Astronomische satellieten

Voor de astronomie heeft de ruimtevaart een grote vooruitgang betekend. Hier op aarde zijn de omstandigheden voor waarnemingen namelijk zelden ideaal. De dampkring houdt schadelijke straling tegen, maar spijtig genoeg ook veel straling die voor astronomen nuttig kunnen zijn. Zo is het onmogelijk om hier op aarde waarnemingen te doen in het ultraviolet.
Ook de straling die wl wordt doorgelaten is vaak onderhevig aan de negatieve invloed van de atmosfeer. De atmosfeer is voortdurend in beweging, en veroorzaakt zo ondermeer het twinkelen van de sterren. Dit is mooi om naar te kijken, maar voor astronomen is het op die manier onmogelijk om een duidelijk beeld uit een telescoop te krijgen.
Al lang voor de ruimtevaart een rol begon te spelen, werd er al onderzoek gedaan met vliegtuigen en ballons om toch een deel van de atmosfeer uit te schakelen. Observatoria worden tegenwoordig op grote hoogte gebouwd, waar de lucht droog is, en de atmosfeer dunner. Ruimtevaart geeft echter de ultieme oplossing: helemaal boven de atmosfeer.
Hieronder een kleine selectie astronomische satellieten.

De IRAS

De IRAS is een Nederlands-Amerikaanse satelliet die waarnemingen deed in het infrarood.

De Hubble-telescoop (HST)

De Hubble is ongetwijfeld n van de succesvolste projecten van de laatste tien jaar. Er werden foto's genomen van de verstverwijderde objecten ooit waargenomen, er werd een oppervlaktekaart van Pluto gemaakt, de geboorte van nieuwe sterren werd waargenomen en duizenden andere objecten werden nauwkeuriger gefotografeerd dan ooit tevoren. De spiegel van de telescoop is niet uitzonderlijk groot: 2,4 m. Toch ziet de HST beter dan een 10 m-telescoop op aarde. Dit toont goed aan hoeveel invloed de atmosfeer heeft.
Het project begon niet zo goed. Door de ramp met de Challenger en bezuinigingen liep het project jaren vertraging op. De telescoop werd dan toch gelanceerd op 25 april 1990 aan boord van het ruimteveer de Discovery. Al gauw bleek er iets te schelen met de telescoop. Door een slijpfout was de spiegel langs de rand een vijftigste van de dikte van een mensenhaar te vlak. Hierdoor kwam het licht niet goed op de detector en was de telescoop bijziend. Op 2 december 1993 werd dan een reparatie uitgevoerd in de ruimte. Gedurende vijf ruimtewandelingen werd er ondermeer een soort bril aangebracht waardoor de afwijking van de spiegel word gecorrigeerd. Sindsdien stromen de spectaculaire foto's binnen. In februari 1997 kreeg de Hubble nogmaals een grote opknapbeurt, en onlangs nog een, de laatste. Nu blijft de Hubble in de ruimte tot hij stuk gaat, waarna men hem waarschijnlijk laat opbranden in de atmosfeer. Het onderhoud zou mettertijd namelijk veel te duur worden. Ook wil de NASA de shuttles niet meer in een baan lanceren die geen uitwijkmogelijkheden naar het ISS biedt. Er staan echter al vervangers op de tekentafel.

Het Compton Gamma Ray Observatory

Dit observatorium is gebouwd om waarnemingen te doen in het gammastraal-gebied. En van de belangrijkste onderzoeksobjecten waren de mysterieuze gammabursts, krachtige uitbarstingen van gammastraling. Er werden al verscheidene verklaringen voor dit fenomeen voorgesteld, zoals zwarte gaten, botsende neutronensterren of zelfs mislukte experimenten van een buitenaardse beschaving. De uitbarstingen zijn echter zeer moeilijk waar te nemen, ze duren niet zo lang, er is dus weinig tijd om de instrumenten op de juiste plaats te richten. Ondanks dit probleem zijn er toch enkele goede waarnemingen verricht met dit observatorium.

De COBE

Deze Cosmic Background Explorer werd gelanceerd om verschillen in de achtergrondstraling in de Melkweg te ontdekken. Deze microgolfstraling hangt samen met de temperatuur die er heerste toen het heelal pas ontstond. Door dit temperatuursverschil ontstonden er plaatselijke dichstheidsverschillen waar later melkwegstelsels uit konden ontstaan.
COBE heeft deze temperatuursverschillen, die ten hoogste een tienduizendste van een graad bedragen, nauwkeurig opgemeten.

Hipparcos

Genoemd naar de Griekse astronoom die rond 120 voor Christus voor het eerst de afstand aarde-maan probeerde te bepalen.
De satelliet moest de parallax, positie en snelheid van 100 000 sterren meten. Bij de lancering in 1989 met een Ariane 4 liep er spijtig genoeg iets mis. De satelliet kwam in een verkeerde baan terecht en er moesten een aantal kunstgrepen uitgevoerd worden om het contact niet te verliezen. De satelliet bleef actief tot 1993. Het analyseren van alle data duurde tot 1997. Door gebruik te maken van een extra instrument konden de gegevens van nog eens een miljoen sterren iets minder nauwkeurig bepaald worden.
Hubble

De Hubble-telescoop in het ruim van de shuttle.

Compton
Uitladen van het Compton Gamma Ray Observatory.

heelalkaart
De kaart van het heelal die met behulp van de COBE werd gemaakt.
Rood is warm, blauw is koud. Het gaat hier om verschillen van een tienduizendste van een graad.

» home       » site kaart       » info       » contact
Laatst aangepast: 20.3.2005
Copyright © 2000-2005, Maarten Driesen