De maan

gegevens | ontstaan en oppervlak | getijden | maansverduisteringen | verdere informatie

Gegevens

de maan Diameter: 3476 km
Afstand tot de aarde: 384 000 km
oppervlaktetemperatuur: van -173C 's nachts tot 127C overdag

De maan is door zijn vrij grote omvang in vergelijking met de aarde waarschijnlijk onmisbaar geweest voor het ontstaan van het leven. Zonder de aantrekkingskracht van de maan, zou de rotatieas van de aarde voortdurend schommelen in de ruimte, met een onstabiel klimaat tot gevolg.

> naar boven

Ontstaan en oppervlak

Over het ontstaan van de maan wordt veel gespeculeerd. Er zijn drie theorien die de ronde doen:
  1. de invanghypothes: de maan is een andere planeet die door de aarde is ingevangen toen ze toevallig passeerde.
  2. de hypothese van gezamenlijke oorsprong: de maan is uit dezelfde stofwolk ontstaan als de aarde.
  3. de botsingshypothese: de maan is ontstaan uit materiaal dat de aarde heeft uitgestoten na een enorme botsing met een object ter grootte van Mars. Dit is de meest gangbare theorie.
De meest opvallende kenmerken van de maan zijn de donkere maria en de vele inslagkraters. De maria of zeen zijn gevormd door grote inslagen vlak na de vorming van de maan, waarna de kraters gedeeltelijk gevuld werden met gesmolten gesteente. Er zijn aanwijzingen dat een aantal oude kraters het resultaat zijn van vulkanisme. Kort na het ontstaan was het binnenste van de maan immers nog vrij vloeibaar.
De kraters en maria worden omringd door bergketens, die vaak genoemd zijn naar aardse bergketens. Zo zijn er bevoorbeeld de Montes Carpatus en de Montes Alpes.
Deze grote inslagen kunnen van dezelfde bron afkomstig geweest zijn als de inslag waaruit de maan is ontstaan, of ze kunnen het gevolg geweest zijn van materiaal dat na het ontstaan nog rond de aarde rondcirkelde.
Het stof op de maan, dat door talrijke inslagen fijn is verpulverd, wordt regoliet genoemd.
Een opmerkelijk fenomeen dat men nog niet heeft kunnen verklaren, is de massaverdeling van de maan. De achterkant schijnt namelijk lichter te zijn, en de korst lijkt daar ook een stuk dikker dan aan de voorkant. De grote maria zijn ook zo goed als afwezig op de achterkant.
Een recente ontdekking met de Clementine is de aanwezigheid van ijs op de polen van de maan. Er zijn daar namelijk een aantal diepe valleien waar de zon nooit schijnt. Dit opent natuurlijk interessante perspectieven voor de bemande ruimtevaart.
> naar boven

Getijden

De maan veroorzaakt de getijden op aarde. De zon helpt ook, maar heeft veel minder invloed. De maan trekt aan het water op de naar de maan toegekeerde zijde. Dit veroorzaakt een vloedberg aan die kant. De maan trekt ook de aarde weg van het water aan de andere kant, waardoor hier eveneens een vloedberg ontstaat. Zo is er dus twee keer per dag vloed. In de gebieden tussen deze twee kanten is het dan eb. Overigens heeft dit niet alleen invloed op water, ook bergen zijn enkele millimeters hoger als de maan er recht boven staat.
De zon heeft zoals gezegd, ook enige invloed. Als de zon en de maan aan dezelfde kant, of aan tegenovergestelde kanten staan, versterken hun invloeden elkaar, we noemen dit dan springtij. Als ze 90 uit elkaar staan, veroorzaakt de ene een vloedberg op de plaats waar de ander voor eb zorgt. De invloeden neutraliseren elkaar dan, en er is maar weinig verschil tussen eb en vloed. We noemen dit doodtij.
Dezelfde krachten zijn er ook de oorzaak van dat de aarde steeds trager gaat draaien en dat de maan zich steeds verder van ons af beweegt. Dit zal zo blijven doorgaan totdat de aarde nog n omwenteling per maand maakt, zodat steeds hetzelfde halfrond naar de maan is toegekeerd. Bij de maan is dit trouwens al het geval: ze heeft altijd dezelfde kant naar ons gekeerd. Pluto en Charon hebben hetzelfde meegemaakt, ze richten steeds dezelfde zijde naar elkaar.
> naar boven

Maansverduisteringen

Er zijn nog enkele toevallige bijzonderheden aan de baan van de maan. De verhouding tussen de afstanden aarde-maan en aarde-zon is gelijk aan de verhouding van de diameters van de maan en de zon. Dit heeft het leuke gevolg dat de aarde de enige plaats in het zonnestelsel is waar tijdens volledige zonsverduisteringen, de maan de zon net bedekt.
Omgekeerd zijn er ook maansverduisteringen mogelijk. Hierbij komt de aarde tussen de zon en de maan te staan. Met een beetje geluk kan men zo in n nacht alle maanfasen te zien krijgen. Maansverduisteringen komen veel vaker voor dan zonsverduisteringen. Totale maansverduisteringen zijn ietwat zeldzamer, net als totale zonsverduisteringen. Een interessant effect bij zo'n totale maansverduistering is de rode kleur van de maan. De maan wordt immers beschenen door gereflecteerd licht van de aarde. Onze atmosfeer heeft echter al het blauw eruit gefilterd, waardoor de maan rood kleurt.
> naar boven

Verdere informatie

De maan is na de zon het helderste object aan de hemel. De maan schijnt zelf wel niet, maar weerkaatst het zonlicht. Overdag staat de maan ook vaak aan de hemel, maar ze wordt dan meestal overstraald door de zon, net als de sterren.
De schijngestalten van de maan ontstaan doordat de zon in de loop van de maand telkens andere delen van de maan beschijnt.
Het is de enige natuurlijke satelliet van de aarde. De zwaartekracht van de maan is door de lage massa niet in staat een atmosfeer van betekenis bij te houden. De weinige gassen die er voorkomen zijn voornamelijk waterstof en helium of andere edelgassen, afkomstig van de zonnewind. Het ontbreken van een atmosfeer heeft verder tot gevolg dat de maan bezaaid is met inslagkraters. Meteorieten worden immers niet afgeremd door een luchtlaag zoals hier op aarde.
De maan is tevens het eerste hemellichaam waar de mens voet op gezet heeft (buiten de aarde natuurlijk).
> naar boven
de maan

Het westelijk halfrond van de maan. Het donkere gebied rechtsboven is een deel van de voorkant.
(foto NASA/JPL-Caltech)

voetafdruk

Foto genomen tijdens de Apollo-11-missie.

Taurus-Littrow

Taurus-Littrowgebied tijdens de landing van Apollo-17.

» home       » site kaart       » info       » contact
Laatst aangepast: 14.2.2006
Copyright © 2000-2006, Maarten Driesen