Paul
van Ostaijen werd geboren te Antwerpen op 22 februari
1896 als zevende kind van Hendrik en Maria Engelen. Hij was een
nakomertje.
Na de lagere school bezocht hij heel wat middelbare schoolinstellingen
om tenslotte terecht te komen in het Koninklijk Atheneum van Antwerpen.
Van studeren kwam echter niet veel in huis. In 1913 brak hij zijn
studies
af. Het gezin was ondertussen verhuisd naar Hove. Hij kwam in contact
met
componist Jef Van Hoof in wiens huis jonge kunstenaars, journalisten en
flaminganten
(1)
elkaar ontmoetten. In maart 1914 werd hij bediende op het Antwerps
stadhuis.
Een maand later verscheen zijn eerste artikel in "Carolus", het
"Weekblad
van de Vlamingen". In zijn vrije tijd las hij enorm veel, leerde hij de
Franse en Duitse taal en maakte hij kennis met hun literaturen. Tijdens
Wereldoorlog I was hij bevriend met Peter Baeyens, uitgever van "De
Vlaamsche
Gazet - Het Laatste Nieuws", waarin P. van Ostaijen verschillende
artikels
publiceerde. Deze Peter Baeyens troonde hem mee naar nachtbars en zette
hem aan tot het gebruik van cocaïne. In die dagen was hij een zeer
opvallende dandy-achtige verschijning. Hij was medewerker van
"Antwerpsche
Courant", "Ons Land" en "De Goedendag". In dit laatste blad, een
maanschrift
voor Vlaamse studenten, profileerde hij zich als flamingant en
Groot-Nederlander.
In november 1917 behoorde hij tot de groep activistische
(2) jongeren die kardinaal Mercier uitfloten tijdens een bezoek aan
Antwerpen. Hiervoor werd hij veroordeeld tot drie maanden
gevangenisstraf.
Ondertussen debuteerde hij in 1916 met zijn eerste bundel gedichten "Music Hall". In oktober 1918 verscheen "Het sienjaal". Bij de wapenstilstand vond hij het geraadzamer om naar Berlijn uit te wijken. Hier maakte P. van Ostaijen kennis met het dadaïsme (3). De concipiëring van zijn "Bezette stad" verraadt alleszins de dadaïstische invloed. In Berlijn had hij het niet breed. Om aan de kost te komen was hij o.m. liftboy, boekhandelaar, verkoper van damesschoenen. Na de dichtwerken "Feesten van angst en pijn" en "Bezette stad" schreef hij er, om zijn gevoelens af te reageren, zijn eerste grotesken zoals "Het gevang in de hemel". Paul van Ostaijens grotesken (4) zullen het hoogtepunt van zijn satirisch (5) talent worden.
In de herst van 1921 kreerde hij naar België terug. Hij kreeg amnestie (6) en werd onder de wapens geroepen. Begin 1923 werd hij gedemobiliseerd. Kort daarop stierf zijn moeder. In 1924 kwam hij in dienst bij een uitgever-antikwaar. Tussen 1923 en 1926 werkte hij mee aan een achttal zeer uiteenlopende tijdschriften. Ondertussen publiceerde hij nog grotesken, o.a. in het letterkundig bijvoegsel van het dagblad "De Schelde".
In 1925 vertrok Paul van Ostaijen naar Brussel om er kunsthandelaar te worden. Reeds van vroeger had hij grote interesse voor de schilderkunst. In zijn galerij werden werken tentoongesteld van Ensor, Permeke, Magritte, Jespers, Picasso, Klee, enz...., doch in 1926 werd de zaak reeds opgedoekt.
In 1927 publiceerde hij het belangrijkste werk uit zijn kritisch proza, nl. "Gebruiksaanwijzing der lyriek". Datzelfde jaar ging zijn gezondheid snel achteruit. Juist toen hij op het punt stond om zijn vroegere betrekking op het stadhuis te Antwerpen te hervatten, moest hij op doktersbevel, omwille van zijn longtuberculose, naar het platteland. Hij verbleef een tijdje te Viersel,
daarna
te Etikhove bij Oudenaarde. Vervolgens nam hij zijn intrek in een
privésanatorium
te Miavoye-Anthée.
In 1928 verschenen in het nieuwe tijdschrift "Avontuur" nog twee van zijn bekendste gedichten, nl. "Boerecharleston" en
"Alpejagerslied".
Op 17 maart 1928 schreef hij nog naar zijn vriend Oscar Jespers dat hij terug naar Antwerpen kwam. Hij stierf echter de volgende dag, 18 maart, en werd begraven op het kerkhof van Anthée. Op 19 maart 1932 werd zijn stoffelijk overschot overgebracht naar het Schoonselhof te Antwerpen. Op 8 november 1972 kreeg hij er zijn definitieve rustplaats op het erepark (zie foto).
Het is de verdienste geweest van Paul van Ostaijen om het expressionisme (7) in de Nederlandstalige literatuur te introduceren. Hij streefde naar een zo groot mogelijke harmonie tussen grafische vorm en inhoud. Mede onder invloed van het dadaïsme was de typografische (8) uitvoering in zijn werk zeer belangrijk. Tijdens zijn leven kreeg hij niet de erkenning waar hij recht op had. Zijn werk had echter een zeer grote invloed op latere dichters.
