e International Congress on Hail Shooting in Lyon in 1901 rezen echter stemmen op die niet volledig achter het hagelkanon stonden. Volgens hen was het hagelkanon niet zo onfeilbaar zoals men wel dacht. In de stad Mantua bijvoorbeeld was er enorme hagelschade opgetreden ondanks een perfect uitgevoerde actie met de hagelkanonnen.

FIGUUR 11
3e International Congress on Hail Shooting in Lyon in 1901

WIERINGA, J. en HOLLEMAN, I., 2006, http://www.knmi.nl/publications/fulltexts/hailcannons2_preprint.pdf

Gedurende de jaren die volgden kregen meer en meer kanongebruikers te maken met hagelschade en bovendien was het aantal menselijke slachtoffers onder de kanonbedieners tot een aanzienlijk getal gestegen. De vraag naar ernstig onderzoek over het hagelkanon werd groter.

Dat onderzoek kwam er in de vorm van een officieel experiment in 1903. In twee gebieden, in Windisch-Feistritz in Oostenrijk en in Castelfranco Veneto in Italië werden 200 hagelkanonnen gezet in de ene helft van de regio, en in de andere regio geen. Na drie jaar opmeten van de hagelschade kwam men tot de conclusie dat er nauwelijks verschil op te merken was tussen beschermd en onbeschermd gebied.
Nog geen 10 jaar na het hagelkanon van Stiger was de droom al over: duizenden kanonnen werden weggegooid omdat bewezen was dat ze niet werkten. Het hagelkanon leek voorgoed te zijn verdwenen.

Op het einde van de jaren 1950 kwamen twee wetenschappers, Ruby en Vittori, onafhankelijk op de proppen met het idee dat schokgolven wel eens invloed zouden kunnen hebben op de luchtbelletjes in hagelstenen, waardoor die zachter en makkelijker breekbaar zouden worden[4]. Een nieuwe hypothese was geboren en al vlug werden raketten ontwikkeld, Italrazzi genoemd (FIGUUR 12), die afgeschoten werden en laag in de wolk 1kg TNT tot ontploffing brachten. De resultaten leken bevredigend, want als tijdens hagelval de raketten werden afgevuurd, nam volgens ooggetuigen de hagelactiviteit duidelijk af en uiteindelijk verdwenen de wolken. Dit is meteorologisch gezien natuurlijk perfect normaal.
Harde tegenbewijzen kwamen er dankzij een studie van Favreau en Goyer in 1963. Zij toonden aan dat een ontploffing van 1kg TNT slechts effect had op hagelstenen in een straal van 10 meter rond de ontploffing, geen 400 meter zoals men beweerde. Een Russische meteoroloog berekende later dat er 100 000 dergelijke raketten zouden nodig zijn om merkbaar effect te hebben op één enkele hagelbui. De wereld telde opnieuw een illusie minder, en het gebruik van dergelijke raketten werd uiteindelijk verboden op het einde van de jaren 1970. 

 FIGUUR 12
WIERINGA, J. en HOLLEMAN, I., 2006, http://www.knmi.nl/publications/fulltexts/hailcannons2_preprint.pdf

 Het principe van het hagelkanon van Stiger werd in 1972 terug opgepikt door de Franse firma Corballan, dat de toestellen opnieuw begon te produceren. De publieke interesse voor het hagelkanon groeide opnieuw gestaag. Dat zo’n 70 jaar eerder werd bewezen dat de toestellen niet werken, was iedereen vergeten. Nieuwe studies werden dus opgezet. Hieronder zullen we de belangrijkste bespreken[5].

In 1982 stonden in de Italiaanse provincie Ferrara 49 hagelkanonnen opgesteld. Toen in dat hagelrijk jaar de hagelschade nauwkeurig werd opgevolgd en geanalyseerd, bleek dat 21% van de oppervlakte van de provincie te maken had gehad met hagelschade. 22% van de hagel viel in gebieden die beschermd waren door hagelkanonnen. Het gebruik ervan heeft statistisch dus geen voordeel opgeleverd.


FIGUUR 13
WIERINGA, J. en HOLLEMAN, I., 2006, http://www.knmi.nl/publications/fulltexts/hailcannons2_preprint.pdf

Een gelijkaardig onderzoek liep in de jaren 1981-82 in Val Di Non in Italië. Daar werd 10 km² voorzien van hagelkanonnen, inclusief radar. Uit het experiment bleek dat er in die twee jaar tijd evenveel hagel was gevallen in dat gebied als gemiddeld in de periode van 1973 tot 1980. Bovendien was er met een nabij onbewerkt controlegebied geen verschil zichtbaar. Beide experimenten waren het met elkaar eens: het hagelkanon werkt niet.

Een andere aanpak om de werking van het hagelkanon te weerleggen kwam er, ook in 1982 in Italië, door de wetenschappers Ferrari en Paoletto. Zij kwamen via laboratoriumtests tot de vaststelling dat hagelstenen met luchtbelletjes beschadigd kunnen worden bij een schokgolf van 300 hPa. De schokgolf van een hagelkanon op 100 meter hoogte bedraagt 1,3 hPa. Net zoals Favreau en Goyer in 1963 kwamen ze tot de conclusie dat hagelkanonnen geen hagelstenen zachter kunnen maken of verbrijzelen.

 

3.2. Huidige toestellen

Hoewel dus verscheidene studies in het verleden de werking van het hagelkanon weerlegd hebben, heeft het niet kunnen weerhouden dat onder andere in Spanje, België en Canada bedrijfjes werden opgericht die zich met de productie van de toestellen bezighouden.
Ondertussen is het ontwerp van de hagelkanonnen niet meer te vergelijken met Stiger’s eerste exemplaar in 1896. We zullen ook zien dat producenten gaandeweg de werkingshypothese van het hagelkanon hebben aangepast.

 

3.2.1. Opbouw

In dit onderdeel zullen we de opbouw van enkele huidige toestellen bekijken. Zoals gezegd zijn de laatste decennia veel nieuwe bedrijven opgestart die de hagelkanonnen produceren, tot in Nieuw-Zeeland toe. Elk bedrijf heeft min of meer een eigen toets gegeven aan het toestel waardoor niet elk hagelkanon hetzelfde kan genoemd worden.
We zullen ons hier beperken tot het bespreken van twee vaak verkochte hagelkanonnen in België en Nederland: het S.P.A.G.- en het Inopower-hagelkanon.

 

3.2.1.1. S.P.A.G.-hagelkanon

Het Spaanse bedrijf S.P.A.G. (Societad Protección Anti-Granizo) heeft naar eigen zeggen zo’n 30 jaar ervaring met hagelkanonnen. De Spaanse toestellen vinden hun weg naar België en Nederland via twee gekende importeurs: Ferti-systems in Kortenaken, België en Agrodyn in Montfort, Nederland. Het S.P.A.G.-hagelkanon kost, alles inbegrepen, zo’n €42.000.


FIGUUR 14
Karel Dewaele

Qua opbouw is het S.P.A.G.-toestel te vergelijken met de eerste modellen van de firma Corballan in 1970. De karakteristieke, lange metalen trechter is gebleven en zit bij dit toestel ingekapseld in een grote zeecontainer, die vanbinnen opgedeeld is in twee ruimten door een metalen wand. Deze container is 2,59m hoog, 2,44m breed en 6,06m lang. Je kunt er dus makkelijk instaan en er is voldoende ruimte om alle onderdelen van het hagelkanon in te herbergen. Aan de hand van eigen fotomateriaal van een S.P.A.G.-hagelkanon in Zillebeke zullen we de inhoud van deze container bekijken.

