Historische cd-roms

 

9. Sint-Baafskathedraal. Een beleving van een tijdsgeest

 

Op 16 maart 2000 werd deze cd-rom voorgesteld in de Gentse kathedraal, in aanwezigheid van de bisschop, de gouverneur van Oost-Vlaanderen en een hele trits waardigheidsbekleders. Als je daarbij nog weet dat de cd-rom een productie is van het Maerlant Centrum (K.U.Leuven) en uitgewerkt door het departement architectuur van St.-Lucas (Gent) onder leiding van prof. Raoul Bauer, dan is het duidelijk dat je meer mag verwachten dan zomaar een toeristisch plaatje.

Installatie. De cd-rom installeert zelf de benodigde software vooraleer je het eigenlijke programma kunt openen.

 

Inhoud en bespreking

Het concept van de hele cd-rom gaat uit van de idee dat architectuur de visuele weergave is van een tijdgeest. Die tijdgeest wordt telkens gevat in een beeld. Elk van die beelden is gefundeerd op een gedegen cultuurhistorische studie. Centraal staan de twee grote bouwfasen van de Sint-Baafskathedraal: de Romaanse en de gotische periode. Wat wij tegenwoordig zien, is sterk bepaald door "aankleding" tijdens de barok en -in mindere mate- de neo-gotiek. Die komen dan ook kort aan bod in de vorm van een epiloog.

Het menu biedt je een eerste keuze tussen Inhoudstafel en Matrix. De tekst stelt voor om een eerste kennismaking te starten via "Matrix". Hier krijg je de keuze tussen Romaans of Gotisch, via zes parameters, die elk de archtectuur en de veranderingen ervan beïnvloed hebben: concept - context - dualisme - technieken - stedenbouw - functionaliteit. Elke parameter krijgt daarenboven enkele verwijzingen mee die de architectuur concreet gestalte geven. Zowel de parameters als de verwijzingen liggen ingebed in de historische maatschappelijke context van de Nederlanden, en meer specifiek van Gent. Via deze verwijzingen en links naar een glossarium wordt het analytisch beeld van de parameters samengevoegd tot een synthese.

Dit pad van analyse naar synthese vormt als het ware de hoofdnavigatie. Binnen elke parameter of verwijzing kan men via een tijdlijn een sprong in de tijd maken. Elk onderdeel dat men bekijkt in zijn Romaanse context kan zo met zijn gotisch equivalent vergeleken worden. Korte filmpjes verduidelijken de impact van Romaans naar gotisch voor elk begrip afzonderlijk. Elke parameter, elk begrip wordt eerst geëvoceerd in één betekenisvol beeld. Dan pas kan men via de navigatiebalk ondersteunende en verklarende tekst opvragen. De navigatiebalk zit zeer discreet bovenaan en kan je haast volledig laten wegschuiven om de beelden beter te bekijken. De teksten zijn degelijk, soms niet bepaald gemakkelijk. Anderzijds had ik ze hier en daar zelfs iets uitvoeriger gewild.

Dé revelatie zijn de 3D-animatiefilms. Die vormen een primeur: voor sommige onderdelen moesten zelfs nieuwe computerprogramma's geschreven worden. Stel je voor: van de Romaanse St.-Janskerk is nauwelijks nog een spoor behouden. Op basis van zeer gedegen gedetailleerd archeologisch onderzoek wordt de Romaanse kerk in drie dimensies gereconstrueerd, zodat je ze letterlijk van alle zijden, buiten en binnen kunt observeren! Vaak ontbraken bronnen met exacte gegevens, voornamelijk met betrekking tot de aankleding van het interieur. Op basis van studies over en beelden van andere kerken zijn gegevens geëxtrapoleerd, zodat de Sint-Baafs herschapen wordt, misschien niet zoals ze was, maar wel zoals ze geweest kon zijn.

Mooi voorbeeld hiervan zijn de fresco's in de Romaanse St.-Janskerk. Prof. Firmin De Smidt spreekt van felle kleuren op de wanden, maar hiervan bleef, op de crypte na, nauwelijks iets bewaard. Daarom zijn schilderingen uit andere kerken geabstraheerd en aangebracht op de wanden van de St.-Janskerk. Dit om de Romaanse sfeer en tijdgeest maximaal te benaderen.

Dit eveneens om de unieke nieuwe mogelijkheden van het digitale medium aan te tonen. Nooit eerder was het mogelijk het (verdwenen) verleden zo suggestief en toegankelijk te reconstrueren!

Als orgelpunt en apotheose van de cd-rom is elk facet van de behandelde bouwkundige fasen in één eindfilm samengebracht. De voorgaande beelden en animaties worden hier als lagen over elkaar gelegd, zodat een synthesebeeld ontstaat van de hele Romaanse en gotische bouwgeschiedenis.

 

 

Didactische verwerking

Als je de nodige apparatuur bezit, kan je je lessen over Romaanse en gotische kunst volledig geven vanuit de cd-rom. En dat op een manier waarop je het altijd al had gedroomd, maar waartoe je eerder nooit in staat was! Nog beter wordt het, indien je de cd-rom gebruikt als voorbereiding op een reëel bezoek aan Gent en de kathedraal. Het voordeel is, dat je uit het hele programma precies die onderdelen kunt selecteren die je nodig acht en niets meer. De 3D-animaties -een soort dynamische isometrische doorsneden- hebben wij boven reeds voldoende wierook toegezwaaid. Het is wel aan te bevelen eerst vooraf grondig te oefenen met het programma, want de cd geeft niet al zijn geheimen prijs bij de eerste kennismaking.

Jammer van het hiaat bij technieken. Hier krijg je bij ambachtslui de aanbeveling: Klik op de afbeeldingen voor meer info over de middeleeuwse bouwambachten. Die afbeeldingen ontbreken, dus tevens de mogelijkheid om de achterliggende informatie te ontsluiten. En juist hier konden we in een vroegere demo-versie van de cd bijzonder interessante en concrete gegevens vinden over werktuigen en bouwmethoden.

 

 

Praktische informatie

Universitaire pers Leuven, Maerlant Centrum, 2000, 1995 BEF. Alleen voor pc.

 

Jos Martens



Copyright © 2000, VVLG 17.07.2000