I. Hoofdletters    terug naar oefening a   oefening b oefening c        terug naar inhoudstafel

1. Bij het begin van een zin
   
       Uitzondering: medeklinker voorafgegaan door weglatingsteken: vb: 's Morgens - 'k Zou
        het niet weten. Wanneer de zin met een getal begint: geen hoofdletters.
2. Namen van God of heilige personen of zaken
   
       Hij geloofde niet meer in de Heer.
       Het Sacrament van de stervenden.
3. Eigennamen
   
       Van Pimperzele
4. In samenstellingen met een eigennaam als 2de element
   
       De regering-Dehaene
5. In samenstellingen met een eigennaam als 1ste element  Alleen hoofdletter als het verband met de persoon nog duidelijk is.
   
       Nobelprijs tegenover brailleschrift
6. Figuurlijk gebruikte eigennamen: als het verband nog duidelijk is ( vooral bij kunstwerken )
   
       Een Rubens Een diesel
       Een Eco een stradivarius
7. Geografische namen en hun afleidingen terug naar oefening   inhoudstafel
   
       India - Oostende - Franstalig
       Samengestelde aardrijkskundige namen en afleidingen van samengestelde
       aardrijkskundige
       namen: koppelteken en 2 hoofdletters:
       Vbn: Noord-Duitsland , Noord-Duitser, Sovjet-Unie
8. Namen van windrichtingen krijgen alleen een hoofdletter wanneer ze figuurlijk gebruikt worden
   
   Het schip zette koers naar het zuiden - De tegenstellingen tussen Oost en West worden   steeds duidelijker.
9. Figuurlijk gebruikte geografische namen of afleidingen krijgen geen hoofdletter
   
   bourgogne is zeer dure wijn
   Ik lust geen edammer of gouda
10. Namen van talen, dialecten, gebouwen, schepen, boek-en krantetitels, feestdagen krijgen een hoofdletter ( maar niet de samenstellingen of afleidingen
    
    Middelnederlands - De zaal Cambrinus - De Titanic - De Morgen - De Druiven der Gramschap
    ( bij boektitels ook soms alleen het 1ste woord: Honderd jaar eenzaamheid) - Pasen maar
    paasvakantie.
11. Namen van dagen, maanden en jaargetijden krijgen geen hoofdletter
    
    zaterdag - mei - winter
12. Namen van historische gebeurtenissen,(pre)historische tijdperken, geestelijke en culturele
    verschijnselen krijgen een hoofdletter, behalve wanneer die naam deel is van een samenstelling of afleiding of wanneer figuurlijk gebruikt.

    * De Reformatie - binnen reformatorische kerken
    * De site dateert uit het Neolithicum - neolithisch
    * De Middeleeuwen en de Renaissance
    * middeleeuwse literatuur - de renaissance van de mini.
    * De Chinese Muur

13. Namen van strekkingen, politieke, religieuze of maatschappelijke stromingen krijgen geen hoofdletter

    De liberalen verloren de verkiezingen
    De meeste Denen zijn in naam lutheraan

14. Namen van instellingen, verenigingen enz. met hoofdletter, met een uitzondering voor lidwoorden en voorzetsels.

    Bond Beter Leefmilieu - De Raad van State

15. Aanduidingen van staatshoofden; kabinetsleden en vorstelijke personen krijgen een hoofdletter als staatsrechterlijke functies worden bedoeld.

    De Koning ondertekent de wetten - Dit is de bevoegdheid van de Staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking.
    Maar: de minster verongelukte gisteren.

16. Bij adressering: de functie-aanduiding krijgt een hoofd letter, afgekorte titulatuur wordt met een kleine letter geschreven.

    Aan de heer Procureur des Konings
    Aan dr. H. Deschutter

17. In een aanhef of aanspreking wordt alleen het 1ste woord met een hoofdletter geschreven

    Geachte heer directeur
    Zeer geachte mevrouw Devries

18. In symbolen, ontleend aan een eigennaam, krijgt de naam altijd een hoofdletter.

    mHz - kWh - dB

19. Namen van bedrijven, instellingen, partijen worden in hoofdletters geschreven

    Rijksuniversiteit Gent (RUG) Algemene Centrale voor Openbare Diensten ( ACOD )

20. Voor letterwoorden is het hoofdlettergebruik niet erg vast. Veelgebruikte afkortingen worden meestal zonder hoofdletters of punten geschreven.

    Aids - pvc - bh - cd

21. Afkortingen van wetten en regelingen met hoofdletters en zonder punten.

Het MAP - de AOW

 

 

OEFENINGEN     terug naar inhoudstafel     spellingregels      einde oefeningen

Gebruik hoofdletters waar nodig        Voor oplossingen klik onderaan

1. vergeet u niet dat de prijs exclusief btw is.
2. 's woensdags spelen zij bridge.
3. Het roet in de uitlaatgassen van een diesel is kankerverwekkend.
4. Er rezen ernstige twijfels aan de echtheid van de rubens.
5. Een laboratorium zonder bunsenbranders is ondenkbaar.
6. Zulke berichten vind je uiterst zelden in de standaard.
7. In de 19de eeuw werd indigo vervangen door aniline.
8. Vele portugese joden vestigden zich in amsterdam.
9. Er hebben ook belgische automerken, zoals minerva, bestaan.
10 conrad röntgen ontdekte toevallig de naar hen genoemde straling
11 als dat werk af is, heb je het zeker met de franse slag gedaan.
12 dit schip heeft bordeaux als thuishaven.
13 waarom neem je geen aspirientje als je zo'n hoofdpijn hebt.
14 de liberalen amendeerden het wetsvoorstel grondig.
15 sommige latijns-amerikaanse auteurs zijn ook hier erg bekend.
16 een paar keer per jaar duikt er wel ergens een stradivarius op.
17 het jiddisch wordt met hebreeuwse schrifttekens geschreven.
18 de rijkswachters hadden de weg afgezet met friese ruiters.
19 ik kook niet vanavond, ga je niet mee chinezen?
20 het liefst eet zij edammer.

Zelfde oefeing

1 moderne röntgenapparaten werken met uiterst lage stralingsdoses.
2 dr. Guillotin ontwierp de guillotine uit humanitaire overwegingen.
3 de havenautoriteiten hebben de agatha aan de ketting gelegd.
4 op hoeveel mhz draait die processor.
5 een helleveeg is ze, een feeks, een echte xantippe!
6 ik hou wel van poezen, maar siamezen liggen me zo niet.
7 vergeet niet dat we hier niet in het wilde westen zijn.
8 er is maar één omvangrijk handschrift in het gotisch bewaard.
9 sommige oude ambachten hebben een echte renaissance gekend.
10 de edammers hebben hun stad beroemd gemaakt door hun kaas.
11 weet jij waarvoor de letters 'Sabena' staan?
12 de meeste west-vlaamse dialecten kennen nog genitiefsvormen.
13 de parochie wordt nu bediend door twee franciscanen.
14 weet jij precies wanneer het dit jaar pasen is?
15 de nederlandse regering zetelt in 's gravenhage.
16 siddharta gautama werd door zijn leerlingen 'de boeddha' genoemd.
17 het koor is romaans, maar het schip heeft al gotische kenmerken.
18 ons bedrijf wordt geen nv, de oprichtingskosten zijn te hoog.
19 onder welke regering-martens werd die wet goedgekeurd?
20 de neanderthalers waren niet zo primitief als eerst gedacht

OPLOSSINGEN

II. Het aaneenschrijven van woorden     terug naar oefening a oefening b    inhoudstafel

1. Samenstellingen worden zoveel mogelijk aaneengeschreven

    Zeilboot - radioantenne - minimumloon.
    Voor dubbelzinnige gevallen: zie 'het koppelteken'

2. Combinaties met linker of rechter, half en telwoorden + maal worden als samenstellingen beschouwd = aan elkaar

    Linkeroever - rechterzijde
    Een halfjaarlijkse controle - honderdmaal

3. Getallen beneden de 100 worden aaneengeschreven

    Drieëndertig

    Boven de 100 en boven de 1000: getal er los achteraan

    Honderd vijftig - honderd drieënzestig
    Duizend honderd achtentwintig

    Veelvouden van 100 en duizend aan elkaar

    Driehonderd
    Zevenhonderd vijfentachtig
    Vierduizend zevenhonderd tweeënzestig

    Veelvouden van miljoen en miljard apart

    Zeven miljoen - tweeëndertig miljard

4. Voornaamwoordelijke bijwoorden: aan elkaar

    Dit was de kans waarop hij gewacht had
    De vluchtauto reed ertussendoor.

