VII. VROUWENTAAL EN MANNENPRAAT terug naar inhoudstafel    terug naar studiewijzer

1. Lezen tekst: 5 theorieën: opdracht 26 (Gedifferentieerd Ndls : Taal)

Uit de reactie en ook uit de stellingen zelf kan men een vooruitgang in het denken over vrouwen en vrouwentaal afleiden: van zeer sterke vooringenomenheid en erg beperkt "onderzoek" naar ruimer opgezette studies die het fenomeen "vrouwentaal" in zijn maatschappelijke context zien.

2. Opdracht 28

  • onderwerp: keuze lln; mogelijkheden: zakgeld ; relatie ouders-kinderen; tucht op school.

  • Observatieschema: syllabus lln.

  • Conclusies: taalgedrag bij mannen en vrouwen

  1. onderbreken elkaar onderling even vaak. Wanneer een vrouw met een man praat is hij degene die haar telkens onderbreekt. ( vgl: hogere - lagere )

  2. Vrouwen dragen de meeste onderwerpen aan maar mannen gaan slechts op één van de drie onderwerpen in. Alle door mannen aangesneden onderwerpen werden besproken. Het onderwerp zelf deed niet ter zake. Oorzaak: lauwe reactie van mannen op uitingen van vrouwen.

  3. Vrouwen zijn aandachtiger tegenover mannen: glimlachen meer, kijken de man vaak aan, maar slaan de ogen eerst neer. De man raakt de vrouw ook gemakkelijker aan.

  4. Vrouwen maken meer gebruik van het non-verbale: handen, mimiek, opstaan, kijken... Ze dwalen makkelijker af van de rechte lijn dan mannen. Verbale agressiviteit komt zelden voor bij vrouwen.

OPLOSSINGEN OPDRACHTEN      terug naar studiewijzer

1. opdracht 30

 

2. opdracht 31

mannenberoep vrouwelijke vorm neutrale vorm
             dokter                  dokteres        dokter - arts
leraar lerares leerkracht
apotheker apothekeres apotheker
secretaris secretaresse secretaris
hartspecialist hartspecialiste hartspecialist
fotograaf fotografe fotograaf
politieagent agente agent
soldaat soldate (?) soldaat/militair  
piloot pilote (?) piloot
journalist journaliste journalist
bakker bakkerin (?) bakker
landbouwer/boer   boerin (?) landbouwer
cafébaas/waard waardin   caféhouder/uitbater      
kelner kelnerin/dienster  dienstpersoneel
redacteur redactrice redactie
inspecteur inspectrice inspectie
inspecteur-generaal   inspecteur-generaal   inspecteur -generaal  
auteur auteur - schrijfster auteur
minister minister minister
tolk tolk/vr. tolk tolk
rechter rechter/vr. rechter rechter
magistraat magistraat/ vr. magistraat   magistraat
(taxi)chauffeur            vr. chauffeur/ chauffeuse (?)           chauffeur     
technicus vr. technicus technicus
chirurg vr. chirurg chirurg

       rijkswachter                  

vr. rijkswachter rijkswachter
bureauchef vr. bureauchef/ cheffin bureauchef
manager vr. manager/ manager bedrijfsleider
postbode vr. postbode (?) postbode
gouverneur vr. gouverneur (?) gouverneur
mecanicien ? mecanicien
installateur ? installateur
monteur ? monteur
opticien ? opticien
schoenlapper ? schoenlapper
lasser ? lasser
loodgieter ? loodgieter
metselaar ? metselaar
garagehouder ? garagehouder
notaris vr. notaris (?) notaris
timmerman ? timmerpersoneel
vuilnisman ? vuilnisophaler
ploegbaas ? ?
kleermaker naaister ?
ballenjongen ballenmeisje (?) ?
priester priesteres ?

 

vrouwenberoep mannelijke vorm neutrale vorm
        vroedvrouw                          ?       doktersassistente
poetsvrouw/schoonmaakster   ? schoonmaakpersoneel   
dienstmeisje/dienster kelner (?) zaal/kamerpersoneel
WC -juffrouw/-madame ? sanitair personeel
huishoudster/dienstbode conciërge/butler huispersoneel/dienstpersoneel
hofdame lakei hoveling
stewardess steward boordpersoneel
air-hostess steward boordpersoneel  
mannequin mannequin (?) mannequin
verkoopster verkoper winkelpersoneel
verpleegster verpleger verpleegkundige
onderwijzeres onderwijzer onderwijzend personeel
kleuterleidster kleuterleider ?  
schoonheidspecialiste ?
receptioniste receptionist ?
telefoniste telefonist ?
opvoedster   opvoeder   opvoedend personeel
presentatrice presentator ?
kokkin kok keukenpersoneel
boerin boer landbouwer (?)
stikster ? ?
naaister kleermaker   ?
secretaresse secretaris bediende (?)
typiste typist/klerk bediende (?)
directrice directeur directie

Commentaar      terug naar studiewijzer

  • Voor veel mannelijke beroepsnamen bestaat er geen vaste vrouwelijke vorm. Dit is met name het geval voor hogere functies en voor een aantal technisch-industriële beroepen die traditioneel mannenberoepen zijn / waren.

