[volgende - naamwoorden - vormleer]
Algemeenheden
1. De Onvoltooide Tijden worden gevormd met de praesensstam
De Actieve Voltooide Tijden worden gevormd met de perfectumstam
De Passieve Voltooide Tijden worden omschreven [part. perfectum + esse]
2. Om het participium perfectum te vormen gebruik je het supinum. Daarmee vorm
je ook het participium futurum; dat heb je nodig in bepaalde tijden van het
futurum.
3. De stamtijden geven je:
* de praesensstam (inf. praes. en ind. praes. 1E) mittere - mitto
* de perfectumstam (ind. perf. 1E) misi
* het supinum missum
4. Regelmatige (zwakke) stamtijden van de eerste en de vierde vervoeging
voca-re,-o; audire,-io
voca-v-i; audi-v-i (perfectumstam: praesensstam + v)
voca-tum; audi-tum (supinum: praesensstam + tum)
5. Uitgangen
ACTIEF PASSIEF
ind./conj. imp. ind./conj. imp.
1E. -m/-o 1E. -r
2E. -s -/ 2E. -ris -re
3E. -t 3E. -tur
1M. -mus 1M. -mur
2M. -tis -te 2M. -mini -mini
3M. -nt 3M. -ntur
Onvoltooide tijden
1. Indicatief Praesens
1.a. Vorming
I,II,IV,V: praesensstam + uitgang [ama-s, mone-t, audi-mus, faci-tis]
III: praesensstam + bindklinker + uitgang
-i ( >-e voor r en op het einde van de vorm)[mitt-e-re, mitt-e]
-u in 3M [mitt-u-nt]
Merk op: 1. 1E: amo [a+o>o], mitt-o [geen bindklinker nodig]
2. i van de Ve vervoeging wordt ook e voor r en op het einde van de
vorm [face-ris, cape]
3. 3M in IV en V: -u-nt [audi-u-nt, capi-u-nt]
1.b. Weergave
- O.T.T. [curr-o: ik loop]
- "aan het - zijn" [curr-o: ik ben aan het lopen]
- soms waarde van een historisch perfectum [curr-i-t: hij liep]
2. Conjunctief Praesens
2.a. Vorming
II,III,IV en V: praesensstam + a + uitgang [mone-a-s, mitt-a-t, capi-a-mus]
I: praesensstam met e i.p.v. a + uitgang [voce-s, voce-nt]
2.b. Weergave
moet blijken uit de zinsstructuur waarin hij is gebruikt
3. Indicatief Imperfectum
3.a. Vorming
I,II: praesensstam + ba (I,II) + uitgang [ama-ba-s, mone-ba-nt]
III,IV,V: praesensstam + eba (III,IV,V) + uitgang [mitt-eba-s, audi-eba-tis]
3.b. Weergave
- O.V.T. [curreba-m: ik liep]
- "aan het - zijn" [currebam: ik was aan het lopen]
4. Conjunctief imperfectum
4.a. Vorming
Actieve infinitief praesens + uitgang [amare-s, monere-t, mittere-mus]
5.a. Weergave
moet blijken uit de zinsstructuur waarin hij is gebruikt [b.v.: in de hoofdzin
kan hij wijzen op een irrealis in het tegenwoordige]
5. Indicatief Futurum Simplex
5.a. Vorming
I,II: praesensstam + b + bindklinker + uitgang [ama-bi-s, mone-bu-nt]
= vervoegd als mittere
-bo -imus
-bis (-beris) -itis
-bit -unt
III,IV,V: 1E: praesensstam + a + uitgang [mitt-a-m, capi-a-r]
rest: praesensstam + e + uitgang [mitt-e-s, capi-e-nt]
5.b. Weergave
- O.Toek.T: [curr-a-m: ik zal lopen]
- "gaan -": [curr-a-m: ik ga lopen]
Voltooide tijden
1. Indicatief Perfectum
1.a. Vorming
Act.: perfectumstam + speciale uitgang [vocav-i, monu-isti, fec-erunt]
-i -imus
-isti -istis
-it -erunt
Pas.: participium perfectum + indicatief praesens van esse [vocata est]
1.b. Weergave
- O.V.T.: [cucurr-i: ik liep; vocatus sum: ik werd geroepen]
- V.T.T.: [cucurr-i: ik heb gelopen; vocatus sum: ik ben geroepen]
2. Conjunctief Perfectum
1.a. Vorming
Act.: perfectumstam + -erim -erimus [vacav-erim, mis-erimus]
-eris -eritis [monu-eris, cep-eritis]
-erit -erint [audiv-erit, cucurr-erint]
Pas.: participium perfectum + conjunctief praesens van esse [vocata sit]
1.b. Weergave
moet blijken uit de zinsstructuur waarin hij is gebruikt
3. Indicatief Plusquamperfectum
3.a. Vorming
Act.: perfectumstam + indicatief imperfectum van esse [vocav-eram, cep-erant]
Pas.: participium perfectum + indicatief imperfectum van esse [vocatus eram]
3.b. Weergave
- V.V.T. [cucurr-eram: ik had gelopen; vocatus erat: hij was geroepen]
4. Conjunctief plusquamperfectum
4.a. Vorming
Act.: Actieve infinitief perfectum + uitgang [vocavisse-s, cepisse-nt]
Pas.: participium perfectum + conjunctief imperfectum van esse [vacatus esses]
4.b. Weergave
moet blijken uit de zinsstructuur waarin hij is gebruikt [b.v.: in de hoofdzin
kan hij wijzen hij op een irrealis in het verleden]
5. Indicatief Futurum Exactum
5.a. Vorming
Act.: perfectumstam + indicatief futurum simplex van esse [mis-ero, cep-erit]
!! 3M: mis-erint (mis-erunt is indicatief perfectum) !!