    Let op!! De verkoper struikelde, viel in de etalage en kwam er tussen het kristal terecht.

5. Een aantal van werkwoorden afgeleide substantieven worden aaneengeschreven, hoewel dit niet geldt voor de ww zelf.

* in bezit nemen inbezitneming
* in dienst treden indiensttreding
* in gebruik nemen ingebruikneming
* in vrijheid stellen invrijheidstelling
* in werking treden inwerkingtreding
* ter aarde bestellen teraardebestelling
* tot stand komen totstandkoming

Sommige van die ww worden toch aaneen geschreven. Dit geldt vooral voor ww met ineen, terecht, en enkele andere.
Deze ww zijn scheidbaar: Terechtstellen, ineenfrommelen, tenietdoen, tentoonstellen, teweegbrengen, tewerkstellen.

6. Bij een aantal combinaties drukt het al dan niet aaneenschrijven een betekenisverschil uit

Alles behalve: ik lust alles behalve sinaas.
Allesbehalve: hij was allesbehalve vriendelijk
Even goed: Hij spreekt even goed Duits als Frans
Evengoed: Jouw zoon was evengoed erbij betrokken
Te goed: Hij was veel te goed voor jou
Tegoed: Zijn tegoed was fel geslonken
Te kort: De vakantie was mooi, maar te kort
Tekort: Het tekort moet aangezuiverd worden
Te veel: Ik heb te veel geld
Teveel: Een teveel aan ijzer is ook gevaarlijk

 

III. Het koppelteken    terug naar oefening a oefeningen b oefeningen c  inhoudstafel

1. In samenstellingen met letters, lettercombinaties, cijfers en andere tekens.

    H-bom, abc-boek, 50-plusser, $-teken, cd-speler, gsm-net, pvc-buis, hst-tracé.

2. In samenstellingen met sint, al dan niet in afgekorte vorm, als eerste element.

    Sint-Jacobskerk, St.-Antonius

3. In samenstellingen van gelijkwaardige delen

    Priester-dichter, zwart-geel-rood, componist-dirigent.
    Mevrouw Smits-Janssens.

    Tussen gelijkwaardige delen en een volgend deel wordt in een samenstelling met meer dan twee elementen geen koppelteken
    geschreven

    Kop-staartbotsing, woon-wegverkeer

4. In samenstellingen waarbij een element een eng verbonden voor- of nabepaling van het andere
     is.

    De regering-Martens, de wet-vandervelde
    Het systeem-Dhondt, een niet-roker
    Amsterdam-Centraal, oud-leraar

5. Drieledige samenstellingen worden meestal als één woord geschreven

    kortetermijnvisie, onroerendgoedmarkt , oudewijvenpraat, heteluchtmotor, rodekruisauto.

    Als drieledige samenstellingen een hoofdletter bevatten, of als er een interpretatieprobleem kan
     rijzen, worden ze met een koppelteken geschreven

    Tweede-Kamerzitting, kleine- boerenpartij, basiswoorden-boek / basis - woordenboek

6. Samenstellingen waarin de laatste letter van het eerste element en de beginletter van het    
    tweede samen één klinker kunnen weergeven  krijgen een koppelteken.

    Auto-ongeval, gummi-jas, radio-omroep, reseda-achtig,
    Maar: koffieautomaat en aubergineachtig.

    Soms is het onduidelijk of een woord een amenstelling of een afleiding is. Voorvoegsels zoals
    bio, macro, micro, maxi, mini, multi en neo worden gevolgd door een koppelteken als het
    volgende woorddeel met een klinkerletter begint.

    Bio-industrie, macro-objectief, micro- elektronica

    Dit geldt ook voor de combinatie i + i

    Anti-imperialistisch.

    Bij getallen schrijft men een trema

    Drieëndertig

7. In samengestelde geografische namen en hun afleidingen

    Zie ook: hoofdletters pag *
    Centraal-Amerika, West-Afrikaans

8. Enkele voorvoegsels uit het Grieks of Latijn krijgen een koppelteken: adjunct, aspirant, ex, loco, pro, pseudo, quasi, semi, substuut, vice.

    Adjunct-boekhouder, loco-burgemeester

9. De voorvoegsels anti, co, des, duo en sub worden meestal met het woord verbonden.

    Antidumpingheffing, duobaan, copromotor.

    In een samenstelling van deze voorvoegsels en een woord met hoofdletter wordt een
    koppelteken geschreven

    Anti-Frans.

10 In andere hier niet genoemde gevallen heeft de schrijver de vrijheid om met een koppelteken de
     woordbouw te verduidelijken.

    Pop-elpee, file-ellende, balk-anker, kwarts-lagen/kwart-slagen, hyena-vel, bas-aria,
    doe-het-zelf-zaak.

 

IV. Het deelteken of trema    terug naar oefening a     oefeningen b    oefeningen c   inhoudstafel

1. Het deelteken wordt in niet-samengestelde woorden bij twee opeenvolgende klinkerletters gebruikt om een verkeerde lezing te voorkomen. Bij niet-gebruik van het trema kunnen de combinaties aa, ae,ai,au,ee,ei,eu,ie,oe ui en uu als één klank gelezen worden.

   Israël, lamaïsme, beëdigen, geürbaniseerd, bacteriën, poëtisch, egoïsme, zoöloog, linguïst, vacuüm.

2. Er wordt geen trema geschreven in de Latijnse uitgang eus, eum ei en in de Franse uitgang ien(ne)

   Museum, baccalaurei, elektricien

3. In samenstellingen met achtig waarbij een verkeerde lezing mogelijk zou zijn wordt geen trema geschreven maar een koppelteken

   Lila-achtig maar: lelieachtigen

4. Bij meer dan 2 klinkertekens komt onmiddellijk na de i geen trema en krijgt alleen een e en een i een trema.

   * Artificieel ( meer dan 2 klinkertekens) Maar: artificiële
   * fraaie, kruien ( geen trema na eerste i)
   * geautomatiseerd: trema alleen op e en i

5. Het deelteken wordt niet in samenstellingen gebruikt met een uitzondering voor hoofd-en rangtelwoorden.

   Zee-egel,  na-apen, tweeëndertig

6. Bij splitsingen wordt het trema overbodig en vervalt het

   Geëtst - ge-etst, egoïsme - ego-isme

7. Opmerking:

* genie - genieën ( klemtoon op ie)
* arterie - arteriën ( klemtoon niet op ie)

 

OEFENINGEN

1. Schrijf de getallen voluit     regels      inhoudstafel

voor oplossingen klik onderaan

33.	245
120	5.315
1245	22.014
5210	65.318.
3,12	145.318
47,0005.	5.145.897.102
123,24.	92ste.
5.146.124.	3145ste
318.562,002	125,0003..
450007	100,214

