III. - DE BEKNOPTE BIJZINNEN.


III.2.0. - GERUNDIVUM en GERUNDIUM

[III.2.1. Gerundium | III.2.2. Gerundivum.]


[vorige - volgende - beknopte bijzin - zin]


III.2.0.1. - Vormen

[III.2.0.1. | III.2.0.2.]

In de "afhankelijke naamvallen" kon de infinitiefvorm alleen niet volstaan om de functie van een zinsdeel duidelijk te maken (een infinitief kan ook niet als adjectief worden gebruikt). Daartoe gebruikte men een verbaaladjectief (het gerundivum), eventueel gesubstantiveerd (het gerundium).


 
Adjectiefvorm
Substantiefvorm
 
-
-
N.
timend-us timend-a timend-um
timere (onderwerpsinf.)
Ac.
timend-um timend-am timend-um   timere (voorwerpsinf.) / timend-um (na vrz.)
Gen. timend-i timend-ae timend-i
timend-i
Dat. timend-o timend-ae timend-o
timend-o
Abl. timend-o timend-a timend-o
timend-o
 
-
-
 
Urbs delenda.
* De te vernietigen stad.
Delendo.
Door te vernietigen.
Door het vernietigen.

Het gebruik van het gerundi(v)um in het Latijn dekt echter niet altijd het gebruik van te + infinitief in het Nederlands. Zo betekent Carthago est delenda dat Carthago moet vernietigd worden, terwijl Carthago is te vernietigen wil zeggen dat Carthago kan vernietigd worden. We zullen dus de verschillende toepassingen van het gerundi(v)um één voor één moeten bestuderen.


III.2.0.2. - De verhouding van gerundium (zelfstandig gebruikt gerundivum) en gerundivum.

[top | III.2.0.1. | III.2.0.2.]

Een gerundium "is actief" en een gerundivum "is passief". Zij gedragen zich m.a.w. als een actieve en een passieve persoonsvorm: het actieve gerundium heeft een lijdend voorwerp dat bij het passieve gerundivum onderwerp wordt. Nemen wij een substantief en een werkwoord: urbs en condere. Dan kunnen wij op twee manieren spreken over de stichting van een stad:

Denk eraan dat, wanneer een verbaaladjectief bij een substantief staat, dit substantief het "onderwerp" is (b.v.: de spelende kinderen < de kinderen spelen). Vergelijk nu:

De constructie van zin 2 genoot duidelijk de voorkeur van de Romeinen. (Dat neemt niet weg dat we nog meer dan eens de constructie van zin 1 gebruikt vinden !) Allerlei namen vind je hiervoor: vervangend gerundivum, pseudo-gerundivum, .... Zij heet vaak "omgezet gerundium". De "omzetting" is de volgende:
het lijdend voorwerp van het gerundium neemt de naamval van dat gerundium over, het gerundium wordt een gerundivum, d.w.z. dat het met het substantief gaat congrueren in naamval, geslacht en getal. Vergelijk:


[vorige - volgende - beknopte bijzin - zin]


© Leopold Winckelmans - 1999-2006.

Valid HTML 4.01!   WebCounter