Posities op de hemelbol

In astronomische catalogi worden posities aangeduid met begrippen als declinatie, klimming en dergelijke. Wat betekenen die begrippen nu en hoe komt men er aan?

Enkele algemene termen

Als wij buiten staan lijkt de hemel een grote bol, met sterren er op geplakt, de hemelbol of hemelsfeer.
Deze bol wordt door de horizon in twee gedeeld. Wij zien natuurlijk enkel het bovenste deel. Omdat de aarde rond zijn as draait, komen er in de loop van de nacht nieuwe sterrenbeelden te voorschijn, terwijl andere terug onder gaan.
Het punt recht boven ons, heet het zenit. Het staat loodrecht op het vlak dat door de horizon wordt gevormd, het horizonvlak.

Beweging

Net als de zon komen sterren in het oosten op en gaan ze in het westen terug onder. Op het noordelijke halfrond bereiken ze in het zuiden hun hoogste punt, op het zuidelijke halfrond is dit omgekeerd. Dit noemt men opkomst, culminatie en ondergang.
Net als de zon bereiken sterren op een bepaald tijdstip tijdens het jaar een laagste punt boven de horizon. Dit noemt men de benedenculminatie. De meeste sterren bevinden zich dan onder de horizon, behalve de circumpolaire. Deze sterren, zoals die van de Grote Beer, bevinden zich dicht bij de poolster en zijn het ganse jaar door zichtbaar. Op het zuidelijke halfrond zijn dit de sterren rond het Zuiderkruis.

De dierenriem

Vanop de aarde gezien lijkt de hemel een onbeweeglijke, verre achtergrond van sterren. Terwijl de aarde rond haar as draait, zien wij deze achtergrond van sterren meedraaien, net als de zon. Er is echter een klein verschil.
Een ster die gelijktijdig met de zon opkomt, is in principe niet te zien omdat ze overstraald wordt door de zon. Omdat de aarde niet alleen rond haar as draait, maar ook rond de zon, staat de zon niet stil ten opzichte van de sterren. Hierdoor komt de ster een maand later twee uur vóór de zon op, en is ze wel zichtbaar. Dit verklaart ook waarom er in de winter een aantal andere sterren te zien is dan in de zomer.

Als men nu de schijnbare baan van de zon tussen de sterren bekijkt, bekomt men een grote cirkel, de ecliptica. De sterrenbeelden die op deze cirkel liggen, zijn de tekens van de dierenriem. De twaalf tekens zijn: Vissen, Ram, Stier, Tweelingen, Kreeft, Leeuw, Maagd, Weegschaal, Schorpioen, Slangendrager, Schutter, Steenbok en Waterman.
Wie goed heeft opgelet, heeft zojuist 13 sterrenbeelden geteld. De Slangendrager zal namelijk in geen enkele horoscoop opduiken, maar ligt wel degelijk op de ecliptica.

» home       » site kaart       » info       » contact
Laatst aangepast: 27.2.2005
Copyright © 2000-2005, Maarten Driesen