OPLOSSINGEN

2. Schrijf een koppelteken indien nodig     regels   inhoudstafel     einde oefening
    voor oplossingen klik onderaan

1. Bij hardnekkige ontstekingen worden antiinflammatoire middelen toegediend.
2. Eendeeieren zijn vaker dan andere met salmonella besmet.
3. Dat vind je normaal in elke doehetzelfzaak.
4. Alle in en uitgangen werden discreet bewaakt.
5. Patrick heeft nog zijn hele verzameling grijsgedraaide popelpees.
6. In deze s bocht zijn al vele autoongevallen gebeurd.
7. Sommige flaminganten zijn principieel antiFrans.
8. De wetVandervelde moest het alcoholisme onder de arbeiders helpen beteugelen.
9. Wie maakte de eerste nonstopvlucht van Amerika naar Europa?
10 In sommige USAstaten wordt het dragen van een vuurwapen als een recht beschouwd.
11 Ik kan de kleur niet beter beschrijven als lilaachtig.
12 De cardioloog heeft vader een antistollingsmiddel voorgeschreven.
13 Optoelketronica omvat de toepassing van lasers, glasvezels enz.
14 Hun pseudointellectueel geleuter hangt mij stilaan de keel uit.
15 De treintrambusdag had dit jaar minder succes dan anders
16 Paul moest naar de eerstehulppost omdat hij op een zeeegel had getrapt.
17 Uiteraard biedt een nvstructuur meer mogelijkheden, maar het kost ons wel een pak geld.
18 Bij reizen in het vroegere Oostblok valt op dat de cdprijzen er onwaarschijnlijk laag zijn.
19 In de linkercontainer gooit u de petflessen.
20 Ik weet niet of Luc zo'n karateexpert is als hij zelf beweert.

Zelfde oefening

1. Heb jij daar het tvprogramma voor vanavond bij de hand?
2. Kijk eens of mijn pijpetui hier nergens ligt.
3. Hou jij het meest van witte of rodekool?
4. De effectiviteit van ddt besproeiingen tegen de malariamug is sterk afgenomen.
5. Met veel kunst en vliegwerk hield hij de machine aan het draaien.
6. Niet iedereen was even tevreden over het hstproject.
7. Het staakt het vuren loopt om middernacht ten einde.
8. In gesloten parkeergarages zijn lpg autos niet toegelaten.
9. Op achttiende eeuwse hobo's komt nog geen applicatuur voor.
10 Als toegift kreeg het publiek een virtuoze basaria.
11 De Paus leidde de plechtigheid in de Sint Pietersbasiliek
12.jammer genoeg is alleen de adjunct boekhouder vandaag hier.
13 Excuseert u me, maar u bent in een afdeling voor niet rokers.
14 Op de muur stonden antisemitische leuzen gekalkt.
15 Heb jij misschien de nietmachine gezien?
16 Die naam komt bijna uitsluitend in Zeeuws Vlaanderen voor.
17 Zijn gealsjeblief begint me op de zenuwen te werken.
18 Drukt jouw printer ook een  teken af?
19 De dokter sprak van hypo en niet van hypertensie!
20 In politieke zaken is Jan altijd erg pro Amerikaans geweest.

 

OPLOSSINGEN

3. Schrijf een deelteken waar het nodig is. Regels      inhoudstafel

voor oplossingen klik onderaan

1. Er hing een weeige geur in het oude huis.
2. Een aantal tuingewassen zoals uien, prei en knoflook behoren tot de lelieachtigen.
3. Er is geen elektriciteit in de hut, we zitten 's avonds gezellig bij een petroleumlamp.
4. Eerst wordt de laag onder vacuum opgedampt en dan worden de geleiderbanen weggeetst.
5. Onze administratie moet dringend geautomatiseerd worden, want met drieentachtig leveranciers wordt het stilaan onoverzichtelijk.
6. Er wordt gewerkt aan programma's voor de grammaticale controle van teksten en daarvoor is een grondige kennis van de linguistiek vereist.
7. Geinteresseerden worden verzocht tijdig in te schrijven, want onze vorige lessenreeks over het lamaisme was meteen volgeboekt.
8. Uit het archeologisch onderzoek van de ruine bleek de site in de loop van drie eeuwen was geurbaniseerd en dan om onbekende redenen vrij plots was verlaten.
9. Geirriterd vroeg hij of we nu eindelijk eens wilden ophouden met over het voetbal te discussieren.
10. Op grond van een aantal anatomische kenmerken delen zoologen de okapi bij de giraffeachtigen in.
11. Sommige mannen vinden een geemancipeerde vrouw bedreigend.
12. Of een tatoeage onzichtbaar te verwijderen is hangt af van de gebruikte pigmenten.
13. De mozaieken kunnen niet ter plaatse worden geconserveerd en beschermd en daarom worden ze overgebracht naar het provinciaal museum.
14. Welke maatregelen de regering ook voorstelt, ze zal altijd wel in aanvaring komen met één of ander groepsegoïsme.
15. Bacteriologie scheen een wetenschap met nog weinig toekomst, maar nu duiken er overal resistente bacterien op en het onderzoek wordt weer brandend actueel.
16. De restaurateur heeft de klok helemaal uit elkaar gehaald en het uurwerk schoongemaakt en geolied.
17. In China wordt officieel nog wel het maoisme beleden, maar in feite orienteert de leiding het land steeds meer op een vrijemarkteconomie.
18. De broers waren zeker geen genieen, maar met een portie geluk en veel boerensluwheid hebben ze een bloeiende zaak opgebouwd.
19. Kweeen werden in onze streken traditioneel alleen voor jam gebruikt, maar in sommige orientaalse gerechten worden ze met gestoofd vlees gecombineerd.
20. In zijn schilderijen wordt het verleden ongetwijfeld geidealiseerd, maar het blijft technisch knap werk.

OPLOSSINGEN

    V. HET WEGLATINGSTEKEN naar oefening a oefening b oefening c  inhoudstafel naar oefening op meervouden

1. Het weglatingsteken wordt gebruikt bij meervouds- en tweedenaamvals-s van woorden die eindigen op a, e, i, u of y voorafgegaan door een medeklinkerteken of een lettergreepgrens. e staat hier voor de lange klank. Bij niet-gebruik van 
   het weglatingsteken zou er bij dergelijke  combinaties een uitspraakverandering optreden.
   Papa's, ave's, ski's, salvo's, husky's.
   Maar:       

2. • dominees ( e voorafgegaan door een andere klinker)
     
   • goeroes ( geen uitspraakverandering)
     
   • jockeys:(y voorafgegaan door klinkerteken)
     
   • diners: (uitspraak ee, schrijfwijze e

3. Om de genitief van woorden die eindigen op een sisklank aan te geven.
   Rubens' kunst, Marx' leer.
4. In 's, een verkorte vorm van des, en in vergelijkbare vormen zoals 'k, 'n. Het weglatingsteken komt daarbij altijd vòòr de letter. 's morgens, 's Gravenhage
5. In afleidingen van letterwoorden, tekencombinaties of woorden die uit één enkele letter bestaan. A's, CVP's, NV's, R4'tje
   In samenstellingen met dergelijke combinaties wordt een koppelteken geschreven: 
   SP-mandataris, BRTN-programma. Als het letterwoord niet meer als zodanig herkenbaar is, wordt geen apostrof gebruikt.
   Lasers ( Light Amplification by stimulated emission of radiation ) Radio ( radio detecting
    and ranging )
6. Vòòr het verkleiningssuffix van woorden die eindigen op y voorafgegaan door een medeklinker.
   Pony'tje - baby'tje      Maar: essaytje
7. Het weglatingsteken vervalt bij afbreking van een woord.
   VLD-er; lolly-tje