  • Soms is er wel een vrouwelijke vorm, maar die duidt dan op een ander (lager gewaardeerde) taak, bv: secretaresse, directrice ( alleen in de verzorgende sector en in een school), redactrice (van damesbladen), boerin ( vrouw van de boer: is zeker niet de bedrijfsleider van een groot landbouwbedrijf).

  • M.a.w. slechts in weinig gevallen bestaat er een echt gelijkwaardige vrouwelijke tegenhanger van de mannelijke beroepsnaam.

  • De neutrale vorm is steeds de mannelijke vorm.

  • Ook bij de vrouwelijke beroepsnamen is er heel vaak geen echte mannelijke tegenhanger, vooral dan bij erg laag gewaardeerde beroepen. Als er toch een mannelijke vorm bestaat, gaat het redelijk vaak om een andere woordvorm ( lakei, hoveling, butler, klerk, ober, kleermaker), of heeft dezelfde woordvorm een hogere waardering ( secretaris, directeur).

  • De moderne tendens is ook vagere termen te gebruiken die statusverhogend zijn: vb: ipv vroedvrouw: doktersassistente - ipv wc-madame: sanitair verzorgster/personeel - ipv poetsvrouw: interieurverzorgster.

  • Dat dit alles te maken heeft met de waardering voor de betreffende beroepen, is inmiddels wel duidelijk.

3. opdracht 32

* Voor sekseneutrale benamingen:

  • Iedereen weet dat zowel mannen als vrouwen bedoeld zijn; je hoeft in advertenties niet het storende (m/v) of de dubbelvorm, bv. redacteur/redactrice, te gebruiken.

  •  Het verschil in gevoelswaarde tussen de mannelijke en de vrouwelijke vorm verdwijnt automatisch.

* Voor een mannelijke en een vrouwelijke vorm:

  • De vrouwenbeweging heeft er lang voor gevochten dat vrouwen toegang zouden krijgen tot hogere functies (arts, rechter, premier...). Nu zou uit de naamgeving niet mogen blijken dat ze daarin geslaagd zijn; vrouwen worden immers weer weggemoffeld.

  • In brieven of voor telefoons is het handig dat je weet of je met een man of een vrouw te doen hebt.

OPLOSSING BIJKOMENDE OPDRACHTEN

1. Lees het onderstaande verhaaltje door en vul op de puntjes Rob of Els in.

't Is winter en het heeft hard gevroren en nu ligt er een heleboel ijs op de sloten. Els en Rob willen gaan schaatsen. Els en Rob zijn even oud, want ze zijn op dezelfde dag geboren. Een tweeling dus en ze zijn tien jaar.Moeder geeft de kinderen een gulden mee. "Hier," zegt ze, "stop jij hem maar in je jaszak, ROB ". De kinderen pakken de fiets. Eén fiets want de andere is kapot. "Ga jij maar achterop zitten," zegt moeder tegen ELS..... Bij het kanaal zijn al een heleboel andere mensen aan het schaatsen. Els en Rob binden de schaatsen onder. Pang, daar knapt de veter van één van de schaatsen. Gelukkig heeft ROB..... een stukje touw bij zich. Samen gaan ze dan de sloot op. Bij de brug willen ze eronder door, maar het ijs lijkt daar niet zo goed. ROB.... gaat het voorzichtig proberen. Met een paar vriendjes en vriendinnetjes willen ze een wedstrijd doen. Els en Rob zullen de wedstrijd leiden. ROB.... geeft het startsein. Er staat een klein jongetje aan de kant te huilen. " Wat is er met jou, waarom moet je huilen?" vraagt ELS.... " Ik moet een plas doen," zegt het jongetje, " maar ik kan mijn broek niet open krijgen," Hij heeft helemaal van de kou verkleumde handjes. "Ik zal je wel even helpen," zegt ELS.... De zon gaat weg en het wordt nu echt koud. Rob en Els willen teruggaan. "Ik heb het zo koud," klaagt ELS..... Ze moeten nu tegen de wind op. ROB...... is bij de bocht een beetje onvoorzichtig, te snel, en valt. Vlakbij de plaats waar ze hebben aangebonden, komt een mevrouw heel hard aanrijden. Ze schaatst de kinderen bijna ondersteboven; ROB..... roept haar een heel lelijk woord achterna. "Oh, als ze ons nu maar niet achterna komt," zegt ELS..... Op de plaats waar de fiets staat, is nu ook een stalletje met warme soep en worstjes gekomen. De man van de soep vraagt de kinderen of ze hem even willen helpen. Nou, dat willen ze wel. ELS...... moet in de pan roeren en ROB (ELS) moet afrekenen met de klanten. Ze krijgen allebei gratis soep en hoeven dus de gulden niet te gebruiken. Na een tijdje gaan ze naar huis toe. ELS.... zegt dat ze eigenlijk iets leuks voor moeder moeten meenemen, omdat ze hun gulden toch nog over hebben en omdat moeder de hele middag alleen is thuisgeweest.

