Sint-Jan Berchmanscollege. Leopold II.

vorige | volgende || [index | inscriptie]


Anno MDCCCCIX, pridie Idus Iunias, Leopoldus II, rex Belgarum et Congi regnator, cum Clementina filia has aedes peramanter invisit. Alumnos alloquio beavit et ad studium hortatus est, asserens "iuvenes aeque ac nationes non nisi labore metam attingere posse". Ne tanti honoris huic attributi collegio, aetatum flexu, memoria dilabatur, hoc aeri commendatum (est).

Ten jare 1909, op 12 juni, heeft Leopold II, koning der Belgen en soeverein van Kongo, samen met zijn dochter Clementina, met zeer veel sympathie dit huis bezocht. Hij vergastte de leerlingen op een toespraak en zette hen aan tot de studie, benadrukkend "dat jongemannen evengoed als naties niet, tenzij door inspanning, hun doel kunnen bereiken". Opdat de herinnering aan zo'n grote eer dit college gegund niet door het keren der tijden zou verglijden, is dit aan het brons toevertrouwd.


MDCCCCIX: In 1909 richtte de stad Antwerpen grootse koloniale feesten in naar aanleiding van de wet van 18 november 1908, waardoor Kongo een Belgische kolonie was geworden - Kongo was voor de Antwerpse handel uiterst belangrijk. De oude koning Leopold II was de eregast. De eigenlijke feesten, met een grote praalstoet, waren op 5 en 6 juni. De ontvangst van de koning was uitzonderlijk hartelijk en de koning kwam de week daarop terug. Toen bezocht hij o.a. de missietentoonstelling in het Sint-Jan Berchmanscollege. Die in het Onze-Lieve-Vrouwcollege van de paters JezuÔeten bezocht hij niet... Dat hij o.a. vanwege de JezuÔet Arthur Vermeersch zeer erge kritiek had gekregen op zijn optreden in de Onafhankelijke Kongostaat na 1891, was hieraan zeker niet vreemd.

pridie Idus Iunias: op 12 juni, een zaterdag.

Leopoldus II, rex Belgarum: Leopold II volgde zijn vader Leopold I op als koning in 1865. Hij stierf op 17 december december 1909.

Congi regnator: soeverein van Kongo. De soevereiniteit van Leopold II over de Onafhankelijke Kongostaat werd in 1885 erkend op de Conferentie van Berlijn maar had opgehouden te bestaan nadat BelgiŽ Kongo als kolonie had overgenomen. Ook na deze overname probeerde de koning de rechten in een gedeelte van de kolonie voor zich te reserveren. De misbruiken die in Kongo onder het bestuur van de koning heersten, hebben diens nagedachtenis vooral in het buitenland voorgoed besmeurd.

Clementina filia: prinses Clementina was de jongste dochter van de koning.

has aedes: dit huis. Een lijdend voorwerp bij invisere.

peramanter: bijwoord van peramans,-ntis = amans,-ntis versterkt door per. We vertalen als met zeer veel sympathie.

invisit: van invisere + acc.: bezoeken, een kijkje komen nemen. Kanunnik GabriŽl Striels, in 1909 leerling van de vijfde Latijn en leraar aan het college van 1927 tot 1973, vertelde in 1970 over het bezoek. De leerlingen van de andere scholen hadden vrijaf, zij niet... "Wij, studenten, wisten niets van dit bezoek. Wel vernamen we dat andere onderwijsinstellingen vrijaf hadden, die middag. Met lome stappen betraden we het college. Maar we werden niet naar de klas geleid, wel naar de hof. Enkele ogenblikken wachten, en daar verscheen de slanke figuur van de koning, met hagelwitte baard, aan de arm van zijn dochter Clementina. Hij wandelde doorheen de tentoonstelling, die in de leraarsrefter was opgesteld, en bekeek daarna, met zichtbare voldoening, de joelende Antwerpse jeugd! Door student van retorika L. Elebaers werden woorden van hoge waardering tot de Vorst gericht, wijl Alb. Van Strijdonck de prinses bloemen aanbood. Leopold II sprak de studenten toe, maande ze tot studiegeest en tucht aan, wijl ze de toekomst van het land waren." Als wij tussen de regels lezen, heerste er een zenuwachtige spanning, die voor een uitbarsting zorgde toen de koning verscheen. Op de plaats waar dat gebeurde, onder de gaanderij aan de leraarsrefter, is de gedenkplaat aangebracht.

alumnus,-i: voedsterzoon, een kind waarvan de opvoeding door de ouders aan een ander, in dit geval het college, is toevertrouwd, hier dus leerling.

alloquium,-i: een toespraak, in het Nederlands van toen vaak letterlijk uit het Frans (allocution) vertaald als aanspraak.

beare + abl.: zegenen, gelukkig maken met.

studium,-i: hier uiteraard studie(geest). Om het met een moderne term te zeggen, die zeer goed het Latijn weergeeft: streven...

hortari ad + acc.: aanzetten tot.

asserere: verzekeren, beweren.

iuvenes: accusatief bij posse, accusativus cum infinitivo bij asserens.

aeque ac: even (van aequus,-a,-um) als.

nisi na non: behalve.

labor,-oris: werk, inspanning.

meta,-ae: de keerpaal in het circus, vandaar ook de eindstreep.

attingere: aanraken. Een infinitief na posse. Metam attingere betekent dus de eindstreep bereiken of zijn doel bereiken, mogelijk de overwinning behalen = de besye zijn.

ne + conj.: ontkennende doelzin.

tanti honoris: objectsgenitief bij memoria op de volgende regel.

attribuere: (iets) toewijzen, toebedelen of verlenen (aan iemand). Tribuere zou normaler zijn, maar de bijgedachte lijkt te zijn dat het college een deel van iets toegewezen kreeg, i.c. een plaatsje op de lijst van te bezoeken plaatsen.

collegium, -ii: college, een onderwijsinstelling waar Latijn en Grieks op het programma stonden.

aetas,-atis: tijd(perk), generatie, leven(sloop).

flexus,-us: wending, keerpunt, wisselvalligheid. De combinatie aetatis flexus, een keerpunt in het leven, kan een inspiratie zijn geweest voor de opsteller, maar de betekenis is anders.

memoria: de herinnering. Een nominatief, onderwerp van dilabatur.

dilabi: uiteenvallen, verdwijnen, oplossen.

hoc (monumentum?): dit.

aes, aeris: brons. Het gedenkteken is in brons.

commendare: toevertrouwen, zoals in litteris commendare. We verwachten mandare.


© Leopold Winckelmans - 1999-2006.

Valid HTML 4.01!   WebCounter