Wanneer de deuren van de container geopend worden, zien we de gasflessen gevuld met het acetyleen dat zal zorgen voor de ontploffing.Over de werking hiervan later meer.

 FIGUUR 15 en 16
Karel Dewaele

In dit geval zijn er 11 gasflessen voorzien, gebundeld door een metalen frame. De gasflessen en frame horen niet bij het de hagelkanoninstallatie maar moeten nog aangekocht worden. In dit geval zijn de flessen afkomstig van het bedrijf Air Products in Wevelgem. Voor het gebruiken van zo’n gasinstallatie moet in de meeste gemeentes in België en Nederland een vergunning aangevraagd worden.
Elke gasfles apart weegt ongevuld zo’n 34 kilogram en kan tot een druk van 50 bar gevuld worden met acetyleen. De hele constructie weegt ongevuld 1032 kg. Alle gasflessen zijn onder druk verbonden aan 1 aftappunt dat voorzien is van een kraan. De kraan wordt uit veiligheid best gesloten als het hagelkanon lange tijd niet gebruikt wordt.
ldfqsgsdf
De gasleiding vanaf de kraan wordt via de zijkant van de container naar de controlekast voor de gasflessen geleid. Op deze controlekast zijn een tweede kraan, een regelknop en twee manometers voorzien. Als de kraan wordt opengedraaid, kan op de eerste manometer de heersende druk in de gasflessen aflezen. De regelknop dient om de werkdruk te regelen. Dit is de druk van het gas dat naar het hagelkanon wordt gestuurd en die men kan aflezen op de tweede manometer.


FIGUUR 17
Karel Dewaele

De markeringen geven de ideale werkdruk voor het hagelkanon aan: 3-4 bar. Als de druk in de gasflessen beneden de werkdruk daalt, zichtbaar aan de zwarte markering links, is het tijd om de gasflessen terug op te vullen. Met dit toestel kan zo’n 3 tot 4 uur schoten gelost worden alvorens de flessen leeg zijn.
De gasleiding naar het hagelkanon wordt door de metalen tussenmuur geleid naar het andere deel van de container, waar het hagelkanon staat.

Nog steeds in hetzelfde containerdeel, aan de andere zijwand van de container, hangt de elektronische bedieningskast. Hierin bevindt zich het kloppende hart van het hagelkanon. Van hieruit wordt het spuiten van het gas in de ontploffingskamer van het hagelkanon en het even later ontsteken gecoördineerd. Op de bedieningskast staan een startknop, noodknop, ampèremeter, controlelampjes en een noodstop.
Ook is er binnenin de kast een module aanwezig waarmee het mogelijk is om het hagelkanon vanop afstand met een GSM te starten. De gebruiker dient daarvoor op zijn GSM een viercijferige code in te tikken. De elektronische kast wordt gevoed door een 12V autobatterij, die overdag opgeladen wordt met een kleine zonnecel die op het dak van de container is geplaatst.

 

 

 

 

 

 

 

 

FIGUUR 18 en 19
Karel Dewaele

Zover het eerste compartiment van de container. Als we de deur aan de andere zijde van de container openen, zien we de eigenlijke kern van het hagelkanon. Op een vierkant betonnen blok staat met drie poten een 6 meter lange buis gemonteerd, die op te delen is in twee stukken. De buis is gebouwd uit gegalvaniseerd ijzer en is dus op lange termijn niet volledig roestbestendig.
Binnenin de container staat een langwerpige cilindervormige buis, die dienst doet als ontploffingskamer.

 

FIGUUR 20
Karel Dewaele

De gasleiding die van de controlekast van de gasflessen komt, is gekoppeld aan een vastgelaste pijp in de zijkant van het kanon. De toevoer van gas gebeurt door een elektrische kraan, het zwarte blokje in de foto, die het gas onder druk in de ontploffingskamer laat vernevelen. Enkele seconden daarop volgt de ontsteking door het witte bakje, van waaruit twee elektroden vertrekken die met twee open gaatjes door de wand de ontploffingskamer binnendringen. De kortste afstand tussen de twee elektroden is er in het midden van de buis, waar ook de gasleiding op gericht staat. Aan de onderkant van de ontploffingskamer zitten twee kleppen die zorgen voor luchtaanvoer. Twee luchtvensters aan de zijkanten van de container zorgen voor een continue verversing van de lucht binnenin.
Het tweede deel van de buis steekt boven het dak uit: dit is de trechter van het hagelkanon. Tussen de twee onderdelen van de buis is er een vernauwing waar ook regengaten zijn voorzien om water dat in de trechter valt, af te voeren. Op de figuur kun je ook het dichtgelaste gat zien in het dak, dat moest gemaakt worden om het hagelkanon in de container te kunnen laten zakken.

FIGUUR 21
Karel Dewaele

Ter volledigheid geef ik hieronder de eigenschappen van het S.P.A.G.-hagelkanon zoals geadverteerd door de producent.

Metaal:                                  Gegalvaniseerd ijzer
Hoogte:                                  6 meter
Gewicht (kanon):                 600 kg

Werkingsstraal:                    500 meter, in totaal zo’n 80 ha beschermde oppervlakte.
Geluid op 100 meter:           zonder geluidsdemper: 100 dB
Efficiëntie:                            85% - 95% hagelvermijding in 99% van de hagelbuien

 

3.2.1.2. Inopower-hagelkanon

Een relatief jong bedrijf in de wereld van hagelkanonnen werd enkele jaren geleden opgestart in Hamme, Oost-Vlaanderen, door de jonge sierteler Marnix Van Praet. Hij had al enige jaren een hagelkanon in gebruik, maar ondervond veel problemen met het toestel. Hij vond dat het beter kon en begon zelf aan een nieuw ontwerp[6].




FIGUUR 22
INOPOWER, 2008, http://www.inopower.be/start/antihagelkanon/nl

Zijn grootste aandacht hierbij ging uit naar het verbeteren van het ontstekingsmechanisme. Hij ondervond dat tijdens een onweer de luchtvochtigheid vaak zo hoog opliep dat het hagelkanon weigerde te werken; de te vochtige lucht belemmerde de ontploffing. Ook merkte hij dat de explosie aanzienlijk in kracht minderde naarmate de lucht vochtiger werd.
Een oplossing voor dat probleem bracht hij door het afsluiten van de ontploffingskamer van de buitenlucht. Die buitenlucht verving hij door een extra aantal gasflessen die gevuld zijn met een mengsel van zuurstof en stikstof en samen met het acetyleen in de ontploffingskamer worden gespoten. Op die manier nemen enkel de nodige stoffen aan de explosieve reactie deel: afremmende bestanddelen zoals bv. water komen niet te pas. Van Praet beweert dat met de nieuwe techniek de ontploffingen 30% krachtiger zijn als voorheen.

