Wat leert lichaamstaal ons?
of: Wat betekent die frons op het voorhoofd van de recruteringsmanager?
Patrick E. Merlevede, M.Sc
Link to the 7EQ.com homepage

"Wat is de waarde in communicatie van lichaamstaal in het algemeen?" Op die vraag geeft Darwin geen antwoord. "God heeft de mens gelaatsuitdrukkingen gegeven om de intieme gevoelens uit te drukken," luidde het officiŰle standpunt in de 19e eeuw. Vanaf 1970 woonden Margeret Mead en haar echtgenoot Gregory Bateson in Santa Cruz, de bakermat van Neuro-Lingu´stiek Hun denken be´nvloedde de modellen die nu helpen om de emoties van anderen te begrijpen.

Link to Amazon.com In 1872 verscheen Darwin's boek "The Expression of the Emotions in Man and Animals". Het was dat jaar een bestseller in Engeland, om nadien vergeten te raken. Begin 1998, zo'n 125 jaar later, publiceerde HarperCollins de derde editie, aangevuld met voorwoord en nawoord van Paul Ekman.

Darwin en Ekman behoren tot de wetenschappers die trachten te bewijzen dat gelaatsuitdrukkingen universeel zijn. Ze onderscheiden de gelaatsuitdrukkingen van andere lichaamstaal, waarvan ze toegeven dat die wel cultureel gebaseerd is. Uit hun studies blijkt dat we universeel het onderscheid kunnen maken tussen spontane uitingen van woede, angst, afkeer, triestheid, verbazing en blijdschap.

De beroemde Antropologe Margeret Mead vond tegenvoorbeelden uit meerdere culturen. Zo kan een chinees bijvoorbeeld blijven "lachen" terwijl hij boos is. En niet iedereen blijkt te blozen als hij of zij verlegen is. Onze gelaatsuitdrukkingen zijn trouwens niet altijd even spontaan. Denk maar aan een pokerface.

Onbewust leren we aan om onze emoties onder controle te houden, en anderzijds observeren we onbewust de lichaamstaal van onze gesprekspartners, om te controleren in welke mate we begrepen worden.

 

Het effect van overeenstemming in lichaamstaal

Probeer eens het volgende experiment. Observeer de lichaamstaal van je gesprekspartner en probeer op subtiele wijze gelijkaardige bewegingen te maken. Je zult merken dat daarmee je gesprekspartner beter op zijn gemak is, en gemakkelijker zijn gesprek zal vervolgen. Tracht daarna eens op subtiele wijze verschillen in te bouwen. De spreker zal beginnen te aarzelen, zich minder goed begrepen voelen en uiteindelijk stoppen met spreken. Door dit experiment in groepen te laten doen heb ik gemerkt dat sommige mensen gevoeliger zijn aan de lichaamstaal dan anderen. Maar slechts 5% van de deelnemers "slaagt" erin onverstoord verder te gaan, ondanks alle storende lichaamstaal van zijn gesprekspartner.

Soms wordt er wel eens gezegd: "Een koppel dat lang gelukkig getrouwd is begint in de loop der jaren meer op elkaar te gelijken." De verklaring is dat man en vrouw hoe langer hoe meer elkaar lichaamstaal overnemen. Ook als een zakelijk gesprek goed loopt, zal je vooral gelijkenissen merken in de lichaamstaal van de personen rond de tafel. Als een discussie echter verkeerd uitdraait, dan zal de lichaamstaal net sterk verschillen.

Ook op televisie valt het soms op hoe journalisten tijdens een interview "ja" zitten te knikken. Het effect is dat de gast zich aangemoedigd voelt om zijn uitleg verder te zetten. Uit de daarop volgende vraag van de journalist blijkt dan opeens dat de journalist het toch niet eens was met de uitspraken van zijn gast.

Je kan dit principe bewust gebruiken in je communicatie. Stem je lichaamstaal af op je gesprekspartner om op die manier je boodschap beter te laten overkomen. Wijzig je lichaamstaal lichtjes wijzigen, en observeer in welke mate de andere je daarin volgt.

 

Misverstanden door interpretatie

Pas wel op met het veralgemenen van de interpretatie van lichaamstaal. Niet iedereen die achterover leunt is "nonchalant" of "niet ge´nteresseerd". En het kruisen van de armen hoeft niet te betekenen dat de persoon niet open staat voor je argumentatie. Maar als je beslist te geloven dat zo'n gedrag die betekenis heeft, dan zal je jezelf er wel aan aanpassen. Zo help je voorspelling uit te komen. En zo ontstaan er misverstanden. We interpreteren bijvoorbeeld de frons op het gelaat van onze baas of klant als "Hij zal het wel niet eens zijn" en geven ons op voorhand gewonnen. Je riskeert een zekere frustratie over te houden aan je professionele relatie. Terwijl het probleem gebaseerd is op een misverstand.

Doe eens het volgende experiment: voor een reeks uitspraken zet je voor jezelf op papier wat het gewenste effect is. Je vraagt nadien aan je gesprekspartner wat voor hem het effect werkelijk was. Bij eenvoudige communicatie van feiten zal het effect vrij goed overeenstemmen. Bij meer emotioneel geladen boodschappen vergroot de kans op een ongewenst effect.

Soms maken we het ons met lichaamstaal moeilijker om ons doel te bereiken. Als je bijvoorbeeld aan je baas of je klant een project wilt verkocht krijgen, en je lichaamstaal geeft je twijfel weer, dan wordt het voor de andere gemakkelijker om nee te zeggen.

 

Patrick MERLEVEDE

Patrick Merlevede is trainer in emotionele intelligentie en zaakvoerder van Acknowledge.
Deze tekst verscheen, na editing door de eindredactie, in
De_PersoneelsGids van 27 Juni 1998

< e-mail je bedenkingen ! >

Links:


homepage 7EQ.com - Deze Pagina laatst gewijzigd op: donderdag 22 maart 2001