 

VI. HET ACCENT       naar oef a    oefening b    oefening c   Inhoudstafel

1. Alleen de tekens, é, è en ê blijven in aan het Frans ontleende woorden bestaan.
    Coupé, scène, fêteren.

2. Het accent wordt niet gebruikt in de eerste lettergreep van een woord.
    Email, rechaud, bechamelsaus.

3. Vrouwelijke nevenvormen van een woord op é krijgen, gewoon de uitgang ee.
    Logé - logee
    Invité - invitee

4. In niet- algemeen gangbare Franse uitdrukkingen blijft het Franse accentgebruik
    behouden.
    Déjà-vu, dégénéré, tête-à-tête.
    é en è worden ook gebruikt om de uitspraak van de letters aan te geven:
    Hé - één - héhé - blèren

 

OEFENINGEN

1. Gebruik een weglatingsteken indien nodig regels inhoudstafel    voor oplossingen klik onderaan

1. De verklaring was ondertekend door priesters, rabbis en dominees.
2. Voor mijn pruimenjam gebruik ik altijd omas recept.
3. De toepassing van de wet wordt geregeld in een aantal Kbs.
4. In sommige zuidelijke USA-staten zijn rodeos zeer populair.
5. Vertrouwdheid met pcs is natuurlijke een pluspunt.
6. Het is onbegrijpelijk dat de constructeur het toestel niet voorzien heeft van een behoorlijk scherm, maar dat de gebruikerhet moet stellen met een onverlicht en piepklein displaytje.
7. Hoewel Suzys nieuwe auto veel comfortabeler is heeft ze soms nog heimwee naar haar 2cvtje.
8. Een vliegdekschip heeft verschillende radars met allemaal andere functies.
9. Rubens tekeningen zijn bij het grote publiek veel minder bekend dan zijn schilderijen.
10. Maandag zijn we uitgenodigd bij Max vriendin.
11. Een verbod op cfks moet de afbraak van de ozonlaag tegengaan.
12. Mijn kleine zusje vindt alle babytjes lief.
13. Bij te lichte jockeys wordt het zadel verzwaard.
14. De röntgenfotos toonden aan dat sommige mummies ordinaire vervalsingen waren.
15. Dit weekeinde krijgen we logés uit Denemarken.
16. Exotische vruchten worden steeds gewoner, je vindt nu al lychees en mangos op de markt, en enkele amateurs eten al kiwis uit eigen tuin.
17. Chris heeft al verschillende safaris in Kenya gedaan en zijn laatste reis heeft spectaculaire dias van gnoes en zebras opgeleverd.
18. Cds werden pas mogelijk door de ontwikkeling van goedkope en uiterst kleine lasers.
19. Marx leer stoelt op een vooruitgangsoptimisme dat kenmerkend was voor de 19de eeuw.
20. Voor onze opvoering zoeken we nog zes oude rijkswachtkepies.

OPLOSSINGEN

2. Schrijf een accent waar het nodig is   Regels inhoudstafel   voor oplossingen klik onderaan

1. 
   Door een vergissing van de spoorwegmaatschappij was onze coupe dubbel gereserveerd.
2. In de kasteeltuin stonden verschillende volieres met fazanten.
3. Wanneer vergadert het feestcomite?
4. De kinderen knutselden guirlandes met crepepapier.
5. Onze logee is nog even een wandelingetje maken in de buurt.
6. Niet elke appel geeft even lekkere compote als een renet.
7. De film is goed gemaakt, maar iedereen kreeg toch een deja-vu-indruk.
8. Ik hoop dat er niet te veel invites afzeggen.
9. De burgemeester deed een appel op de burgerzin van het publiek en vroeg zuinig met leidingwater om te springen.
10. Van de minder mooie stukken kunnen we nog een ragout maken.
11. Papa beloofde een nieuwe ballon, maar Mieke bleef gewoon doorbleren.
12. De sorbet werd geserveerd in prachtige kristallen coupes.
13. Die braadslee is al oud, het email begint af te bladderen.
14. Je doet het weer, denk je dat ik dat niet gezien heb?
15. Zo'n attachecase oogt wel mooi, maar echt veel kan je er niet in kwijt.
16. De premiere werd bijgewoond door tal van prominenten.
17. Misschien kan ik wel een rechaud lenen van tante Els.
18. De UNO-troepen moesten een veilige zone tussen de strijdende partijen trachten te creëren.
19. Je laat die pate het best au bain marie in de oven gaar worden.
    

OPLOSSINGEN

 

3. Herhalingsoefening: schrijf een koppelteken, weglatingsteken, accent, deelteken of
     hoofdletter indien nodig        Inhoudstafel   voor oplossingen klik onderaan

1. Beatrijs wilde aardbeientaart is ongeevenaard.
2. Maak die kast toch in mdf plaat, die kan je prachtig lakken.
3. Ik neem maar een paraplu mee, want er is buiig weer voorspeld.
4. In onze cultuur wordt tatoeeren alleen in bepaalde milieus geaccepteerd.
5. Multatulis 'ideeen' gaan over de meest uiteenlopende onderwerpen.
6. De prijzen van gsm toestellen blijven maar zakken, wat sommige mensen tot de aankoop verleidt, maar met de eerste factuur komt meteen de ontnuchtering voor de abonnee.
7. Vele orchideeensoorten staan op de lijst van met uitroeiing bedreigde planten omdat niets ontziende verzamelaars grof geld betalen voor alles wat zeldzaam is.
8. De schadelijke gevolgen van cocaine bleven lang onbekend.
9. De regering houdt twee C130s ter beschikking voor humanitaire operaties onder Vnvlag.
10. Dat zijn nu al vier espressos, ik hoop maar dat ik nog kan slapen.
11. Het duitse volk heeft lang de naweeen van w.oII gekend.
12. Vele israelis waren heftig gekant tegen gesprekken met PLO vertegenwoordigers.
13. De vertraagde videoopnamen van kolibries waren spectaculair.
14. De sjiietische islam kent een sterk gestructureerde geestelijke hierarchie.
15. Viskweek zou een groot deel van het proteine tekort in de derde wereld kunnen oplossen.
16. Een bataljon paras moest ervoor zorgen dat de europeanen zo snel mogelijk uit de centraal afrikaanse brandhaard werden geevacueerd.
17. Magnolias bloeien voor ze bladeren krijgen.
18. In een geraffineerd klank en lichtspel wordt de rijke geschiedenis van het kasteel geevoqueerd.
19. Het olieembargo dat bedoeld was als internationale sanctie tegen het zuid afrikaanse apartheidssysteem werd op alle mogelijke manieren omzeild.
20. Cds zijn geschikt om alle soorten digitale informatie op te slaan, daarom worden zeer uitgebreide computerprogrammas of bestanden zoals encyclopedieen en woordenboeken steeds meer op cdrom uitgebracht.

OPLOSSINGEN

 

VII TUSSENLETTERS IN SAMENSTELLINGEN    Terug naar oefeningen a oefeningen b oefeningen c inhoudstafel

1. De tussenletter -s-

1. Er wordt een tussen-s geschreven in samenstellingen waarvan het eerste lid niet op -s- eindigt en het tweede niet met -s- begint, als in de samenstelling een -s- hoorbaar is.
2.     stadswijk, beroepsofficier, mondjesmaat.
3. Er wordt een tussen-s geschreven in samenstellingen waarvan het tweede lid met een -s- begint als de aanwezigheid van een tussen-s blijkt uit een samentrekking.

jongensschool want jongens- en meisjeskleren
Handelszaak want handels- en beroepengids
stationschef want stations - en luchthaveninfrastruc tuur.
Maar kunststof want kunst- en vliegwerk
    Kopstoot want kop- en voetteksten

4. De regels voor tussen-s geven maar uitsluitsel in een beperkt aantal gevallen. In vele samenstellingen spreken sommige taalgebruikers een -s- uit, andere niet. Daarom hebben vele woorden twee gelijkwaardige spellingen.

