De Sojoez

de eerste pogingen | mislukte maanrace | na de maanrace | Europa

Meer dan twee jaar na de Woschod-2 hadden de Russen eindelijk hun nieuwe ruimteschip, de Sojoez. De Amerikanen wisten niet goed waarvoor de Sojoez diende, en ze vreesden dat de Russen het zouden gebruiken voor een vlucht om de maan.
De Amerikanen hadden in de voorbije twee jaar hun hele Gemini-programma afgewerkt, en de Russen waren inderdaad van plan om als eerste op de maan te staan. Waarom dit uiteindelijk niet lukte, is een ingewikkeld verhaal.

De eerste pogingen

Op 24 april 1967 werd de Sojoez-1 gelanceerd. De vlucht van Vladimir Komarov was goed verlopen, maar bij de landing liep het mis. De hoofdparachute werkte niet goed, en de reserveparchute raakte verward in de lijnen van de halfgeopende hoofdparachute. Het enige wat van de capsule overbleef was een metalen ring rond het toegangsluik.
De Sojoez-2 had een dag later moeten gelanceerd worden, om een overstap in de ruimte te oefenen. Dit was immers nodig voor de Russische maanvlucht. De lancering ging echter niet door. Op de top van de raket, boven de capsule stond een noodraket die de capsule van de hoofdraket moest verwijderen bij een eventueel ongeluk. De noodraket ging per ongeluk af en sleurde de capsule weg, waarna die een noodlanding maakte met de parachute.
Een jaar later maakte een onbemande Sojoez onder de schuilnaam Zond-4 een vlucht rond de aarde. Bij de terugkeer ging het weer mis. De capsule dreigde neer te komen in buitenlands gebied, en werd opgeblazen.
De Zond-5 vloog rond de maan met een paar schildpadden aan boord. Weer liep de landing mis. De capsule kwam in de Indische Oceaan terecht, maar werd geborgen door een Russisch schip. De Zond-6 vloog weer om de maan, en nam een aantal foto's die op aarde werden ontwikkeld. Ditmaal landde de capsule wl juist.
De Amerikanen hadden in het begin niet door dat de Russen hun Sojoez aan het testen waren. Onder de naam Zond waren er al immers enkel onbemande planeet- en maanverkenners gelanceerd.
> naar boven

Mislukte maanrace

De Russen hadden hun eigen maanraket ondertussen ontwikkeld, de gigantische N-1. De N-1 was iets minder krachtig dan de Saturnus-V van de Amerikanen. Zodoende zou er in de Russische maanlander maar n persoon meekunnen. Er was nog een ander verschil. De Russen zouden vanuit het moederschip in een ruimtepak naar de maanlander moeten geraken. Bij het Apollo-project waren deze twee onderdelen met een doorgang verbonden
Deze maanlander L-3 was reeds getest in een onbemande vlucht om de maan onder de schuilnaam Kosmos. Het moederschip, een aangepaste Sojoez was ook reeds gereed.

Op 25 oktober 1968 werd de Sojoez-2, die eerder door een fout met de noodraket niet kon gelanceerd worden, dan toch gelanceerd, een dag later gevolgd door de Sojoez-3. De twee moesten een rendez-vous uitvoeren.
In januari 1969 werd dan een koppeling uitgevoerd tussen de Sojoez-4 en -5. De kosmonauten Jelisejev en Chroenov voerden via de ruimte een overstap uit tussen de twee capsules, als generale repetitie op de maanlanding.
Ondertussen hadden de Amerikanen met de Apollo-8 met Kerstmis 1968 al een bemande vlucht rond de maan uitgevoerd. De Russen stonden achter in de race naar de maan.

In februari werd dan de N-1 uitgetest. Er was geen tijd meer om de afzonderlijke componenten uit te proberen. Hoofdconstructeur Misjin besloot daarom maar om de hele raket samen te bouwen, en te hopen dat alles bij de lancering werkte. 57 seconden na het vertrek onplofte de eerste trap op 30 kilometer hoogte.
Misjin werkte door zo vlug als hij kon, maar op 3 juli ontplofte er weer een N-1. Het ruimteschip zelf overleefde de ramp dankzij de noodraket, maar de lanceerinstallatie werd grondig verwoest.