Hij bracht ook enkele andere verbeteringen aan. Zo werd de tijd tussen twee kanonschoten van 7 naar 4 à 5 seconden verkort door het gebruiken van verbeterde elektroden. Deze elektroden worden nu ook ingekapseld in de ontploffingskamer. Vogels die in de trechter vielen en op de elektroden terechtkwamen waren vaak de oorzaak van het niet werken van het hagelkanon. Door de inkapseling van de elektroden nu dus niet meer. De elektronische bedieningskast is ook vernieuwd en wordt opgevuld met hars, wat oxidatie en vochtproblemen voorkomt. Tenslotte maakt Van Praet gebruik van meer gasflessen dan vroeger, wat een groter debiet, een lagere spuitdruk en dus een hogere veiligheid inhield.

Fruittelers in België en Nederland vormen de huidige afzetmarkt van Inopower. In een krantenartikel vertelde Van Praet dat hij 30 hagelkanonnen had verkocht in België. In 2003 volgde Nederland toen een hagelkanon in het Zeeuwse Krabbendijke werd geplaatst. Qua prijs beweert hij op zijn website iets goedkoper te zijn dan zijn Spaanse concurrent bij wie een hagelkanon €42.000 kost.

 

3.2.2. Werking

Nu we de opbouw van een hagelkanon kennen zullen we bekijken hoe het systeem werkt, welke hypothesen de verkopers aanhalen voor de effectiviteit van het hagelkanon en welke recente studies hierrond gevoerd zijn.

 

3.2.2.1. De werking

Bij het inspuiten van gas in de ontploffingskamer van het hagelkanon ontstaat een mengsel van acetyleen en lucht dat met behulp van een elektrische vonk van de ontsteking een exotherme reactie[7] ondergaat. De plotse oxidatie van acetyleen is de grootste oorzaak voor de grote drukverhoging, die in een hagelkanon nodig is, en verloopt volgens volgende reactievergelijking.

2  C2H2  (g)  +  5  O2  (g)     4  CO2  (g)  +  2  H2O  (g)  +  E

Bij de ontploffing van acetyleen komt dus een pak energie vrij waarbij de reactieproducten koolstofdioxide en water gasvormig verdwijnen in de lucht. De vrijgekomen energie zorgt voor warmte en dus uitzetting. Het gevolg hiervan is een plotse grote druk die een schokgolf veroorzaakt. Deze schokgolf is bij het hagelkanon naar de hemel gericht, maar toch kan het toestel geluidspieken tot 130 decibel produceren net naast de container. Over de geluidshinder van hagelkanonnen later meer.

De geluidsgolven veroorzaakt door de ontploffing gaan omhoog met een snelheid van 330 m/s en bereiken, sterk afgezwakt, in gemiddeld 25 seconden de top van de onweerswolk.
Vanaf hier is het verdere verloop onduidelijk. De beweerde effecten van deze geluidsgolven verschillen van fabrikant tot fabrikant. We zullen enkele van deze hypotheses bespreken in het volgende onderdeel.

 

3.2.2.2. Werkingshypothese kritisch benaderd

Dankzij de studies van 1963 en 1982 werd de hypothese weerlegd dat de schokgolven van een hagelkanon de hagelstenen doen verbrijzelen. De fabrikanten hebben deze studies aanvaard en zijn in de plaats op zoek gegaan naar een nieuwe hypothese die het gebruik van een hagelkanon kan rechtvaardigen. Hoewel elke fabrikant een eigen versie heeft, zijn er overeenkomsten te vinden in hun verklaringen. Een representatief voorbeeld daarvan is de werkingshypothese van Inopower. Het volgende citaat is de tekst die op hun website en in hun folders te vinden is. Meestal is er een figuur voorzien die de tekst begeleidt.

"Met het kanon worden om de vijf seconden ioniserende (energierijke) schokgolven in de lucht geschoten. Deze bereiken snel de hoge atmosfeer, tot op 15000m, bij –50°C, waar de hagel zich ontwikkelt. Een gedeelte van de golven wordt teruggekaatst door de wolken en de tropopauze. Deze botsen tegen de stijgende golven.
Hierdoor verhoogt hun snelheid en energie en vervoeren zo een groot ioniserend potentiaal (ioniseren is het wegslaan van elektronen.)
Door het voortdurend op en neer gaan van de golven ontstaan er een mengeling polariteiten in de wolk. Dit brengt een kettingreactie aan micro–explosies met zich mee waardoor de ijskristallen onstabiel worden.
Ze kunnen geen waterdruppels of waterdamp meer opnemen. Ze vallen naar beneden en doorkruisen in hun val de verstoringszone die door de schokgolven is veroorzaakt. Daardoor worden de stenen versplinterd. De hagel valt uiteindelijk als regen of natte sneeuw op de grond."

 FIGUUR 23
INOPOWER, 2008, http://www.inopower.be/start/anti_principe/nl


In de eerste plaats is het opvallend dat met deze hypothese de versplintering van de hagelstenen wel goed te praten valt, omdat er sprake is van potentiaalverschillen die niet in de wetenschappelijke studies voorkwamen, maar wel in een onweerswolk. Spijtig genoeg bevat deze hypothese enkele grote fouten.

Zo wordt verondersteld dat het hagelkanon voor ioniserende schokgolven zorgt. Van geluidsgolven is echter geweten dat ze helemaal geen ioniserend effect hebben[8].  Het “vervoeren” van elektrisch potentiaal door drukgolven is evenmin mogelijk. Daarvoor zou een effectieve luchtverplaatsing nodig zijn die in de praktijk niet kan voorkomen. De ontploffing in het hagelkanon zorgt wel voor een opwaartse luchtverplaatsing boven de trechter, maar die vertraagt snel en bereikt de wolkenbasis niet.
Een andere fout is het verband dat gelegd wordt tussen potentiaalverschillen in de wolk en hagelvorming. Uit waarnemingen is men het al lang over eens dat deze twee geen invloed op elkaar hebben[9]. Het wegvallen van potentiaalverschil door bliksem bijvoorbeeld doet de hagel niet verminderen. In dit verband is het interessant de volgende bedenking te maken: heeft donder niet hetzelfde effect als een hagelkanon?
Het zogezegd onstabiel worden van ijskristallen door “micro-explosies” en het versplinteren van hagelstenen door het vallen door een “verstoringszone” zijn ongegronde argumenten en worden door meteorologen niet ondersteund.
In het algemeen wordt er in de hypothese gegoocheld met fysische termen waardoor het geheel professioneel en betrouwbaar lijkt. Bovendien is Marnix Van Praet zelf niet altijd consistent over de hypothese. In een telefoongesprek met hem op 4 maart 2008 bijvoorbeeld vertelde hij mij dat ontwikkelde hagelstenen niet te verbrijzelen zijn met het kanon. In de hypothese hierboven beweert hij dat dit wel kan. Hij benadrukte daarbij dat het hagelkanon een halfuur voor de hagelbui gestart moet worden om de vorming van hagelstenen te voorkomen.
Naast deze hypothese van Inopower bestaan er nog andere verklaringen zoals het stilvallen van de circulatiecel die hagel doet vormen of het opstijgen van luchtmassa’s in de wolk door de ontploffingen van het kanon. Hier ga ik niet verder op in omdat deze effecten ongegrond en onbewezen zijn.

