Meer dan twee jaar na de Woschod-2 hadden de Russen eindelijk
hun nieuwe ruimteschip, de Sojoez. De Amerikanen wisten
niet goed waarvoor de Sojoez diende, en ze vreesden dat
de Russen het zouden gebruiken voor een vlucht om de maan.
De Amerikanen hadden in de voorbije twee jaar hun hele
Gemini-programma afgewerkt, en de Russen waren inderdaad
van plan om als eerste op de maan te staan. Waarom dit
uiteindelijk niet lukte, is een ingewikkeld verhaal.
De eerste pogingen
Op 24 april 1967 werd de Sojoez-1 gelanceerd. De vlucht van Vladimir Komarov was goed verlopen, maar bij de landing liep het mis. De hoofdparachute werkte niet goed, en de reserveparchute raakte verward in de lijnen van de halfgeopende hoofdparachute. Het enige wat van de capsule overbleef was een metalen ring rond het toegangsluik.De Sojoez-2 had een dag later moeten gelanceerd worden, om een overstap in de ruimte te oefenen. Dit was immers nodig voor de Russische maanvlucht. De lancering ging echter niet door. Op de top van de raket, boven de capsule stond een noodraket die de capsule van de hoofdraket moest verwijderen bij een eventueel ongeluk. De noodraket ging per ongeluk af en sleurde de capsule weg, waarna die een noodlanding maakte met de parachute.
Een jaar later maakte een onbemande Sojoez onder de schuilnaam Zond-4 een vlucht rond de aarde. Bij de terugkeer ging het weer mis. De capsule dreigde neer te komen in buitenlands gebied, en werd opgeblazen.
De Zond-5 vloog rond de maan met een paar schildpadden aan boord. Weer liep de landing mis. De capsule kwam in de Indische Oceaan terecht, maar werd geborgen door een Russisch schip. De Zond-6 vloog weer om de maan, en nam een aantal foto's die op aarde werden ontwikkeld. Ditmaal landde de capsule wél juist.
De Amerikanen hadden in het begin niet door dat de Russen hun Sojoez aan het testen waren. Onder de naam Zond waren er al immers enkel onbemande planeet- en maanverkenners gelanceerd.
Mislukte maanrace
De Russen hadden hun eigen maanraket ondertussen ontwikkeld, de gigantische N-1. De N-1 was iets minder krachtig dan de Saturnus-V van de Amerikanen. Zodoende zou er in de Russische maanlander maar één persoon meekunnen. Er was nog een ander verschil. De Russen zouden vanuit het moederschip in een ruimtepak naar de maanlander moeten geraken. Bij het Apollo-project waren deze twee onderdelen met een doorgang verbondenDeze maanlander L-3 was reeds getest in een onbemande vlucht om de maan onder de schuilnaam Kosmos. Het moederschip, een aangepaste Sojoez was ook reeds gereed.
Op 25 oktober 1968 werd de Sojoez-2, die eerder door een
fout met de noodraket niet kon gelanceerd worden, dan toch
gelanceerd, een dag later gevolgd door de Sojoez-3. De twee
moesten een rendez-vous uitvoeren.
In januari 1969 werd dan een koppeling uitgevoerd tussen
de Sojoez-4 en -5. De kosmonauten Jelisejev en Chroenov
voerden via de ruimte een overstap uit tussen de twee capsules,
als generale repetitie op de maanlanding.
Ondertussen hadden de Amerikanen met de Apollo-8 met Kerstmis
1968 al een bemande vlucht rond de maan uitgevoerd. De Russen
stonden achter in de race naar de maan.
In februari werd dan de N-1 uitgetest. Er was geen tijd
meer om de afzonderlijke componenten uit te proberen. Hoofdconstructeur
Misjin besloot daarom maar om de hele raket samen te bouwen,
en te hopen dat alles bij de lancering werkte. 57 seconden
na het vertrek onplofte de eerste trap op 30 kilometer hoogte.