Op 21 juli landde de LM van de Apollo-11 op de maan. De Russen hadden verloren.
Ze probeerden nog om maangrond op te halen met een onbemande verkenner vr de Apollo-11 terugwas. De lander kwam op dezelfde dag als de Amerikaanse LM neer op de maan, maar viel toen om. Het duurde toen nog een jaar voordat de Russen met een nieuwe onbemande lander eindelijk hun maangrond te pakken kregen.
Na nog twee ontploffingen van de N-1 gaven de Russen hun bemande maanproject op.

> naar boven

Na de maanrace

De Apollo werd na de maanrace nog maar vier keer van stal gehaald, de Sojoez vliegt nog altijd. In juli 1975 werd er een gezamenlijk project uitgevoerd, Apollo-Sojoez. De Russen Leonov en Koebasov koppelden hun Sojoez met de Apollo van Stafford, Brand en Slayton. Het zou daarna meer dan twintig jaar duren voordat er nog zo een gezamenlijk project werd uitgevoerd, namelijk met de Mir en de Space Shuttle.
De Sojoez werd en word sinds de jaren zeventig onder meer gebruikt voor vervoer naar ruimtestations. Eind jaren zeventig en begin jaren tachtig waren dit de Saljoets, vanaf 1986 was het de Mir. Tegenwoordig vliegen ze naar het Internationale Ruimtestation ISS. Een onbemande versie van de Sojoez, de Progress, word gebruikt voor het goederenvervoer. Als de vracht is overgeladen, propt men de Progress vol afval en laat men die verbranden in de atmosfeer.
De Sojoez word ook gebruikt voor onderzoek, militaire doeleinden, en zelfs bevoorrading van andere Sojoez-capsules. Met de Sojoez zijn immers regelmatig duurrecords gevestigd, waarvoor ze dus bevoorraad moesten worden. De Sojoez is voor lange vluchten veel geschikter dan de vroegere Amerikaanse capsules, vanwege de grotere ruimte. De Sojoez bezit namelijk een capsule waarmee de kosmonauten terugkeren naar de aarde, n een klein bemanningsverblijf dat de terugkeer in de atmosfeer niet overleeft. Ze heeft ook zonnepanelen, die voor lange vluchten geschikter zijn dan de Amerikaanse brandstofcellen.

Het spreekt vanzelf dat de Sojoez door de jaren heen de nodige veranderingen heeft ondergaan, bijvoorbeeld het aantal zitplaatsen.
In de eerst capsules was er plaats voor drie man. Er was dan wel geen plaats om een ruimtepak te dragen. Toen de Sojoez-11 terugkeerde, vond er echter een ongeluk plaats. Door een ventiel dat niet gesloten was, liep alle lucht uit het schip in een paar seconden. Zonder ruimtepak overleefde de bemanning dit niet. Er werd beslist om bij lancering en landing terug ruimtepakken te dragen, maar hierdoor konden er in het vervolg maar twee man mee.
Veel later kwam er in de Sojoez door miniaturisering van de elektronica terug plaats vrij. Er werd opnieuw een derde kosmonaut toegevoegd, deze versie heette de Sojoez-T.

> naar boven

Europa

Europa heeft ondanks enkele voorstellen (Hermes, Horus-Sänger, ...) nog altijd geen eigen bemand lanceervoertuig. Op de NASA kan ook niet meer gerekend worden, omdat de Shuttle-vloot lam ligt sinds de ramp met de Columbia. Daarom heeft de ESA beslist om in de komende jaren te beginnen met het lanceren van Russische Sojoez-capsules vanop Kourou.
> naar boven
lancering

Lancering van een Sojoez-capsule met de Proton-raket

de Sojoez
De Sojoez, gezien vanuit de Apollo-capsule tijdens de gezamenlijke Apollo-Sojoez missie.

» home       » site kaart       » info       » contact
Laatst aangepast: 20.3.2005
Copyright © 2000-2005, Maarten Driesen