Het officiële standpunt van de WMO (World Meteorological Organization) over hagelkanonnen luidt als volgt[10]:

"In recent years, anti-hail activities using cannons to produce loud noises have re-emerged. There is neither a scientific basis nor a credible hypothesis to support such activities." (WMO, 2001)

 

3.2.2.3. Recente studies

In 2007 kondigde de Nederlandse Fruitorganisatie (NFO) aan dat het een onderzoek zou houden naar de doeltreffendheid van het hagelkanon in de streek van Zeeland, waar veel toestellen staan[11]. Hun plan is om verzekeringsmaatschappijen tellingen te laten doen om zo tot een mogelijk verschil of geen verschil in hoeveelheid hagelschade te komen. In één van de vorige hoofdstukken zagen we dat dit geen betrouwbare manier is waardoor het resultaat, dat binnen enkele jaren verwacht wordt, niet sluitend zal zijn over de al of niet goede werking van het hagelkanon.

Hagelkanonproducenten hebben zo’n studie niet nodig. Inopower bijvoorbeeld haalt het volgende aan als bewijs voor de werking van het toestel.

"De scepsis is natuurlijk nooit ver weg, maar recente radarbeelden, daterend van 17 juli bewijzen dat door toedoen van het hagelkanon een wig werd gedreven in een onweerslijn. Het bedrijf en de omgeving bleven gespaard van hagel."

Zoals we al eerder zagen is één zo’n voorbeeld onbetrouwbaar en mist het elke relevantie met de werkelijkheid. Bovendien ontdekken we met enig opzoekingswerk[12] dat op die bewuste 17 juli 2004 de radarbeelden geen doorlopende neerslaglijn tonen, nog voor het gebied over zijn bedrijf trok. Het is dus best mogelijk dat het bedrijf van Van Praet in Hamme op dat moment door de mazen van het net is geglipt. 

FIGUUR 24
VERHEUL, J., 2007, http://www.agd.nl/1034030/Nieuws/Artikel/NFO-onderzoekt-hagelkanon.htm

Een iets minder recent voorbeeld vinden we bij de firma Corballan. In een reclamefolder van hen stond het volgende te lezen[13].

"Officiële controle.
Vanaf 1980 werd een antihagelkanon geplaatst in een boomgaard in Emmental (Zwitserland). Het boomkweekstation van Oeschberg doet een proef met 21 hagelmeters geplaatst in de vier windstreken. Er kan vastgesteld worden dat geen enkele hagelsteen gevallen is binnen een afstand van 500 m vanaf het kanon."

Deze tekst werd begeleid door een tabel waarin te lezen stond dat in het jaar 1981 en 1983 pas hagel viel vanaf 600 meter afstand van het hagelkanon.
Toen onderzoekers op zoek gingen naar de oorsprong van deze gegevens ontdekten ze dat het toenmalig experiment van 1981 tot 1986 werd gevoerd en in die periode 9 hagelbuien werden geregistreerd. De resultaten waren over het algemeen negatief: de hagelschade was over verschillende afstanden rond het hagelkanon gemiddeld overal even groot. Uitschieters waren er in 1981 en 1983, toen telkens 1 hagelbui geregistreerd werd die beide slechts aan de rand van het onderzoeksgebied passeerden.
Dit wordt in de folder echter niet vermeld en er wordt gesuggereerd dat de resultaten jaartotalen zijn.
Door de gegevens zo uit de context te trekken wist de verkoper een positieve conclusie te trekken uit een onderzoek dat nota bene de werking van het hagelkanon ontkende.

 

3.2.3. Besluit

Wat de producenten ook mogen beweren, het hedendaagse hagelkanon verschilt niet veel van het originele hagelkanon van de 19e eeuw, afgezien van de automatisering en een nieuw jasje.
Hoewel er inspanningen zijn geleverd om het hagelkanon efficiënter te laten schieten, is de werking ervan hetzelfde gebleven en is er nog steeds geen aanvaardbare werkingshypothese.
Een herhaling van de geschiedenis lijkt zich te voltrekken. Wetenschap en producenten staan lijnrecht tegenover elkaar, en momenteel zijn de producenten in het voordeel. De vraag is: hoe lang zal dit duren?

3.3. Gebruikservaringen

Tot hier toe hebben we vaak gesproken over de producenten en de wetenschappelijke achtergrond van hagelkanonnen. Beide lijken elkaar tegen te spreken. Maar wie anders dan de fruittelers, de hagelkanongebruikers zelf, kunnen ons meer vertellen over de werking? In dit onderdeel zullen we het hebben over hun gebruikservaringen met het toestel en vervolgens de werking ervan.
Maar voor we daarmee beginnen, hebben we het over één van de belangrijkste nadelen voor de hagelkanongebruiker: geluidsoverlast.

 

3.3.1. Geluidsoverlast en buurtproblemen

Het hagelkanon produceert door zijn ontploffingen luide knallen die, hoewel gericht naar boven, toch zeer luid zijn voor omstaanders. Geluidsmetingen bij een Inopower-hagelkanon gaven volgende resultaten.[14]


Afstand in meter van de machine

Niveau van geluidsdruk

Geluidsschaal gerealiseerd door dr Jean Goujon

10 meter

130 dB

kreet van pijn

45 meter

112 dB

pop orkest

100 meter

95 dB

autobus of vrachtwagen

150 meter

80 dB

autobus of vrachtwagen

200 meter

73 dB

met open venster in de straat

500 meter

68 dB

met open venster in de straat

1000 meter

61 dB

hevige discussie

Het geluidsniveau is op de werkingsgrens op 500 meter van het hagelkanon dus nog steeds 68 dB. Het spreekt vanzelf dat dit geluidsoverlast kan teweegbrengen voor omwonenden. Als deze mensen vooraf niet gewaarschuwd zijn, kan dat leiden tot verwarring en klachten. Meestal kennen zo’n situaties een goede afloop, als fruitteler en buurtbewoners, mogelijk met tussenkomst van het gemeentebestuur, aan de tafel zijn gaan zitten. Het kan echter ook slecht aflopen: in Erp in Nederland werd in 2007 het verdere gebruik van twee hagelkanonnen verboden[15]. In dit geval voldeed het hagelkanon niet aan de geluidsnormen van de gemeente, en er werden klachten ontvangen van een nabije vliegbasis en omringende veetelers[16]. Het hangt dus vaak van de gemeentebestuur af die hun plaatselijke reglementering streng of los aanpakken. Zo is het voor sommige fruittelers verboden om tussen 22 en 5 uur ’s nachts het hagelkanon te gebruiken.

Maar ook hier is het beter te voorkomen dan te genezen. Zo raden de kanonproducenten hun klanten aan een info-avond voor de hele gemeente te houden, een plaatselijke omzendbrief rond te sturen of de buren uit te nodigen voor een demonstratie van het hagelkanon. Een goede communicatie is essentieel. Meestal toont men begrip eens men van de fruitteler zelf gehoord heeft waarvoor het toestel dient.

Een ander punt waar de gemeente over kan vallen zijn de vergunningen voor het toestel. Ook dit verschilt van plaats tot plaats. In het algemeen verloopt dit vlotter in België dan in Nederland. In België hoef je in principe geen vergunning vooraf aan te vragen, en als dat wel nodig is, is het voor de gasinstallatie. Alsnog is het aan te raden om toch vooraf een bouwvergunning aan te vragen om problemen later te vermijden. In Nederland geldt de algemene regel: een milieuvergunning aanvragen en hopen dat die aanvaard wordt.  Marnix Van Praet vertelde me in een telefoongesprek op 4 maart dat op dat moment het gebruik van enkele hagelkanonnen in Zeeland verboden was omwille van burenklachten. Op 5 maart 2008 zou er een beslissing komen van de Raad van State in die voor eens en altijd de reglementering van hagelkanonnen zou vastleggen. Dat besluit kwam er: vanaf nu is geen vergunning meer nodig voor het plaatsen van een hagelkanon in Nederland maar wordt de gemeente verondersteld zelf voldoende te reglementeren.
In de gemeente Borsele in Zeeland hebben ze daar ondertussen genoeg ervaring mee. Veel gemeenten, zelfs in het buitenland, nemen hun systeem nu over.

