Historische cd-roms

 

13. Een gedeeld verleden (ca. 1450 - ca. 1630)

Eenheid en scheiding van de Nederlanden (DigiHistoria 2)

  

Methode en structuur

Uitgangspunt en rode draad voor deze cd-rom rond de thematiek 'Eenheid en scheiding van de Nederlanden vormt een cartografische bron: de 'Leo Belgicus'. Ook hier is de bediening zeer eenvoudig en overzichtelijk. Boven aan het scherm blijven de volgende hulpmiddelen zichtbaar (en ter beschikking): een tijdbalk, een begrippenlijst, links naar websites en een eindtoets (die pas kan worden gemaakt nadat de leerling alle aspecten van de behandelde problematiek heeft bestudeerd). Via de knop 'begin' kan telkens worden teruggekeerd naar het openingsscherm; via 'formulier' krijgt de leerling een overzicht van alle onderdelen van de cd. Ook de klassieke helpfunctie 'uitleg' is voorzien. De cd is opgebouwd in lagen, volgens het nu al bekende Maerlantconcept. Dit organiseert met behulp van de elektronische leeromgeving de lectuur van de bronnen op drie niveaus:

1 Het structurerend-beschrijvende niveau: hierbij moet de lezer achterhalen welke informatie de bron concreet bevat en hoe die is gestructureerd. Dit is hier gestuurd door de meerkeuzevragen, waarvan de oplossing in het programma zelf kan gevonden worden.

2 Het contextueel-interpreterende niveau: voor juiste interpretatie van de bron is informatie over de historische context nodig. Deze laag wordt gevormd door de woordverklaringen, de achtergrondinformatie en het tijdskader.

3 Het verklarend-begrijpende niveau: ten slotte wordt gezocht naar de mogelijke diepere betekenis van de bron, naar de boodschap achter de tekst of het beeld.

De cd-rom werkt met een linker- en rechterframe, waardoor de afbeeldingen bij aanklikken soms nogal klein uitvallen. Wij hebben daarom overvloedig gebruik gemaakt van de mogelijkheid een document of afbeelding te openen in een nieuw scherm, waardoor ze telkens de hele oppervlakte van het scherm gaan vullen.

  

Inhoud

De knoppen onder aan het scherm helpen de leerlingen bij de inhoudelijke verkenning van het dossier. De startknop brengt hen bij de kaart met de Leo Belgicus. Hierin zitten 30 links verborgen. De bedoeling van de bijbehorende opdrachten is a) het opzoeken van de links (waaronder 17 Nederlandse wapenschilden en 13 andere items met betrekking tot de kaartversieringen), b) het lezen van de bij de links horende toelichtingen en c) het beantwoorden van acht kijkvragen om na te gaan of alle links gevonden zijn en/of de toelichting begrepen is. De meerkeuzevragen zijn telkens voorzien van een oplossing. Bij antwoord wordt telkens opgegeven waarom het fout of correct is. Na afhandeling van dit onderdeel kunnen de leerlingen overstappen naar de thema's: politiek, cartografie of symboliek, die respectievelijk staan voor het politieke, socio-economische en het socio-culturele domein.

Elk thema vormt een afzonderlijk onderzoek dat wordt ontwikkeld met behulp van een aantal (geschreven of iconografische) historische bronnen, informatiestukjes en leesvragen.

In het thema politiek is het uitgangspunt een onderzoek naar de vraag of Nederland en België in de 16de &endash; 17de eeuw een politieke eenheid vormden. Ook hier zijn er meerkeuzevragen met telkens een verantwoording van een fout of correct antwoord.

In het thema cartografie krijg je een onderzoek naar kaarten en kaartenmakers uit de 16de en 17de eeuw, met behulp van enkele historische kaarten en drie toelichtingen.

Het thema symboliek behandelt met behulp van een aantal cartografische bronnen en informatiestukjes de betekenis van symboliek in het algemeen, de symboliek op kaarten, de Nederlandse Leeuw en het eenheidsbesef in de Nederlanden.