Misjin werkte door zo vlug als hij kon, maar op 3 juli ontplofte
er weer een N-1. Het ruimteschip zelf overleefde de ramp
dankzij de noodraket, maar de lanceerinstallatie werd grondig
verwoest.
Op 21 juli landde de LM van de Apollo-11 op de maan. De
Russen hadden verloren.
Ze probeerden nog om maangrond op te halen met een onbemande
verkenner vóór de Apollo-11 terugwas. De lander kwam op
dezelfde dag als de Amerikaanse LM neer op de maan, maar
viel toen om. Het duurde toen nog een jaar voordat de Russen
met een nieuwe onbemande lander eindelijk hun maangrond
te pakken kregen.
Na nog twee ontploffingen van de N-1 gaven de Russen hun
bemande maanproject op.
Na de maanrace
De Apollo werd na de maanrace nog maar vier keer van stal gehaald, de Sojoez vliegt nog altijd. In juli 1975 werd er een gezamenlijk project uitgevoerd, Apollo-Sojoez. De Russen Leonov en Koebasov koppelden hun Sojoez met de Apollo van Stafford, Brand en Slayton. Het zou daarna meer dan twintig jaar duren voordat er nog zo een gezamenlijk project werd uitgevoerd, namelijk met de Mir en de Space Shuttle.De Sojoez werd en word sinds de jaren zeventig onder meer gebruikt voor vervoer naar ruimtestations. Eind jaren zeventig en begin jaren tachtig waren dit de Saljoets, vanaf 1986 was het de Mir. Tegenwoordig vliegen ze naar het Internationale Ruimtestation ISS. Een onbemande versie van de Sojoez, de Progress, word gebruikt voor het goederenvervoer. Als de vracht is overgeladen, propt men de Progress vol afval en laat men die verbranden in de atmosfeer.
De Sojoez word ook gebruikt voor onderzoek, militaire doeleinden, en zelfs bevoorrading van andere Sojoez-capsules. Met de Sojoez zijn immers regelmatig duurrecords gevestigd, waarvoor ze dus bevoorraad moesten worden. De Sojoez is voor lange vluchten veel geschikter dan de vroegere Amerikaanse capsules, vanwege de grotere ruimte. De Sojoez bezit namelijk een capsule waarmee de kosmonauten terugkeren naar de aarde, én een klein bemanningsverblijf dat de terugkeer in de atmosfeer niet overleeft. Ze heeft ook zonnepanelen, die voor lange vluchten geschikter zijn dan de Amerikaanse brandstofcellen.
Het spreekt vanzelf dat de Sojoez door de jaren heen
de nodige veranderingen heeft ondergaan, bijvoorbeeld het
aantal zitplaatsen.
In de eerst capsules was er plaats voor drie man. Er was
dan wel geen plaats om een ruimtepak te dragen. Toen de Sojoez-11
terugkeerde, vond er echter een ongeluk plaats. Door een
ventiel dat niet gesloten was, liep alle lucht uit het schip
in een paar seconden. Zonder ruimtepak overleefde de bemanning
dit niet. Er werd beslist om bij lancering en landing terug
ruimtepakken te dragen, maar hierdoor konden er in het vervolg
maar twee man mee.
Veel later kwam er in de Sojoez door miniaturisering van
de elektronica terug plaats vrij. Er werd opnieuw een derde
kosmonaut toegevoegd, deze versie heette de Sojoez-T.
Europa
Europa heeft ondanks enkele voorstellen (Hermes, Horus-Sänger, ...) nog altijd geen eigen bemand lanceervoertuig. Op de NASA kan ook niet meer gerekend worden, omdat de Shuttle-vloot lam ligt sinds de ramp met de Columbia. Daarom heeft de ESA beslist om in de komende jaren te beginnen met het lanceren van Russische Sojoez-capsules vanop Kourou.