Eind juni 2007 kon ik zelf een praktijkvoorbeeld op de voet volgen. In de plaatselijke krant verschenen op 15 en 22 juni twee artikels over de problemen die de omwoners van een fruitbedrijf in Zillebeke hadden met het net in gebruik genomen hagelkanon. In de nacht volgend op 8 juni werden honderden schoten gelost die zorgden voor heel wat heisa.

KRANT VAN WEST-VLAANDEREN, 2007. “Hagelschade is vaak enorm” Het Wekelijks Nieuws, 15 juni 2007, p.31
KRANT VAN WEST-VLAANDEREN, 2007. “Geluidsoverlast voor buurt is enorm” Het Wekelijks Nieuws, 22 juni 2007, p. 23


Het leek mij een uitgelezen kans om met een hagelkanongebruiker te praten. Bijna een jaar later ontmoette ik Henk Mahieu, de fruitteler in Zillebeke, en ik stelde hem enkele vragen.

 

3.3.2. Interview met een hagelkanongebruiker

Gegevens:

Hoeve Siam
Henk Mahieu (35) en Greet Rooze
Maaldestedestraat 137    Zillebeke
Akkerbouw- en fruitbedrijf met 20 ha appels en peren
Hagelkanon in gebruik sinds 8 juni 2007

INTERVIEW HENK MAHIEU          16 mei 2008

Het is kwart voor zes ’s avonds als we vertrekken naar hoeve Siam. Tijdens het rijden wordt de lucht dreigender en als we Ieper doorrijden gutst het water al uit de lucht. We zien een paar stevige bliksemschichten die steeds dichter komen en niet veel goeds voorspellen.
Als we in Zillebeke arriveren, is het onweer op z’n hevigst. We kunnen het duidelijk niet beter passen, want we horen het hagelkanon dat in actie is reeds in de auto. Maar na enkele schoten stopt het geluid al.
We ontmoeten eerst Henk z’n  vrouw die ons weet te zeggen dat er problemen zijn met het hagelkanon en dat Henk er voor aan het kijken is. Het onweer zit nu recht boven ons.
Af en toe klinkt er nog een schot, maar optimaal lijkt het toestel niet te werken. We kunnen het hagelkanon niet zien maar tijdens een schot zien we wel een grijze bol omhoogstijgen op de plaats van het toestel.
Als Henk’s vader thuiskomt, is de regen wat afgenomen en gaan we naar binnen. Drijfnat komt Henk even later binnen en nadat hij zich verkleed heeft gaan we aan tafel zitten; mijn vader, ik en Henk en zijn vader.

“We gaan eens kijken wat er gepasseerd is” zegt Henk en surft naar www.buienradar.nl . Een kort maar intens onweersgebied trok duidelijk over de boerderij. Een snelle kijk op de regenmeter buiten geeft minstens 40 mm aan (in feite liep de meter gewoon over). Als hij ook de hagelkans op de website erbij neemt, zien we dat er geen hagel in het onweersgebied zat, maar in enkele felle buien in Limburg duidelijk wel. “Daar zullen ze ook wel aan het schieten zijn”. Op onze positieven gekomen kunnen we aan het interview beginnen.

Zo te horen werkte het hagelkanon niet goed?

“Alles ging goed tot op het moment dat jullie hier waren. Het moet aan de ontsteking gelegen hebben. De 2 elektroden die voor ontsteking moeten zorgen, moeten op de juiste afstand (1 cm) van elkaar staan en proper zijn om de ontploffing te doen lukken.
Het hagelkanon had nochtans een maand geleden z’n jaarlijkse controle gekregen van Ferti-systems (de leverancier), en toen ging alles goed. Maar nu blijkbaar niet meer.“

                Dat was ook de reden van die grijze bol boven het hagelkanon?

“Inderdaad. Als de ontsteking niet lukt, wordt er toch gas bijgespoten, en als de ontsteking dan plots wel weer wil, krijg je enkele ontploffingen in 1 klap. Dan is er een onvolledige verbranding en dus rook. Ook het gefluit na de klap wijst op een te sterke ontploffing.”

Ondertussen steekt Henk z’n gsm weer aan (die ook kletsnat was) en ontvangt meteen een pak berichtjes. Onder andere krijgt Henk een berichtje van het KMI met de tekst “Einde waarschuwing”. Goed om de volgende vraag eerst te stellen.

                Krijg je altijd een berichtje van het KMI?

“Als er een bliksemschicht is in een straal van 15-20 km rond de boerderij, krijgen we een berichtje. Dan steek ik de computer aan en kijk ik op de buienradar wat er zit aan te komen. Dan start ik het hagelkanon als het nodig is, best 20 minuten voor de bui passeert. Je kunt het hagelkanon ook automatisch doen starten als er een sms’je van het KMI ontvangen wordt. Maar dan start het hagelkanon vaak terwijl het niet nodig is, en dat wou het Ieperse stadsbestuur niet.”

                Moet je op “de knop” duwen om het hagelkanon te starten of kun je dat ook met je gsm?

“Meestal zet ik het kanon manueel aan, maar ik kan het ook met m’n gsm. Da’s een geruststelling voor als je ergens wegmoet. Maar meestal blijven we bij onzeker weer toch wel thuis.
Er zijn een paar fruittelers in Sint-Truiden die samen een radar hebben gekocht die al hun hagelkanonnen bedient. Die radar werkt op de intensiteit van de regen. Ze kunnen bv. voorjaarsbuien op tijd zien afkomen, terwijl wij meestal te laat zijn.”

                Hoe ben je nu eigenlijk op het idee gekomen om een hagelkanon te kopen?

“Sinds m’n vrouw en ik getrouwd zijn (10 jaar) is het fruit 4 keer verhageld geweest, enkele keren licht en een keer heel zwaar. Dat is heel erg en je staat machteloos; in 5 minuten is alles verloren.
En de verkopers zien verhageld fruit niet graag natuurlijk. De Delhaize komt zelfs niet eens kijken als ze weten dat je hagel gehad hebt.”
Henk’s vader pikt in: “In de 20 jaar dat wij hier het bedrijf geleid hebben, heeft het maar 1 keer gehageld en dan nog maar lichtjes.”

                Is het weer echt zo veranderd denk je?

Henk: “Vroeger was er wel minder fruit op de boerderij, dus we zaten er ook niet zo mee in. Maar sinds dat we hier met 20ha fruit werken zit de schrik er toch wel in. Er moet zelfs maar 1 hagelsteen op een vierkante meter vallen; de kans dat hij ergens een putje in een appel of peer slaat is er wel.

                Ik vermoed dat je dan een hagelkanon bent gaan bekijken?

“Inderdaad. Er was bij het fruitbedrijf van Stefaan Devos in Antwerpen een vergadering en daar heb ik het hagelkanon bekeken. Zij waren daar heel tevreden over. Vroeger waren zij ook veel verhageld en sinds dat ze een hagelkanon hebben (toch al een jaar of 5) hebben ze geen hagel meer gehad. Als hij kon, hij zette er morgen nog een hagelkanon bij…
Het is eigenlijk door de schade die wijzelf hadden geleden en hun positieve ervaringen met het hagelkanon dat wij ook één gekocht hebben.”

