Historische cd-roms

 

2. De eeuw van Bruegel. Meer lading dan de vlag dekt

 

Inleiding.

 

In 1983 volgden wij aan het L.U.C. in Diepenbeek samen met Harold Van de Perre (auteur van wereldwijd bekroonde video's over Van Eyck en Bruegel) een navorming van Wim Verrelst over Bruegel. Toen we na afloop naar huis reden was Van de Perre al net zo enthousiast als ik over de nieuwe inzichten die Verrelst zelfs hem had bijgebracht. In 1987, ter gelegenheid van de tentoonstelling Het imaginair museum van Pieter Bruegel (met de schitterende reproducties op ware grootte van Alfons Dierick), werkte ik die bijscholing uit tot een uitvoerige leereenheid. Om de paar jaar herhaalde ik de leereenheid, maar steeds met hetzelfde probleem: degelijk bruikbaar materiaal. De fotokopies in de syllabus voor de leerlingen konden eigenlijk alleen maar dienen als geheugensteuntje, niet als bevredigende weergave van de schilderijen. Persoonlijk bezat ik slechts enkele dia's met werk van Bruegel en weliswaar veel afbeeldingen, zelfs op groot formaat. Die kan je gebruiken in een klas van twaalf, maar ga hetzelfde eens proberen met vijfentwintig of dertig leerlingen! Hopeloos! Die situatie veranderde niet wezenlijk toen ik de twee prachtige uitzendingen van Van de Perre op video ter beschikking kreeg: projectie met nu en dan commentaar nam toch al gauw drie lesuren in beslag. En hoe knap de video's ook waren, het bleek zeer moeilijk om de aandacht van de leerlingen gevangen te houden.

 

Bespreking

Dit jaar zaten wij dan ook een beetje met de handen in het haar in verband met het internetproject rond Joos de Rijcke.

De cd-rom De eeuw van Bruegel kwam voor ons dus als manna uit de hemel. Dit was een aangename verrassing. Om te beginnen is de kwaliteit van de afbeeldingen verbluffend.

Bij het openklikken krijg je als inhoudsopgave:

Bij uitzondering hebben wij hier een cd-rom met meer lading dan de vlag dekt. In de beknopte doch zeer degelijke cultuurhistorische overzichten komen om te beginnen meer schilders aan bod dan de namen in de overzichtslijst laten vermoeden. Per kunstenaar worden dan nog een aantal schilderijen gegroepeerd onder één hoofdstuk. Nemen wij Pieter Bruegel de Oude als voorbeeld. Vooreerst krijg je 8 bladzijden introductie en overzicht van zijn werk. De schilderijen zijn gegroepeerd in 7 hoofdstukken.

Hoofdstuk 1: Vlaamse spreekwoorden presenteert 4 schilderijen: De spreekwoorden zelf, De kinderspelen, De strijd van de vasten en de vastenavond, De kreupelen.

Hoofdstuk 2: De val van de opstandige engelen brengt 3 schilderijen: De val van de opstandige engelen, Dulle Griet en De triomf van de dood.

Hoofdstuk 3: De toren van Babel geeft eveneens 3 schilderijen: De bekering van Paulus, De toren van Babel(Wenen), Saul of De slag op de Gilboa.

Hoofdstuk 4: De moord op de onnozele kinderen groepeert De volkstelling te Bethlehem, De moord op de onnozele kinderen en De kruisdraging.

Hoofdstuk 5: De twaalf maanden brengt 4 schilderijen: De sombere dag, De oogst, De terugkeer van de kudde, Jagers in de sneeuw.

Hoofdstuk 6: De boerendans herbergt De boerenbruiloft, De boerendans of Kermis en De boerenbruiloftsdans.

Hoofdstuk 7: De parabel van de blinden tenslotte stelt 3 schilderijen voor: De misantroop, De parabel van de blinden en De nestenrover.

 

In het totaal dus 23 schilderijen, zowat het hele geschilderde oeuvre van Bruegel! De tekeningen en etsen blijven buiten het bestek. En dan begint het eigenlijk pas. Bij elk schilderij kan je de identificatie oproepen. Bijvoorbeeld: De strijd van de vasten en de vastenavond, 1559; olie op paneel, 118 x 164 cm; Wenen, Kunsthistorisches Museum. Bijna alle afbeeldingen zijn vergezeld van een summier doch andermaal degelijk gesproken én gedrukt commentaar. Dit hebben wij in de lessen niet gebruikt, omdat onze interpretatie ruimer was en verder ging. Maar wat wij bij de projectie op groot scherm wel benut hebben is de zoomfunctie. Die laat je toe het schilderij in detail te bekijken, zoals in werkelijkheid meestal niet mogelijk is, al was het maar omdat je in het museum niet dicht genoeg bij het paneel kunt komen om alles te onderscheiden. Hier eveneens één voorbeeld. In De boerenbruiloftsdans heb je rechts in beeld een doedelzakspeler. (Deze afbeelding is zodanig nauwkeurig dat ze door striptekenaar Jacques Laudy indertijd gebruikt is om de verdwenen Vlaamse doedelzak materieel te reconstrueren!) Het schilderij bevat nogal wat erecte broekkleppen (o.i. de mottigste mannenmode ooit). Maar wat we nog nooit hadden kunnen opmerken: de omvang van de klep bij de doedelzakspeler is veroorzaakt doordat hij zijn geldbeugel erin gestoken heeft! Een aardige aanvulling voor de werkgroep die voor het project de evolutie van de mode bestudeert en geschreven had: "De broekklep leidt uiteindelijk tot de braguette, die beschouwd kan worden als een voorloper van de broekzak." De brave meisjes die deze tekst hadden overgenomen uit een boek, hadden niet het flauwste benul wat ze zich daarbij moesten voorstellen.

Precies voor deze werkgroepen is de Index: Musea, Schilders en Thema's een prachtig werkinstrument. Hier kunnen zij op trefwoord, bijvoorbeeld muziek andere schilderijen oproepen en krijgen zij uitleg over de rol van de muziekinstrumenten bij Bruegel en andere schilders als Jeroen Bosch.

De Eeuw van Bruegel, Oda Laser Edition en Gemeentekrediet 1995. Geschikt voor PC en Mac.

 

In dezelfde reeks, met dezelfde kenmerken en op hetzelfde kwaliteitsniveau zijn eveneens verschenen De eeuw van Van Eyck, De eeuw van Rubens, De eeuw van Vermeer, De eeuw van Rembrandt ( zie verder op deze site). De hele reeks is reeds verkrijgbaar in de ramsj voor de belachelijke som van 360 F per stuk!

Aan deze reeks cd-roms werd in 1995 door de Vlaamse Gemeenschap terecht de titel verleend van Cultureel Ambassadeur van Vlaanderen

Jos Martens



Copyright © 2000, VVLG 26.01.2000