Historische cd-roms

 

1 Het Breviarium Mayer van den Bergh op cd-rom

 

te bestellen: Br!ght image b.v.b.a., Kapucinessenstraat 35 a, 2000 Antwerpen, tel. 03/205 14 81, fax 03/231.95. 73. Kostprijs: 900 BEF. Geschikt voor Mac en PC.

Dit handschrift was hart en blikvanger van de tentoonstelling Vlaamse miniaturen voor vorsten en burgers in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, 1997.

 

Het getijdenboek is rond 1510 vervaardigd, misschien voor de Portugese koning Manuel I el Afortunado, die regeerde van 1495 tot 1521. De codex meet 224 x 160 mm en telt 706 folio's van het allerfijnste velijn, terwijl enkele miniaturen op dikker perkament zijn geschilderd. Hij vertoont alle kenmerken van de laatste hoogbloei der Vlaamse miniatuurkunst: de realistische en driedimensionele illustraties rondom de eigenlijke miniaturen, met bloemen, dieren, vogels, juwelen, edelstenen enz. Door schaduwwerking en andere trompe-l'oeil-effecten creëren de illuminatoren diepte-illusie op een volledig gekleurde ondergrond, niet meer op het blote perkament. Die overgang voltrok zich kort na 1475, zoals men kan zien in het getijdenboek voor Engelbert van Nassau. De eigenlijke miniaturen integreren de verworvenheden van de Vlaamse schilderkunst en van de Italiaanse renaissance. Vaak is voor de uitwerking directe inspiratie gezocht in bestaande schilderijen of gravures. Zo treffen wij op een miniatuur een gezicht op Brugge-met-stadskraan aan, dat praktisch identiek is aan dat op Memlings St.-Jansretabel. Landschappen, werkzaamheden, gezichten en klederdracht van individuele figuren, folteringen... alles is geschilderd met het gevoel voor detail en realisme dat de Vlaamse schilderkunst internationaal zo geliefd maakte.

 

Hoe is de CD-ROM opgebouwd?

Van de 706 folio's zijn er op de cd-rom 106 opgenomen, waaronder alle 73 miniaturen en niet minder dan 148 randversieringen. De kwaliteit is verbluffend! De samenwerking van bevlogen jonge kunsthistorici en dito informatici is daaraan ongetwijfeld niet vreemd. De 106 folio's, voorzien van een beschrijvende commentaar, kunnen uitvergroot worden om details naar keuze te onderzoeken. 14 afbeeldingen kregen een extra zoom. Dit laat je toe alle details uitvergroot op scherm te brengen, je kunt je digitale 'vergrootglas' verplaatsen om klederdracht, werktuigen, bouwwijze, diersoorten, interieurs, meubilair, dorsen, wannen, opeenvolgende fasen van het slachten en 'verwerken' van een varken en van de vlasbewerking ... in alle rust te bestuderen zonder gevaar voor het kwetsbare handschrift. (Opgepast: de 'leesrichting' van de afbeeldingen gaat van rechts naar links!) De buitenlandse onderzoeker kan alle teksten en sturing bedienen in het Nederlands, Frans, Engels en Duits. Er is rekening gehouden met verschillende consumentenniveaus (iets wat op beeldplaten tot nu toe veel te weinig gebeurde): de liefhebber kan starten met een overzicht van de 'hoogtepunten' ter introductie. De specialist kan met een eenvoudige klik tegenoverliggende miniaturen bekijken, zoals ze elkaar opvolgen in het origineel.

Eenvoudige iconen laten toe de structuur en inhoud van het breviarium op te roepen, of de illustraties per formaat en type: kalenderminiaturen, volbladminiaturen, halfbladminiaturen (11 voorbeelden), gehistorieerde randversiering (6 voorbeelden). Terwijl je de cursor beweegt, geeft dit onderaan identificatie bij elk voorbeeld; elk item is vergezeld van een korte, degelijke tekst. Nogmaals klikken doet de tekst verdwijnen en brengt de illustratie op vol scherm. Er is een index op de onderwerpen van de illustraties. Je klikt bijvoorbeeld op biljarten: dit geeft je het detail in een kalenderminiatuur. Van daaruit kan je weer vergroten, verder bladeren in het handschrift. De bloemen zijn gerangschikt van acanthus tot violier, je kunt alle dieren identificeren. Als bijkomend genot kan je de hele tijd door Vlaamse contemporaine polyfone muziek beluisteren (Missa Alleluia en Capilla van Josquin Desprez). Marc Pollentier en Peter De Laet van Br!ght image en conservator-adviseur Hans Nieuwdorp verdienen alle lof, en hun eersteling verdient wereldwijde verspreiding!

 

Jos Martens



Copyright © 2000, VVLG 26.01.2000