Ondertussen belt “de Spanjaard” hem terug, de constructeur van het hagelkanon. Henk kan hem niet verstaan door het water in de gsm en moet afleggen. Henk had hem tijdens het onweer opgebeld om te vragen wat hij moest doen.

                Praat je dan in het Engels met hem?

“Nee, in het Frans. Hij is eigenlijk afkomstig van Frankrijk. Hij was vroeger fruitboer in Avignon, had zelf al veel hagelschade geleden en bouwde toen z’n eerste hagelkanon. Later is hij naar Spanje getrokken en heeft daar z’n bedrijf opgestart (S.P.A.G.)
Als er iets niet werkt of ik moet iets weten, bel ik altijd naar hem. We hebben het toestel gekocht bij de leverancier Ferti-Systems in Sint-Truiden, die de hagelkanonnen importeert uit Spanje. Maar van hen krijgen we geen goeie service. De bouwer zelf is een goede man die ons altijd wil helpen. “

                Hoe is de levering dan eigenlijk verlopen? Wanneer heb je het toestel gekocht?

“Eind mei 2007 zijn ze het toestel komen brengen. De container met het betonblok erin (waar het kanon opstaat) hebben ze met een vrachtwagen gebracht. Het hagelkanon zelf hebben ze achteraf gebracht. Ze hebben dan een gat in het dak van de container gemaakt (zie foto’s in het werk) en met een verreiker de buis in de container laten zakken en vastgemaakt op het betonblok. De elektronica hadden ze mee in de auto en in een dag was het gemonteerd. Eigenlijk is dat hele hagelkanon zeer eenvoudig. Je kunt het bijna zelf maken.
De gasflessen heb ik gekocht bij Air Products in Wevelgem. Als ze allemaal gevuld zijn kan ik het kanon 3 tot 4 uur laten schieten voor ze leeg zijn.”

                Wanneer heb je het hagelkanon dan voor de eerste keer gebruikt? Ging alles goed?

“Die eerste keer gaan we niet meteen vergeten. Het was midden in de nacht en we hadden een berichtje gekregen van het KMI. We zetten het hagelkanon dus aan maar uiteindelijk is het onweer uitgebleven.
Dat was eigenlijk een ramp, want veel mensen werden wakker en wisten niet wat ze hoorden. We hadden vooraf wel een meldingsbrief rondgezonden, maar achteraf gezien aan te weinig mensen.
Veel mensen pakten hun auto om te kijken vanwaar het geluid kwam, sommigen dachten dat Picanol ontploft was. Uiteindelijk kwam de politie hier kijken en ze dreigden het hagelkanon aan te slaan.
Gelukkig heeft de burgemeester een buurtvergadering kunnen forceren die toch positief uitgevallen is. Er werd afgesproken dat er een half jaar met evaluatie zou volgen. Sindsdien hebben we niets meer vernomen, en wij laten het dus ook zo.”

                De mensen zijn het ondertussen gewend?

“Ik denk het ook. We komen gelukkig ook goed overeen met onze buren. Ze begrijpen nu waarvoor het dient en ze horen het meestal niet. Die eerste keer kwam op een ongelegen tijdstip en veel mensen wisten het nog niet. We hadden ook het ongeluk dat bij die buren een lokale politicus in de oppositie in Ieper zat. Hij heeft het verhaal wat opgeklopt om er zelf voordeel uit te halen, je kent dat wel. In de krant en op radio en tv, van overal kwamen ze om het hagelkanon eens te zien of te filmen.”

                Hoe vaak heb je het toestel ondertussen gebruikt?

“In 2007 heb ik het hagelkanon 5 keer gebruikt, dit jaar 2 keer: gisteren en vandaag. Het begin van het onweersseizoen (mei-juni) is het gevaarlijkst voor het fruit, dus dan zijn we extra voorzichtig.”

                Heb je al eens duidelijk gemerkt dat het hier niet hagelde en buiten het bereik wel?

“Nee, nog niet op gelet. Het hagelkanon beschermt ongeveer 70ha, wij hebben 20ha fruit. Binnen de cirkel van 500m rond het hagelkanon is alles beschermd. Dat onze plantage zich in 1 blok bevindt is ook een reden geweest om een hagelkanon te kopen, als je plantages ver uit elkaar liggen ben je er niets mee. In de fruitstreken, bv. in Sint-Truiden werken ze om die reden samen om hagelkanonnen te kopen.”
Vader pikt in: “Gisteren heeft hij toch goed gewerkt he?”
“Ja, maar we zaten ook aan een kant van het onweer. De hagel komt in stroken voor en het is niet voorspelbaar. Gisteren bv. is er bij een collega van mij in Zuidschote schade gekomen door de hagel. Hij was op huwelijksreis in Turkije en had te laat z’n hagelkanon doen starten. Hij had z’n gsm niet bij en dus het bericht van het KMI niet meteen gezien.”

                Heb je al eens gedacht aan een geluidsdemper?

Ja, maar we wachten eigenlijk af tot het volledig op punt staat. De geluidsdemper van Inopower bv. is waardeloos: een ijzeren plaatje boven de trechter van het kanon. De bouwer van S.P.A.G. is wel bezig met een gewapende betonnen constructie die rond de trechter past en er 2 meter bovenuitsteekt. In die constructie zitten er dan geluidsdempende platen. Het ding weegt wel 7 à 8 ton.

Na dit gesprek keken we nog eens naar de radarbeelden die nog steeds een beetje regen, maar gelukkig geen onweer of hagel aangaven. We gingen een kijkje nemen naar het hagelkanon zelf, en Henk legde ons alle onderdelen uit. We bedankten hem voor z’n tijd en wensten hem nog veel succes en een” spoedig herstel” van zijn hagelkanon.

 

3.3.3. Enquête bij hagelkanongebruikers

Om een algemener beeld te verkrijgen van de gebruikservaringen van fruittelers met een hagelkanon, besloot ik een enquête op te stellen. Aanvankelijk was het doel de vragenlijst via e-mail te verspreiden zodat die snel en kostenloos via het internet kon ingevuld worden. Marnix Van Praet beloofde mij na een telefoongesprek de e-mailadressen van zijn klanten te faxen, maar uiteindelijk ben ik toch zelf op zoek moeten gaan. Van de adressen die ik had bleef de respons laag met welgeteld 1 ingevulde enquête.

Ik besloot het over een andere boeg te gooien en de vragenlijsten met de post op te sturen, inclusief gefrankeerde retourbrief. Uiteindelijk werden 27 enquêtes verstuurd waarvan 10 naar België en 17 naar Nederland. De brief bevatte de vragenlijst en een begeleidende brief.

Klik op de afbeelding om de volledige vragenlijst te bekijken (PDF, 56kB)

3.3.2.1. Doel van de vragen

De enquête werd in de eerste plaats opgesteld om de gebruikservaringen van de ondervraagde hagelkanongebruikers te weten te komen, zoals hun koopmotivatie, kennis van de werking, mening over doeltreffendheid, … Een belangrijk doel is het te weten komen of het hagelkanon effectief werkt volgens de gebruikers. Uiteindelijk hopen we tot een beter begrip te komen van de gehele hagelkanonkwestie.

