Dubbelsterren

Dubbelsterren of zelfs meervoudige sterren komen vrij vaak voor. Men schat dat minstens een derde van alle sterren deel uitmaakt van zo'n meervoudig systeem.

Ontstaan

Dubbelsterren ontstaan uit dezelfde gasbollen als normale sterren. In zo'n wervelende gasbol kan het gebeuren dat er een afscheiding in twee of meer delen ontstaat. Elk deel zal dan afzonderlijk tot een ster evolueren.
Wat hierna gebeurt hangt af van de configuratie. Twee rond elkaar draaiende sterren geven een stabiel systeem. Als op grote afstand hiervan nog een derde draait, kan dit ook stabiel zijn, het kan zelfs gebeuren dat die derde component ook weer uit twee rond elkaar draaiende delen bestaat.
Bij systemen die uit meerdere dicht bij elkaar staande sterren bestaan, zoals het Trapezium in de Orionnevel, ligt het anders. Zo'n groep kan nooit stabiel blijven, en zal in de loop van miljoenen jaren uiteen vallen in afzonderlijke sterren.

Enkele opmerkelijke processen

In een meervoudig systeem kunnen er merkwaardige dingen gebeuren, zeker naar het einde van de levensloop van één of meer componenten. Enkele voorbeelden.

Het kan gebeuren dat een twee sterren zich tot elk apart tot een witte dwerg ontwikkelen. Het omhulsel dat ze hebben afgestoten toen de kernfusie stilviel, zorgt voor wrijving en brengt de twee dwergen dichter bij elkaar. Als ze nu botsen, is het mogelijk dat hun gecombineerde massa opeens verdere fusie mogelijk maakt. De ster ontbrandt nu plots in een thermonucleaire explosie.

Iets anders komt voor als het systeem bestaat uit een zware ster, die snel tot een neutronenster evolueert, en een lichtere ster met een langere levensduur. De neutronenster kan soms waargenomen worden als een pulsar, maar met een pulstijd van amper een milliseconde. Dit is veel korter dan een normale pulsar. Het fenomeen wordt veroorzaakt door een gasstroom van de normale ster naar de pulsar. Vanwege de wet van behoud van impuls, moet de pulsar hierdoor veel sneller beginnen te draaien.
Er treed vaak ook nog een ander fenomeen op bij een pulsar- dubbelster. De twee componenten draaien rond elkaar. Als wij opzij tegen de baan kijken, zien we de pulsar afwisselend op ons toe komen en van ons af bewegen. Door het Doppler- effect begint hierdoor de tijdsduur tussen twee pulsen te variëren.

Nog een mogelijkheid komt voor als er een zeer zware ster in het systeem zit. Deze ster zal al gauw evolueren tot een zwart gat. De enorme zwaartekrachtswerking van dit zwart gat zal gas aantrekken van zijn buur. Dit gas wordt door de grote snelheid en interne wrijving verhit worden tot miljoenen graden en zal zodoende krachtig beginnen te stralen in het röntgengebied.

Er zijn natuurlijk nog verschillende mogelijkheden, dit was maar een klein selectie.

Gliese 623
Dubbelster Gliese 623. Het kleine lichtpuntje rechts draait op maar tweemaal de afstand aarde-zon rond de heldere centrale ster.

Links:
» home       » site kaart       » info       » contact
Laatst aangepast: 18.3.2005
Copyright © 2000-2005, Maarten Driesen