Inkoop(s)prijs - tijd(s)verschil - geluid(s)hinder - dood(s)kist.

2. De tussenletter -n-

Samenstellingen waarvan het 1e element als zelfstandig woord al op een -n- eindigt, of waarin een oude naamvals -n voorkomt.

Havenbestuur, binnendeur, tussenwerpsel, grotendeels, 's anderendaags.

Samenstellingen waarvan het eerste element uitsluitend een meervoud op -n heeft.

Schroevendraaier, kurkentrekker , hondenvoer,
kattenbak, boerenjongens, koninginnenkroon.

Samenstellingen waarvan het eerste element een meervoud op -n of -s heeft en niet eindigt op een toonloze -e-

Lerarenkamer

Deze regel geldt ook voor vrouwelijke bijvormen met een toonloze -e- na het grondwoord.

Agent - agente - agentenuniformrokje.

Op het voorafgaande zijn 4 uitzonderingen

• Wanneer het 1e deel verwijst naar een persoon of zaak die in de gegeven context uniek is. Dit geldt ookvoor de samenstellingen met zonne-,mane-,helle-, pete-

  Koniginnedag, Onze-Lievevrouwekerk, zonnebank,manestraal, helleveeg.

• In samengestelde bijvoeglijke naamwoorden, waarvan het 1e deel versterkend of waardebepalend is

  Boordevol, reuzefijn, stekeblind.

• In versteende samenstellingen waarvan het 1e element naar een lichaamsdeel verwijst.

kinnebak

• In samenstellingen waarin het 1e element niet meer als zelfstandig woord herkenbaar is:

 bolleboos, flierefluiter, schattebout.

In de volgende soorten samenstellingen wordt geen tussen-n geschreven.

• Als het 1e element een zelfstandig naamwoord is dat geen meervoud heeft;
  
  Gerstebier, rijstebrij, tarwebrood
• Als het 1e element een zelfst.nw. Is dat uitsluitend een meervoud op -s- heeft
  
  Machinefabrikant, aspergebed
• Als het 1e element eindigt op een toonloze -e- en zowel een meervoudsvorm -s- als -en heeft:
  
   Gedaanteverwisseling, secretaressevereniging
• Als het 1e element van de samenstelling een bijv. nw. of een ww.is.

* Rijkelui, wittekool, goedemorgen
* spinnewiel, dwingeland

 

 

OEFENINGEN regels inhoudstafel   einde oefeningen   Voor oplossingen klik onderaan

1. Schrijf een tussen-n of tussen-s waar het nodig is.

1. Carla bette haar gezichtmet wat roze...water.
2. Is zo'n elektrische schroeve...draaier wel echt nuttig?
3. We kunnen dat flesse...rek onder de keldertrap opstellen.
4. Elektronische brieve...wegers zijn niet meer zo duur.
5. De meeste meisjes in onze gemeente gaan naar de zuster...school.
6. In de verte klonk af en toe een mitrailleur...salvo.
7. Aan de muur hing een imposant herte...gewei.
8. Niemand blijft daar lang werken, het is een echte duive...til.
9. In dit stuk komen een paar dankbare trompet...solo's voor.
10 Pere...hout heeft een fijne nerf en is dus geschikt voor draaiwerk.
11 De gravin droeg een antieke kanten bruid...sluier.
12 De vluchtelingen werden voorlopig in tente...kampen ondergebracht.
13 Er bleek een rugge...wervel gekneusd te zijn.
14 Ga jij echt uit? Het regent pijpe...stelen.
15 Uit welke legering zijn die klep...zittingen gemaakt?
16 Zo'n note...taart is lekker, maar wel erg machtig
17 Rob heeft nu een baan als artse...bezoeker.
18 Miere...zuur veroorzaakt pijnlijke blaren.
19 Het fietse...rek bij de school wordt deze zomer over-dekt.
20 In warme zomers neemt de kans op en vlooie...plaag toe.

2. Zelfde oefening

1. Zijn je ruite...wissers nog wel goed?
2. Het reliëf stelt waarschijnlijk een bruid...stoet voor.
3. Rode wijn krijgt zijn kleur van de druive...schillen.
4. Is die snoei...schaar nog wel scherp genoeg?
5. Goede matrijze...makers zijn niet gemakkelijk te vinden.
6. Sommige huid...ziekten vergen een langdurige behandeling.
7. Stoffeerders gebruiken nog maar weinig paarde...haar.
8. Zo'n zoomobjectief bevat een complex lenze...stelsel.
9. De autofabriek heeft nu een volledig geautomatiseerde lak...straat.
10 Na het feest werd Liliane wakker met een reuze...kater.
11 Wees altijd voorzichtig met onbekende padde...stoelen.
12 Bij mist moet een schip fluit...signalen geven.
13 Dat wapen kan alleen door beroep...soldaten bediend worden.
14 Op de terugreis moesten we een nood...stop maken.
15 Die eier...schalen mag je op de composthoop gooien.
16 De kranten noemen de cijfers over de staat...schuld geflatteerd.
17 Als voorgerecht kregen we een koninginne...hapje.
18 De onbekende drenkeling werd naar het lijke...huisje gebracht.
19 In vele landen gebruiken de boeren nog een osse...ploeg.
20 Helga heeft altijd succes met haar kaas...taart.

 

3. Zelfde oefening

1. Oorspronkelijk kwam de slaap...ziekte alleen voor in Oost-Afrika.
2. Zijn meubelzaak is gevestigd in zo'n ruim oud here..huis.
3. Voor één sinaasappel gebruik ik geen elektrische vruchte...pers.
4. Nu al beroep...zanger worden vond Theo toch wel wat gewaagd.
5. Op zo'n ijskoude winterdag kan erwte...soep heerlijk smaken.
6. Zo'n mes moet je geregeld eens over het wet...staal halen.
7. In kantoren vervangen computernetwerken stilaan de buize...post.
8. Het tafereel op het wandtapijt was omgeven door bloeme...ranken.
9. Totnogtoe heeft de aannemer het tijd...schema strikt gevolgd.
10 Er werden heel wat voet...zoekers gegooid, maar tot geweld kwam het niet.
11 Aan welke vereisten moet een goede kurke...trekker voldoen?
12 Waarschijnlijk hebben we ons daarmee in een wespe..nest gestoken.
13 Dit 17e eeuwse paneeltje stelt een luit...speler voor.
14 Iedere avond streek in het plantsoen een spreeuwe..Zwerm neer.
15 Deze kloosterorde heeft zich vooral op de arme...zorg gericht.
16 Zo'n drastische devaluatie is wel een paarde...middel.
17 Framboze...struiken plant je beter op een zonnig plekje.
18 In de saus hoort eigenlijk ook nog een stukje citroen...schil.
19 Vergeet niet de bande...spanning regelmatig te controleren.
20 Dat is niet eens een vervalsing, dat is gewoon boere...bedrog.

 

OPLOSSINGEN

 

VIII SPELLING VAN KLINKERS terug naar oefeningen a oefeningen b   inhoudstafel

1. -ee- als eindklank

Abonnee - diarree - dictee - dominee - entree - fricasseehachee - idee - jubilee - matinee - moskee - puree - pygmee - trofee - portemonnee

2. De -i-

In de meeste bastaardwoorden wordt -y- geschreven, maar in een aantal gevallen, waar het woord al sterk is ingeburgerd, wordt -i- geschreven: Nimf, sfinx, oxid-, polikliniek, polio
-ey- oa in Chutney - hockey - medley - volley.