Per vraag of groep vragen zullen we het doel ervan bespreken. Merk op dat de vragen in de  vraaggroepen niet steeds in volgorde staan. Dit is om de enquête niet te doorzichtig te maken waardoor men geneigd zou kunnen zijn oneerlijk te antwoorden.

Met deze vragen willen we het profiel van de ondervraagden te weten komen. De antwoorden zullen niet meteen van nut zijn maar kunnen mogelijk achteraf in verband gebracht worden met andere resultaten. Verder is dit interessant om mogelijk vertekende resultaten te detecteren, bijvoorbeeld de aanwezigheid van opvallend veel conservatieve antwoorden bij een gemiddeld hoge leeftijd van bijvoorbeeld 62 jaar.

Deze drie vragen zijn afgestemd op de ervaringen van de fruitteler vóór het hebben van een hagelkanon.
Het kan bijvoorbeeld zijn dat de meeste fruittelers nog geen anti-hagelmiddel hadden of reeds veel hagelschade geleden hebben. Hoeveel telers hebben een hagelverzekering of hebben er één gehad? Deze groep vragen hangt nauw samen met de volgende.

Deze vragen hebben als doel het te weten komen door welke invloeden de telers “getipt” werden en waar ze vervolgens bijkomende informatie hebben gehaald. Vraag 8 is vrij belangrijk omdat het de relatieve verhoudingen van de bronnen zal tonen. Zo zouden we op basis van de vorige onderdelen kunnen verwachten dat de optie “Internet en wetenschappelijke studies” het minst geraadpleegd werd. De resultaten zullen uitwijzen of dat correct is.

Hier gaan we in op misschien het belangrijkste maar ook meest delicate onderdeel. De belangrijkste vraag is: heeft het beeld van de gebruiker over het hagelkanon een evolutie ondergaan, en in welke zin? Die vraag wordt eerst genuanceerd gesteld in nr. 10 en 13 en vervolgens specifiek over de doeltreffendheid in 14. Vraag 10 en 13 zijn gescheiden om een eerlijk antwoord te verkrijgen. Vraag 16 is misschien wel de lastigste vraag, maar vat ongeveer alles samen.

Afgaande op de inhoud van vorige onderdelen, zouden we verwachten dat fruittelers, als ze plantages hebben buiten het bereik van het hagelkanon, nog geen verschil hebben opgemerkt tussen beschermde en onbeschermde plantages. Of misschien net wel. Deze vraag zou in feite de mening van de gebruiker in 10-13-14-16 moeten weerspiegelen. Helaas kan de vraag maar gesteld worden aan een deel van de ondervraagden.

Bij vraag 15 zouden we logischerwijs een ja/nee- of een nee/ja-combinatie verwachten. Misschien komt echter een deel toch in aanvaring met buren en gemeente terwijl ze hen vooraf geïnformeerd hebben.

 

3.3.2.2. Resultaten

Van de 27 opgestuurde enquêtes werden 13 correct ingevulde exemplaren tijdig ontvangen. Deze antwoorden werden eerst via een formulier gedigitaliseerd en vervolgens verwerkt met Windows Excel. We zullen de resultaten hier bespreken.

7 vragenlijsten werden ontvangen uit België; uit West-Vlaanderen en Limburg, en 6 uit Nederland; uit Zeeland, Gelderland en Limburg. 9 enquêtes werden ingevuld door telers uit bekende fruitgebieden, namelijk in de regio van Sint-Truiden in België en de regio van Borsele in Nederland. De verdeling is op nevenstaande kaart te zien.

De leeftijd van de ondervraagden lag tussen 35 en 59 jaar met een gemiddelde van 44 jaar. 7 van de 13 ondervraagden werkt samen met collega’s in een coöperatie; het merendeel hiervan in de twee aangegeven fruitgebieden. De antwoorden op de andere algemene vragen volgen hieronder in de vorm van grafieken, waarbij de verticale as steeds het aantal antwoorden weergeeft.

 


Door de gemiddeld hoge leeftijd van 44 jaar en het feit dat elke fruitteler minstens 10 jaar werkervaring heeft, mogen we veronderstellen dat de vragen vanuit een goede ervaring en met een onderbouwde mening ingevuld zijn. Alle ondervraagden kweken peren en appels, sommigen kersen en één iemand aardbeien. Theoretisch gezien heeft elke fruitteler dus de mogelijkheid voor het plaatsen van hagelnetten.


Het merendeel van de fruittelers hebben hun hagelkanon gekocht in de laatste 5 jaar. De meesten daarvan hebben het hagelkanon sinds minstens 2 jaar en zijn het toestel vermoedelijk reeds gewend geworden. Hun mening over de betrouwbaarheid en het gemak van het hagelkanon zullen dus betrouwbaar zijn. We weten daarentegen uit vorige hoofdstukken dat een termijn van 5 jaar nogal kort is om een goed beeld te krijgen over de doeltreffendheid van het hagelkanon, wat we in rekening moeten houden als we de antwoorden bespreken.

De eerste kennismaking met het hagelkanon kwam er voor de ondervraagden vooral dankzij collega’s, maar ook in artikels of op een beurs of infoavond. Niemand van de ondervraagden leerde het hagelkanon kennen door radio/tv of reclame van de verkoper.
1 persoon heeft na 2-5 jaar gebruik van het hagelkanon nog een hagelverzekering. Van de 12 andere fruittelers hadden 3 personen een hagelverzekering voordat ze het hagelkanon kochten. Het toestel kopen als alternatief voor de hagelverzekering was dus slechts voor een kwart van de telers een koopmotief.


Niemand van hen had voor de aanschaf van het hagelkanon hagelnetten of een ander anti-hagelmiddel in gebruik. Wel opvallend is dat 10 fruittelers voor de aanschaf aanzienlijke hagelschade geleden hadden. Het hagelkanon is voor velen onder de ondervraagden dus geen vervanging van de hagelverzekering of hagelnetten, maar wel het eerste middel dat ze gebruiken om fruitverliezen uit het verleden voortaan tegen te gaan.

Zoals we zien hebben de fruittelers tijdens hun overweging tot aankoop het vaakst beroep gedaan op collega’s en hagelkanongebruikers, een logische keuze. Enerzijds is dit een goede bron, want zo kan men veel informatie uit ervaringen van anderen bekomen, maar anderzijds is die informatie subjectief en eenzijdig. Wat er nog opvalt is dat de reclame van de verkoper hier een vrij groot aandeel heeft. De eerste kennismaking komt er dus meestal dankzij collega’s waarna men meer informatie opzoekt bij de verkoper.
Zoals we verwachtten werden het internet en wetenschappelijke studies het minst geraadpleegd, wat in dit geval nochtans vaak een objectieve, betrouwbare bron is. Vermoedelijk zijn de moeilijke bereikbaarheid en de formele toon van dergelijke artikels de drempel voor het lezen of waarderen ervan. De meeste fruittelers hebben genoeg aan ervaringen van anderen en informatie van de verkoper of uit tijdschriften, grotendeels makkelijk raadpleegbare en meer praktische bronnen.


