Veranderlijke sterren

Veranderlijke sterren zijn sterren die periodische van helderheid, kleur of omvang veranderen. Dit kan op verschillende manieren gebeuren. Een overzicht.

Mira-sterren

Deze soort sterren is genoemd naar Mira, een rode reus in het sterrenbeeld Cetus. In 1596 ontdekte de Duitser David Fabricius dat deze ster in een periode van 11 maanden van helderheid verandert. Op haar helderst is ze eenvoudig met het blote oog te zien. Dan neemt de helderheid geleidelijk af wordt ze zelfs onzichtbaar voor het blote oog. Dan keert de cyclus om en verschijnt ze terug.
Deze sterren zijn onstabiele reuzen die pulseren met onregelmatige periodes van honderden dagen. De variatie wordt ondermeer veroorzaakt door het krimpen en uitzetten van de sterren. Het verschil in lichtsterkte kan een factor honderd of meer bedragen, 6 tot 8 magnituden.

Dubbelsterren

De variatie kan ook voorkomen in een meervoudig systeem. Als twee sterren in een baan rond elkaar bewegen, en wij er van opzij tegen kijken, zien wij de sterren elkaar afwisselend bedekken. Als ÚÚn van de sterren kleiner en helderder is kan dit voor grote variaties zorgen in lichtsterkte. Een voorbeeld is de ster Algol in het sterrenbeeld Perseus. De begeleider van deze ster beweegt om de 2,9 dagen voor de ster langs en zorgt dan gedurende 10 uur voor een verzwakking van de helderheid met 1 magnitude.

Cephe´den

Deze sterren werden genoemd naar Delta Cephei. Ze variŰren met een vrij regelmatige periode van enkele dagen, al naargelang hun grootte. Er blijkt zelfs een vrij goed verband te bestaan tussen hun helderheid (en dus grootte) en de periode, waardoor men ze voor afstandsmeting kan gebruiken.
De variatie wordt veroorzaakt door het inkrimpen van de ster, waardoor de temperatuur en ook de kleur lichtjes veranderen. Dit lijkt op het proces van de Mira-sterren, maar hier is het veel regelmatiger, en het soort ster verschilt ook. Cephe´den zijn normale sterren die een onregelmatige periode doormaken. De poolster bijvoorbeeld is ook cephe´de waarbij de variatie langzaamaan aan het stilvallen is. Dit wijst er op dat dit maar een voorbijgaande fase is.

Explosieve veranderingen

Hiertoe behoren de zogenaamde nova's, kleinere versies van supernova's. Een nova kan ontstaan in een meervoudig systeem met een normale ster en een witte dwerg. In zo een stelsel kan het gebeuren dat de dwerg een deel van het gas van de andere ster steelt. Het ingevangen gas valt op het oppervlak van de dwerg en groeit aan tot een hete laag. Als deze laag groot en heet genoeg is, explodeert ze, net als een waterstofbom. De helderheid van het stelsel kan hierdoor tijdelijk met 10 magnituden toenemen.
De cyclus van gas verzamelen en exploderen kan honderden tot duizenden jaren duren, maar er zijn gevallen bekend waar er zich om de 20 dagen kleinere explosies voordoen.
» home       » site kaart       » info       » contact
Laatst aangepast: 27.2.2005
Copyright © 2000-2005, Maarten Driesen