3. -Y- WOORDDELEN

 

bathy-	cyto-	fyto-	hyper-	myth(o)-	syn-
body-	dactylo-	glyc(o)-	hypno-	olymp-	synchro-
brachy-	dynam(o)	glypt(o)	hypo-	poly-	tachy-
cryo-	dys-	gymn-	lymf(o)-	presby-	-thyleen
crypto-	egypt-	-gyn	-lyse	psych(o)-	typ(o)-
cya(a)n(o	embryo-	gynae-	-lyt	pye(o)-	-type
cyber-	fenyl-	gyro-	my(o)-	pyr(o)-	xyl(o)-
cycl(o)	fylo-	hydr(o)	myco-	syl-
-cyt	fysio-	hygro	myst-	sym-

4. De [u] = oe

In de volgende woorden, meestal van Franse herkomst, wordt ou geschreven. In alle woorden op é wordt ou geschreven.

Bougie - bouillon - boulevard - bourgeois - bourgogne - boutade - bouvier - camouflage - camoufleren - caoutchouc - coupé- coupeur - courant - carrousel - cartouche - couvert double - doubleren - douche - enthousiast -foulard - journalist(journaal...) - sou - souffleur - souperen - souterrain - souvenir - touringcar - blouse - Bourgondisch - couplet - coupon - douane - douanier - gouvernante - gouverneur - prijscourant - tournee - vermout.

In de volgende voorbeelden wordt oe geschreven:

Akoestiek, jaloezie, koers, mammoet, soeverein, toerist, toerisme, foerage, foerageren, foerier, loep, taboeret, troebleren, zoeaaf, toernooi (en tornooi)

 

IX. DE SPELLING VAN MEDEKLINKERS terug naar oefening a oef b oef c  inhoudstafel

1. C-K

1. In vele woorden en elementen van vreemde oorsprong, waarvan sommige
    eigennamen of afleidingen daarvan  zijn, wordt -c- geschreven voor
    a,o,u,au,r,t.

Calvijn, calvinist, cadeau, Colorado,coloradokever, cocaïne, cahier, cake, camera, carillon, causerie, cutter, curaçao, curieus,curry, cowboy, contra, crèche, crawl, octopus, practicum, alpaca, -ect (insect, aspect, architect), -uct (product), -actie (reactie), -ectie (protectie), harmonica, complot, cosmetica,antibioticum, politica, elektronicus periscoop, publicatie, predicatief, criticus, criti- caster, vacature, accordeon.

Dit geldt ook voor de Latijnse achtervoegsels -ica- icus - icum:

Antibioticum, politica, elektronicus

 

2. Een aantal vreemde woorden en elementen is zo ingeburgerd dat ze met -k- geschreven worden.

Akkoord, akoestiek, akte, anekdote, asterisk, baskuul, brokaat, elektricien, frikadel, helikopter, kabaal, kadaver, kadetje, kalligraaf, kameleon, kandidaat, kano, kantine, kapucijn, karamel, karbonade, kardinaal, karikatuur, karton, kassa, katapult, katholiek, klavecimbel, kleptomaan, klerikaal, klimatologie, kliniek, koeskoes, koket, koloriet, kolossus, komedie, komisch, kompres, konfijten, konvooi, kopie, kopij, kordon, korps, korset, kosmos, kostuum, kotelet, krediet, kritiek, kroket, krokant, krokus, kwantum, lokaal, oktober, praktijk, predikaat, rekruut, sekte, streptokok ,sukade, traktaat, trakteren, tweetakt, vakantie

De meeste van de bovenstaande woorden hebben we ontleend aan het Latijn via een Romaanse of Germaanse taal. Enkele aan andere talen ontleende woorden worden met -k- geschreven.

Kamikaze, karate, ikebana, kaizen, oekaze.

2. -CK- terug naar oefening a oefening b inhoudstafel

In een aantal woorden van Engelse oorsprong wordt [k] gespeld als -ck-. Deze combinatie kan niet aan het begin van een woord voorkomen.
cockpit, crack, cocktail, knock-out, picknicken, ticket, cricket.

3. -GH-

Deze combinatie wordt in een aantal Italiaanse woorden v\\r -e- geschreven en wordt[(] uitgesproken.
Spaghetti, larghetto

4. -GN-

In een aantal woorden van vooral Franse oorsprong wordt de klank [ ] gn gespeld.
Bagno, baignoire, beignet, champagne, champignon, magnifiek, magnitude, castagnet, peignoir.

5. -QU-

In een aantal woorden van Latijnse of Franse oorsprong wordt de klank [k] als -qu- gespeld
Antiquair, equipe, maquette, quarantaine, quatre-mains, quitte, confisqueren, quotiNnt, cheque, chique.

6. -qu (kw)

In een aantal woorden die meestal van Latijnse oorsprong zijn wordt [kw] als -qu- gespeld.
Aquarium, antiquaar, antiquair, requisitoir, quotisatie, consequent, quasi, quiz, quisling, delinquent, frequent.

Soms ook door -kw-
Kwaliteit, diskwalificeren, kwartier, kwarts, kwitantie, kwestie, kwitantie, kwadraat, kwadrant, kwibus, rekwisiet.

7. -XC-

In een aantal vreemde woorden of samenstellingen met elementen van vreemde woorden wordt de klank [ks] voor -e- of -i- door de combinatie -xc- weergegeven.

Exces, exceptioneel, excentriek, excentrisch, exciteren.

 

8. Opmerking: In een aantal gevallen is de vroegere voorkeurspelling niet gevolgd. Het gaat om 37 woorden:

 

antichrist - fotokopie - fotokopiëren - macrokosmos - microkosmos -kroket - elektrocuteren - elektrocutie - emfase - harmonica - insect -complot - complotteren - corpus - quaker - lambriseren - lambrisering - mediëvist - oxidatie - oxideren - dioxide - pre - preses - prakkiseren -praktiseren - product( en alle verwante: productie(f)...) - propedeuse - propedeutisch _publicatie - kwantum - vredestraktaat - vulkaniseren -vulkanisatie.

OEFENINGEN regels inhoudstafel  einde oefeningen

Voor oplossingen klik onderaan

Vul de vereiste letter of letters in

1. Het resultaat is wel a.....eptabel, maar nog zeker niet perfe.....t.
2. Kan je even drie .....opieën van deze tekst maken?
3. In Egypte is de sf....n.... bij de grote p.....ramide een t.....ristische attra.....tie.
4. Wil u mij e.....u.....eren voor de overlast?
5. Waarom praat hij nu plotseling zo geaffe.....teerd?
6. Zo'n digitale koortst.....ermometer kan maar moeilijk worden gesterili.....eerd.
7. Een automatische piloot fun.....tioneert met een g.....ros.....oop.
8. De huidige t.....eorieën over de bouw van de materie zijn gebaseerd op de .....antummechani.....a.
9. De aanwezigheid van ba.....alt wijst op vroeger vul.....anisme.
10 Kroon en .....epter waren s.....mbolen van de koninklijke macht.
11 Welke c.....linderinhoud heeft die motor?
12 .....onsumenten hebben recht op een duidelijke gebruiksaanwijzing in hun eigen taal.
13 De laatste jaren groeit er weer waardering voor de neogot.....iek.
14 De fun.....tietoetsen staan aan de linkerkant van het toetsenbord.
15 Hij zakte voor het e.....amen, maar taalfilo.....ofie was nooit zijn sterkste kant.
16 Waarschijnlijk was de chauffeur verblind door de refle.....ie van de zon in een plas.
17 Het feit dat zijn artikel niet voor publi.....atie in aanmerking kwam, beschouwde hij als een .....omplot van de reda.....tie tegen hem.
18 Daar begin ik niet aan, dat is een karwei voor een ele.....tricien.
19 De eikenhouten lambri.....ering was zwaar aangetast door boktorren.
20 Voor studenten met onvoldoende wiskundige voorkennis organi.....eren wij een prop.....deu.....e.