Op deze grafieken zien we de gemiddelde mening van de telers over het hagelkanon voor- en achteraf de aankoop. Een “1” of “-1” geeft weer met welke eigenschap de mening enigszins overeenkomt. Het verschil is opmerkelijk. Het beeld vooraf is gemiddeld gezien vrij neutraal, maar de antwoorden hebben apart bekeken wel een grote spreiding. De meningen vooraf zijn dus vrij verdeeld. Na de aankoop echter gingen de meeste telers akkoord met elkaar dat het hagelkanon een eenvoudig toestel is dat betrouwbaar is in de werking en doeltreffend in de hagelvoorkoming. De scepsis vooraf verandert na aankoop in een zeker vertrouwen in het hagelkanon. Over de prijs is er geen consensus; voor de een blijft het toch een duur toestel, voor de ander een goedkope remedie voor anders grote verliezen door hagelschade.
Op de specifieke vraag of hun beeld op de doeltreffendheid van het hagelkanon veranderd is, antwoordden 6 telers “ja”, en wel in de positieve zin. Van de andere 7 personen is de mening over de doeltreffendheid dezelfde gebleven sinds de aankoop. 11 fruittelers gaven aan dat ze met hun verworven ervaring de aankoop opnieuw zouden doen om volgende redenen.


Ook hier zien we dat de hagelkanongebruikers over het algemeen tevreden zijn over hun toestel. Twee personen schreven in de vrije ruimte bij de vraag de redenen “geruststelling” en “geen andere mogelijkheden”. Verder gaven 4 personen, meestal meewerkend in een coöperatie, aan meerdere hagelkanonnen te hebben met een gemiddelde van 5 toestellen.
8 fruittelers hebben fruitpercelen buiten het bereik van het hagelkanon waarbij 4 personen reeds een duidelijk verschil in hagelschade hebben kunnen opmerken, de andere 4 niet. Conclusies kunnen we hier niet uit trekken, maar het is voor fruittelers vaak wel het bewijs voor de doeltreffendheid van het kanon.
8 van de 13 hagelkanongebruikers heeft sinds de ingebruikname klachten ontvangen van buren of gemeente, één daarvan heeft hen vooraf niet verwittigd. De andere 5 telers die geen klachten ontvingen hadden hun buren en gemeente vooraf verwittigd. Elke dergelijke situatie is verschillend, maar het bevestigt wel onze gedachte dat voorkomen beter is dan genezen.

Twee personen schreven op het einde nog volgende commentaren die met deze vragen in verband staan.

Het enige wat we nog missen is goede buiensignalering (radar). Verder bevalt het hagelkanon goed. Of hij 100% werkt weet ik niet, maar 90% is ook al een hele verbetering. En dat het wat doet, weet ik zeker.

Karel, wij hebben 3 seizoenen met het kanon gewerkt en proefondervindelijk blijft er in werking van uit te gaan. Tot twee keer toe hebben we buiten het bereik van de kanonnen hagel geconstateerd, erbinnen niet. De aansturing blijft moeilijk, vooral omdat men niet op elke zwarte wolk wil schieten. Dit in verband met tolerantie van omwonenden.8 keer per jaar schieten blijkt in de praktijk geen probleem. Verdraagzaamheid/tolerantie zal afnemen naarmate de frequentie daarvan hoger wordt.

 

3.3.2.3. Evaluatie

Hoewel de 13 ondervraagde personen slechts enkelen zijn onder de hagelkanongebruikers, toch geven hun antwoorden op de enquête een ruw beeld van de algemene mening van gebruikers over het hagelkanon. Het doel van de enquête is bereikt: we zijn te weten gekomen wie en wat de fruittelers er toe hebben gebracht een hagelkanon te kopen, wat hun ervaringen zijn met het toestel en wat zij denken over de doeltreffendheid ervan.

We kunnen uit de enquête concluderen dat de gebruikers instemmen met de producenten inzake de werking en doeltreffendheid. Toch blijft het ongeloof van de wetenschap aanwezig. Deze situatie kunnen we op twee manieren bekijken.
Ofwel speelt er zich momenteel een gelijkaardig scenario af zoals een eeuw geleden, toen er duizenden hagelkanonnen over Europa verspreid stonden. Dan zouden de huidige positieve ervaringen met het toestel slechts een schielijke fase zijn in het komen en gaan van de hagelkanonnen.
Ofwel werkt het hagelkanon wel degelijk op de manier waarop hij de laatste decennia gebouwd wordt, op een nog onbekende wijze die nog niet achterhaald is door zowel wetenschappers als producenten. Dit is echter onwaarschijnlijk omdat alle fysische processen die in een hagelkanon gebeuren, perfect gekend zijn.

 

3.3.3. Besluit

Het bestuderen van de gebruikservaringen van hagelkanongebruikers hebben ons, zo lijkt het, met nog meer vragen opgescheept. Waarom zijn zoveel fruittelers tevreden over hun toestel, als meermaals bewezen is dat ze niet werken?  Of werkt het hagelkanon dan toch?

Als we in dit onderdeel één zaak geleerd hebben, is het wel dat fruittelers de laatste jaren wanhopig op zoek zijn naar middelen om verliezen door hagelschade te vermijden. Het hagelkanon is daar één van, ondanks zijn dikwijls slechte reputatie bij omwonenden en onzekere werking. Het toestel is ook vaak een geruststelling voor de gebruiker, die zich dan niet kan verwijten niet getracht te hebben zich te verweren tegen het geweld uit de hemel.

 

<<< Ga naar Deel 2 Dit is Deel 3 Ga naar Algemeen besluit en bibliografie >>>

Terug naar de index

 

______VOETNOTEN_______________________________


1 CHANGNON, S.A., IVENS, J.L., 1981, p. 368-369.

2 Carbuur; calciumcarbide; CaC2 is een vaste stof die samen met water ontleedt tot onder andere acetyleen, een ontplofbaar gas.

3 CHANGNON, S.A., IVENS, J.L., 1981, p. 369-374.

4 WIERINGA, J. en HOLLEMAN, I., 2006, p. 4.

5 Ibid., p. 5

6 INOPOWER, 2008, http://www.inopower.be/start/antihagelkanon/

7 De oxidatie van acetyleen bestaat uit vele deelreacties die parallel of opvolgend voorkomen. Omdat acetyleen vrij onstabiel is kan het gas bijvoorbeeld ontploffen zonder tussenkomst van zuurstof.

8 SLEGERS, S., 2008, http://www.delta.tudelft.nl/archief/j40/n09/23014

9 Een verfijning is hier gepast. Potentiaalverschil in een onweerswolk wordt vermoedelijk veroorzaakt door het langs elkaar “schuren” van de stijg- en daalstromen in de wolk, waar hagel kan inzitten. Het maakt voor het potentiaalverschil echter niet uit of die daalstromen hagel bevatten; zwaardere onderkoelde druppels of ijskristallen kunnen voldoende zijn. Daarom ga ik niet verder in op het ontstaan van bliksem.

10 WIERINGA, J. en HOLLEMAN, I., 2006, p.5

11 VERHEUL, J., 2007, http://www.agd.nl/1034030/Nieuws/Artikel/NFO-onderzoekt-hagelkanon.htm

12 VAARTJES, E., 2004, http://www.weertwente.nl/links/17072004/

13 WIERINGA, J., 2005, p.4

16 Tests in Nederland hebben uitgewezen dat dieren geen schrik hebben voor of last ondervinden van de schoten van het hagelkanon (EMMENS, S., 2007)

 

<<< Ga naar Deel 2 Dit is Deel 3 Ga naar Algemeen besluit en bibliografie >>>

Terug naar de index

 

© 2008 Karel Dewaele