Pas.: participium perfectum + indicatief futurum simplex van esse [missus ero]
5.b. Weergave
V.Toek.T. [cucurr-erit: hij zal gelopen hebben; missi erunt: zij zullen gezonden
zijn]
Gebiedende wijs
1. Imperatief Praesens
1.a. Vorming
praesensstam + speciale uitgangen (III: bindklinker zoals de indicatief praesens)
E.A./ D.-re mitt-e egred-e-re
M.A.-te D.-mini mitt-i-te egred-i-mini
merk op: er bestaat geen imperatief passief: wel is er een aparte uitgang
voor de deponente werkwoorden (D)
1.b. Weergave
- gebiedende wijs [voca: roep; voca-te: roep]
soms met "je mag- / jullie mogen-" enz. [mitte: je mag zenden]
2. Imperatief futurum
2.a. Vorming
praesensstam + speciale uitgangen (III: bindklinker zoals in de indicatief praesens)
E.2.-to D.-tor mone-to egred-i-tor
3.-to D.-tor mone-to egred-i-tor
M.2.-tote mone-tote
3.-nto D.-ntor mone-nto egred-u-ntor
2.b. Weergave
O.Toek.T. [mone-nto: zij zullen waarschuwen]
Nominale vormen (verbum infinitum)
1. Infinitief
1.a. Vorming
Infinitief Praesens
I,II,IV: praesensstam + A. -re [ama-re, habe-re, muni-re]
P. -ri [ama-ri, habe-ri, muni-ri]
III: praesensstam + A. bindklinker + re [mitt-e-re]
P. -i [mitt-i]
V: naar analogie met III [capere; capi]
Infinitief Perfectum
Act.: perfectumstam + isse [monu-isse, mis-isse]
Pas.: participium perfectum + infinitief praesens van esse [monitum esse]
Infinitief futurum
Act.: participium futurum + infinitief praesens van esse [facturum esse]
Pas.: supinum + iri [factum iri]
1.b. Weergave
Zie voor de weergave in elk geval de theorie van de syntaxis !
Letterlijk: mittere: (te) zenden
mitti: gezonden (te) worden
misisse: gezonden (te) hebben
missum esse: gezonden (te) zijn
missurum esse: (te) zullen zenden
missum iri: gezonden (te) zullen worden
2. Participium
2.a. Vorming
Participium Praesens
I,II: praesensstam + -ns,-ntis [ama-ns, mone-ntes]
III,IV,V: praesensstam + -ens, -entis [mitt-ens, capi-entes]
Participium perfectum
-um van het supinum vervangen door -us,-a,-um [amat-us, miss-a, delet-um]
Participium futurum
-um van het supinum vervangen door -urus,-ura,-urum [amat-urus, miss-ura,
delet-urum]
2.b. Weergave
Zie voor de weergave in elk geval de theorie van de syntaxis !
Letterlijk: participium praesens = onvoltooid deelwoord
participium perfectum = voltooid deelwoord
participium futurum: "van plan te + inf."; "op het punt te + inf."
3. Gerundium en gerundivum
3.a. Vorming
Gerundivum
I,II: praesensstam + -ndus, -nda, -ndum [ama-ndus, mone-ndorum]
III,IV,V: praesensstam + -endus, -enda, -endum [mitt-enda, capi-endae]
Gerundium
het gerundium is het gesubstantiveerd gerundivum onz.;
in de nominatief gebruikt men de infinitief;
in de accusatief gebruikt men de infinitief voor het lijdend voorwerp.
3.b. Weergave
te + infinitief [amando: door te beminnen]
lidwoord + infinitief [currendi: van het lopen]
constructie met "moeten" [nobis curandum est: wij moeten zorgen]
4. Supinum I en II
4.a. Vorming
Het supinum I is de tweede stamtijd (op -(t)um) [fac-tum, miss-um]
Het supinum II verliest de -m (op -(t)u). [fac-tu, miss-u]
Zwakke werkwoorden: praesensstam + tum/tu
4.b. Betekenis
(om) te + infinitief [facile factu: makkelijk (om) te doen]