Zelfde oefening

1. Een h.....pnoti.....eur tracht hem nu van het roken af te helpen.
2. Meestal werkt een parti.....ulier bedrijf efficiënter dan een van de overheid.
3. Ik snapte geen s.....llabe van zijn uiteenzetting.
4. Willy's allergie uitte zich in een hardnekkig e.....eem.
5. De discussie over een aantal financiële aspe.....ten leidde tot een polari.....atie binnen de vereniging.
6. Ik denk wel dat je een h.....pot.....eek kan krijgen voor dat pand.
7. Vele reizigers krijgen bij trans.....ontinentale vluchten problemen door het tijdsverschil.
8. Vooral van een aantal .....ristelijke groeperingen wordt veel tegenstand verwacht.
9. Dat je na zo'n .....opieu.....e maaltijd een digestief nodig hebt, verwondert me eerlijk gezegd niet.
10 Een werkgroep in elke gemeente moet zorgen voor de .....on.....rete invulling van het de.....reet.
11 Ik weet niet wat er allemaal meespeelt bij de .....otering van de kandidaten.
12 Wat is er toch met Myriam, ze loop al heel de dag .....agrijnig rond.
13 Ik heb vooral een vi.....ueel geheugen.
14 Vin d jij nagesyn.....roni.....eerde films ook zo afschuwelijk?
15 Als voorgerecht zijn er vandaag verse sint-ja.....obsschelpen.
16 De schrik voor bevoogding door het buitenland is een ....onstante in de Noorse politiek.
17 Welke .....alifi.....aties worden er voor die fun.....tie gevraagd?
18 .....a.....tussen komen oorspronkelijk uit Amerika, maar nu vind je ze in vele woestijngebieden.
19 We mogen niet zeggen dat we niet .....orre.....t behandeld werden, maar vriendelijk is anders.
20 Het toneelstuk is niet .....ronologisch opgebouwd maar vertelt de handeling via een reeks flashba.....s.

 

Zelfde oefening

1. Vooral in .....risistijden vinden demagogen gehoor bij het grote publiek.
2. Ons huur.....ontra.....t verbiedt het ophangen van re.....lameaffiches in de hal.
3. In een t.....eo.....ratie wordt de staat volgens godsdienstige principes georgani.....eerd.
4. Het is opvallend hoe weinig vrouwelijke artsen zich in ons land speciali.....eren in gyn.....cologie.
5. We zoeken nog een paar re.....isieten voor ons toneelstuk.
6. Sa.....e.....ieten hebben de .....artografie op een paar decennia gerevolutioneerd.
7. Elke zondag wordt in onze kerk een andere .....antate van Bach uitgevoerd.
8. Een woeste supportersfalan..... bestormde het veld en dreigde de scheidsrechter te l.....nchen.
9. De opname werd gemaakt met een .....opie van een 17e eeuws Antwerps .....lave.....imbel.
10. Zo'n ouderwetse .....arburateur was misschien niet zo zuinig, maar je kon hem tenminste zelf herstellen.
11. Een hoge a.....ijns op lu.....eprodu.....ten zet natuurlijk to ontduiking en smokkel aan.
12. Heel or.....odox kon je de boekhouding moeilijk noemen.
13. Om organi.....atorische redenen verzoeken wij de geVnteresseerden in te schrijven met de bijgevoegde kaart.
14. Onze pi.....ni.....van vorig jaar is verregend, zodat we nu twijfelen of we een barbe....ue zouden houden.
15. Uit het terrarium was een p........on ontsnapt, maar het reptiel werd snel teruggevonden.
16. Aan het hoofd van een Belgische provincie staat een g.....verneur, in Nederland draagt die ambtenaar de titel van  .....ommi.....aris van de Koningin.
17. Uitgeverijen zijn de laatste jaren wat minder gul met pre.....ente.....emplaren.
18. De tegenstanders van de di.....tator werden genadeloos geli.....ideerd.
19. In weekbladen zijn horos.....open meestal zo vaag opgesteld dat ze wel moeten uitkomen.
20.  Hij zegt wel ka.....oliek te zijn, maar hij pra.....ti.....eert niet.

Zelfde oefening

1. Door een paar dis.....rete lichta.....enten kwamen de s.....ulpturen los van de donkere achtergrond.
2. Vele grote namen uit de geschiedenis genoten onderwijs in een je.....uïeten.....ollege.De pal.....ontologie houdt zich bezig met de studie van dierlijke en menselijke fossielen.:
3. De zoeka.....tie werd geleid door de distri.....ts.....ommandant zelf.
4. De moderne chirurgie werd pas mogelijk door de ontdekking van de rol van de ba.....teriën en 
5. Onze lexi.....ografen hebben gebruik gemaakt van een heel uitgebreid .....orpus.
6. Inse.....ten zelf zijn meestal niet de oorzaak van een ziekte, maar zij brengen viru.....en over.
7. Japanse gedichten worden vaak ge.....alligrafeerd.
8. Toen de fran.....is.....anen wat lakser met de regel werden, kwam er een rea.....tie in de orde en vormde zich een nieuwe tak, de .....apucijnen.
9. Het gebruik van een ste.....os.....oop is in het begin zeker niet gemakkelijk.
10. In sommige USA-staten worden terdoodveroordeelden geë....e.....uteerd door ele.....tro.....utie.
11. De laatste jaren wordt in Zuid-Europa massaal eu.....al.....ptus aangeplant, omdat die bomen snel groeien.
12. Op a.....uminium vormt zich een kleurloze o..........delaag die het materiaal beschermt.
13. .....omposietmaterialen verenigen de voordelen van twee of meer materialen, maar ze zijn meestal moeilijk rec.....cleerbaar.
14. Griekse filo.....ofen namen al vroeg afscheid van het pol..........eïsme, omdat het bestaan van vele goden rationeel ina.....eptabel was.
15. Het produ.....t goed afgesloten bewaren omdat het zeer h.....gros.....opisch is.
16. Het vredestra.....taat zal dode letter blijven zolang er bij beide partijen geen echte wil tot vrede bestaat.
17. De buurtbewoners dienden een petitie in tegen de opening van een disco.....eek in hun wijk.
18. Zo'n waterdruppel bevat een mi.....ro.....osmos van eencelligen.
19. Geef eens een voorbeeld van een negatief pr.....fi.....

OPLOSSINGEN

X. Herhaling van enkele regels. Terug naar oefening a oefening b    inhoudstafel

De interpunctie of het gebruik van leestekens.

A. Het punt.

1. Na een mededelende zin.
2. Na afkortingen: a.u.b., b.v., o.a., enz.

B. Het vraagteken.

1. Na elke directe vraag: Kom je morgen? Ze vroegen ons: " Gaan jullie mee op reis?"
2. Tussen haakjes na een woord waarvan men niet zeker is: Piet is zondag met zijn nichtje (?) gaan wandelen.

C. Het uitroepteken.

          Na een uitroepende zin: Loop naar de duivel! Was ik maar thuisgebleven!

D. De kommapunt.

1. Tussen samengekoppelde zinnen; ze geeft dan een langere pauze aan dan
     de komma. In dit geval kan er meestal evengoed een punt staan.

Over de tuin hangt een late, vale klaarte; het licht schijnt uit de dingen zelf te stralen.
De mensen uit het dorp kennen zijn verleden; daarom blijft hij er zoveel mogelijk weg.