In het vervolg van dit verhaal zijn Els en Rob zes jaar ouder geworden. Ze zijn echte tieners. Vul weer in met Els of Rob.

Rob en Els zijn samen op een feestje. Ze dragen allebei een spijkerbroek en een zwart truitje. Ze gaan zitten en ROB..... haalt even een paar colaatjes. Ze kletsen wat met een paar vrienden en vriendinnen en dan worden ze in het gesprek gestoord omdat ELS... ten dans wordt gevraagd. Als ze even later allebei aan het dansen zijn, valt opeens de verlichting in het zaaltje uit. "Ik maak het wel even in orde," roept ROB... Als de lichten weer aangaan, heeft niemand veel zin meer om te dansen. "Laten we met de flipperautomaat gaan spelen," stelt ROB.... voor. Dat doen ze. Het is spannend. Er staan een heleboel jongens en meisjes om de flipperautomaat. Ze doen een competitie. En kijk, ROB..... wint met duizend punten. "Ik heb niet zoveel zin meer," zegt iemand. "Laten we weer gaan dansen." " Ja, dat vind ik ook," zegt ELS... en loopt naar de jukebox om er een gulden in te gooien. Even later is er weer muziek. Het is een plaatje van Luc Steeno. "Tsjasses," zegt ROB (ELS).. "daar heb je die kwijl weer. Kunnen ze niet iets van Guns 'n Roses draaien?" Even later klinkt het lied door de zaal. Er wordt lekker gedanst. Opeens horen Rob en Els dat er ruzie is. ROB.... gaat er op af. Van de ruzie komt een vechtpartij. Erg vervelend. Het wordt steeds harder. En dan valt er een gewonde: iemand krijgt een lelijke snijwond door een gebroken bierflesje. "Gelukkig dat ik een E.H.B.O.-diploma heb" zegt ELS (ROB) en even later is het slachtoffer keurig verbonden. Intussen heeft ROB de vechtersbaas de deur uit gewerkt.

 

2. Bij elke situatie vul je dit keer "vader" of "moeder" in.

  1. "Het valt me toch elke keer weer op, dat onze krant met de dag rechtser wordt. We moeten hem maar eens opzeggen," zegt VADER

  2. Direct na het avondeten: "Ik geloof, dat ik even een tukje ga doen," zegt VADER,"want ik ben bekaf van al dat werken."

  3. "Eens even kijken wat er op de T.V. is. Oh, ik zie het al; op beide netten is er niks. Alleen maar politiek. Aan de ene kant Terzake en aan de andere kant een debat," zegt MOEDER

  4. "Ik zal nog even die knop aan Jantjes jas zetten," zegt MOEDER

  5. "Nou, het wordt langzamerhand bedtijd. Ik doe het licht wel uit. Kijk jij even of de kinderen goed onder de dekens liggen en doe Jantje op de pot," zegt VADER.

  6. Vader komt thuis van zijn werk. Moeder is bijna klaar met eten maken. "Heb je al thee gehad? Nee? Nou, dan zal ik eerst maar eens een potje thee zetten, want je zal wel bekaf wezen," zegt MOEDER

  7. "Ik geloof toch dat we die tweedehands caravan maar moeten nemen. Zo'n koopje krijgen we nooit meer. En met die gespreide betaling van tegenwoordig hoeven we ons ook niet zo diep in de schulden te steken," zegt VADER

  8. "Het lijkt me het beste dat we bij de volgende verkiezingen maar op X gaan stemmen, want deze regering bakt er helemaal niets van," zegt VADER

  9. "Nee. Morgenavond kan ik niet, want dan heb ik toch mijn wekelijkse kaartavondje," zegt VADER

  10. "Zo, ik heb echt zin om uit te gaan vanavond. regel jij de oppas, dan haal ik vast de auto uit de garage," zegt VADER

  11. "Ja, het is tegenwoordig wat met die blaaspijpjes. Er kan eigenlijk nog maar eentje drinken. Ja, meestal ben ik dat," zegt MOEDER/VADER

  12. "We gaan dit jaar maar weer naar Spanje, want ik wil zeker zijn van de zon," zegt MOEDER

  13. "Ik ben bekaf van al dat gewerk. Ik word er bijna overspannen van. Ik geloof dat ik maar eens een dagje vrijaf neem," zegt VADER/ MOEDER

  14. "Mevrouw Jansen vertelde me bij de bakker zo'n raar verhaal over onze nieuwe buren. Ik kon het haast niet geloven, maar de vrouw van de bakker zei ook dat het klopte. Ze had het al meer in de winkel gehoord," zei MOEDER

Terug naar inhoudstafel      terug naar studiewijzer