2. Tussen gelijkwaardige bijzinnen:

We vermoeden dat die avond de botsing komen zou; dat geen macht op aarde de twee broeders nog beletten kon, elkaar te vernietigen; dat we allen laf zouden zijn.
Er is veel onzekerheid bij het gebruik van de kommapunt. Dikwijls zijn samengekoppelde zinnen slechts door een komma gescheiden:
Kom mee naar de kermis, het is daar prettig.
Gebruik echter een kommapunt, als er reeds komma's staan in de samengekoppelde zinnen:
Wat hij ook doet, alles slaat hem tegen; hij is een echte ongeluksvogel.

E. De komma.

Geeft een kortere pauze aan dan de kommapunt of het punt.

1. Tussen samengekoppelde zinnen die met en, of, maar, want, zijn
     verbonden:

De strenge winter had heel wat schade aan de winterbezaaiingen toegebracht, en er werd van een verhoging van de broodprijs gesproken.
Het moest de hele nacht gegoten hebben, want er lagen grote plassen op de weg.
Opmerking: als de zinnen heel kort zijn of nauw samenhangen, valt de komma weg voor en of of.
Hij kwam binnen en ging dadelijk zitten.
Die jongen is lui of hij is ziek.

2. Tussen gelijkwaardige zinsdeelstukken:

Het was guur, stormachtig weer.
Ik vind hem lui, niet dom.
In het hotel konden we 's morgens kiezen tussen thee, koffie of chocolade.

3. Voor en na infinitief - en deelwoordgroepen van enige omvang:

Vermoeid van het urenlange opduwen tegen de sterke wind, bereikten we eindelijk ons doel.
Het was niet beleefd van je, die vriendelijke mensen geen bedankbrief te sturen.

4. Na een bijzin die niet het eind van de zin vormt:

Wie in het vuur blaast, vliegen de vonken in het gezicht.
Of er nog treinen zijn, weet ik niet.

5. Voor een uitbreidende bijvoeglijke bijzin:

Annie, die dol was op poppen, vroeg maar weer een nieuwe aan sinterklaas.
Beperkende bijvoeglijke bijzinnen staan niet tussen komma's.
Als ze tussen de hoofdzin komen, staat alleen een komma na de bijzin.
Mensen die altijd op geldwinst uit zijn, blijken tot het ergste in staat te zijn.

6. Voor en na een bijwoordelijke bijzin:

Tafelschuimers zijn mensen die altijd op bezoek komen, wanneer de borden op tafel worden gezet.
Daar ik geen lust had om nog weg te gaan, had ik mijn schoenen uitgetrokken.

7. Voor en na een bijstelling:

Na de versperring van het Suezkanaal werd de petroleum, het vloeiende goud, schaars en duur.

8. Voor en na een tussengeschoven bepaling:

Toen ik hier, twee jaar geleden, voor het eerst binnenliep, viel me onmiddellijk die ruime speelplaats op.

9. Voor en na een aanspreking:

Neen, beste Karel, in de eerste dagen moet je me niet verwachten.
Geachte Heer,

10. Na plaatsnamen en namen van dagen in data:

Gent, 5 januari 1990

11. Na de meeste tussenwerpsels:

Ja, dat denk ik ook.
Zeker, u hebt gelijk.
O, wat ben ik toch dom geweest!

F. De dubbel punt.

1. Voor een opsomming:

Die bloemist kweekt allerlei tuinbloemen: dahlia's, azalea's, geraniums, enz.

2. Voor een aanhaling in de directe rede:

De leraar zei: " Van morgen af moeten jullie het tweede deel van je boek meebrengen."

3. Voor een verklaring:

Ik ga niet mee naar Brussel: het is me te ver.
Plotseling een geweldige slag: er was weer een bom gevallen.

G. De aanhalingstekens.

1. Voor en na een directe aanhaling:

De man zei: " Die jongen zingt vals."
" De man ", zei de jongen ," zingt vals".

2. Voor en na woorden die men speciaal wil laten uitkomen:

Die man had een echt originele woordenschat : hij sprak van " woud-wandelaars" en "glazenbrekers".

H. Gedachtenstrepen.

Tussen gedachtenstrepen staan tussenzinnen: Wanneer u ooit in Denemarken komt _ een reis die ik iedereen warm aanbeveel _ dan moet u beslist een paar dagen op het eiland Man doorbrengen.

 

Vul de ontbrekende leestekens in. Regels inhoudstafel

Voor oplossingen klik onderaan

Het einde der wereld.

Ik droomde dat ik mij ergens in Rusland bevond in een afgelegen streek in een eenvoudig landhuis
Ik ben in een grote lage kamer met wit gekalkte muren zonder enig meubelstuk Voor het huis is een kale grasvlakte die zich zacht glooiend verliest in de verte en daarboven hangt grauw en eentonig de lucht als een somber gordijn
Ik ben er niet alleen een tiental mensen is er mèt mij in de kamer Het zijn alle eenvoudige mensen sober gekleed zwijgend lopen zij op en neer bijna sluipend Zij ontwijken elkaar maar onophoudelijk ontmoeten elkaar hun onrustige blikken
Géén van hen weet waarom hij in dit huis is gekomen en wat die andere mensen beduiden Uit aller gezichten spreekt onrust en verslagenheid allen gaan ze om beurten naar het raam en kijken aandachtig naar buiten alsof zij van daar iets verwachten
En dan begint hun geloop opnieuw Tussen hen in beweegt zich een kleine jongen Van tijd tot tijd klinkt klagend zijn schrille eentonige stem Vader ik ben zo bang Het wordt mij akelig te moede bij het horen van die klacht en ik begin ook angst te krijgen Waarvoor Dat weet ik niet Ik voel alleen dat er een groot ongeluk op komst is.
En de jongen klaagt maar door God kon ik maar weg van hier het is hier zo bedompt zo donker en zo drukkend Maar het is mij niet mogelijk
De hemel is als een lijkkleed Wind is er niet Is de lucht misschien dood Dan springt de jongen opeens naar het raam en roept met dezelfde schrille stem Kijk kijk het land is verzonken
Hoe Wat Verzonken En ja waarlijk eerst strekte zich een vlakte uit voor het huis nu staat het op een top van een geweldige berg De horizon is verzonken in de diepte verdwenen en vlak voor het huis gaapt een bijna loodrechte afgrond als een scheur in de aarde
Wij verdringen ons allen bij het raam onze harten verstijfd van angst Daar komt het daar komt het fluistert mijn buurman
En ja langs het gehele verre einde van het land begint het te bewegen gaan kleine ronde heuvels golvend op en neer
De zee zo flitst het ons allen tegelijk door het hoofd Zij zal ons zo dadelijk allen verzwelgen maar zou zij zo kunnen stijgen zo aan kunnen zwellen tot aan deze berg En inderdaad zij stijgt en stijgt hoger en hoger Geen afzonderlijk heuvels bewegen zich nu meer in de verte Eén aaneengesloten reusachtige golf omspant de gehele kring van de horizon Zij raast op ons aan Een ijzige storm stuwt haar voort en zwart als de nacht zijn haar kolken alles siddert rondom en daar in dat naderend gevaarte klinkt gedreun en gerommel van donder en een duizend stemmige metalen kreet Gehuil en gebrul Dat is de angstschreeuw der aarde Dit is het einde voor haar en het einde voor alles Nog eenmaal jammert de jongen Ik zou mij vast willen klemmen aan mijn lotgenoten maar allen worden wij reeds verpletterd begraven verzwolgen en voortgestuwd door die pikzwarte ijzige donderende golf
Duisternis eeuwige duisternis Snakkend naar adem word ik wakker.

 

OPLOSSINGEN