Binnen elk van de bronnen en informatieve rubrieken zitten tal van links ter verduidelijking of ter aanvulling. Zo is bijvoorbeeld in het document van de Pragmatieke Sanctie van 1549 een hyperlink opgenomen naar Karel V en binnen de uitvoerige toelichting vindt de lezer nog verdere links, zoals een cartografische voorstelling van de Nederlandse, Europese en overzeese bezittingen van de keizer.

Naast die rijke en gevarieerde politieke, economische, sociale en culturele achtergrondinformatie, biedt de cd-rom nog een tijdlijn (1350-1750) met gegevens over politieke, religieuze en wetenschappelijk figuren die een rol hebben gespeeld in de scheiding tussen Noord en Zuid, samen met een overzicht van de voornaamste randgebeurtenissen uit de 16de-17de eeuw. Tenslotte is er een begrippenlijst, voorzien van kruisreferenties en, waar nodig en nuttig, ook visuele en documentaire illustraties. Deze lijst bevat zowel algemeen taalkundige als historische begrippen.

Het geheel wordt afgesloten met een eindtoets. Die is opgesplitst in een algemene vraag en een aantal vragen per thema.

 

Didactische mogelijkheden

Gedeeld Verleden is uitermate geschikt voor zelfstandig werken, al dan niet begeleid door de leerkracht. De cd-rom stelt de leerling in staat zelfstandig het aangereikte materiaal te verkennen, de opdrachten uit te voeren en de antwoorden te controleren. Een belangrijke hulp is het overzichtsformulier met opgave van alle onderdelen van de cd-rom. Dit is opgevat als een werkblad en kan worden afgedrukt.

Bij de cd-rom wordt een boekje geleverd van 19 bladzijden met uitvoerige informatie voor het gebruik. De aangewende terminologie is helaas uitsluitend afgestemd op de Vlaamse situatie. In het verleden heb ik herhaaldelijk gefulmineerd tegen het 'kikkerlandsyndroom': het feit dat Nederlanders absoluut geen rekening houden met de Vlaamse situatie. Hier is het omgekeerde gebeurd. VMaar aanvaarbaar, vermits een Nederlandse uitgeverij voor een aangepaste begeleidingstekst zou zorgen.

De cd-roms van het Maerlant Centrum gaan uit van de premisse dat elk jaar enkele lestijden besteed worden aan werken met ICT en dus met de cd-roms in kwestie. In het geval van deze cd veronderstelt men dat de leraar een keuze maakt uit het materiaalaanbod en twee lessen uit het schoolboek vervangt door klassikaal werken met het plaatje en daarna eventueel bepaalde onderdelen als zelfstandige opdracht aan de leerlingen meegeeft. Naar mijn gevoel biedt de cd veel ruimere toepassingskansen. Je hebt hier te maken met een digitaal boek. Op het plaatje zitten niet minder dan 700 afbeeldingen! Hieronder een reeks van 38 prenten van Frans Hogenberg die als het ware een chronologische strip van de opstand vormen van 1555 tot 1619 (bereidwillig ter beschikking gesteld door de K.U.Leuven uit een digitale reproductie van Hogenbergs Platenatlas). Je kunt die -en alle andere teksten, grafieken en kaarten- zelfs afdrukken (hoewel de kwaliteit dan niet zo denderend is). Dit betekent anderzijds ook dat de leerling zijn eigen, niet-lineaire parcours kan volgen. Als begeleider moet je er dan wel voor zorgen dat dit traject een logisch geheel vormt, anders bereik je verbrokkeling in plaats van synthese.

Ik zou de leerlingen in complementaire werkgroepen niet alleen de cd laten gebruiken, maar &endash;zo mogelijk in samenwerking met de collega Nederlands- de externe website-links laten benutten om minstens enkele lessen extra te besteden aan de Tachtigjarige Oorlog, bijvoorbeeld via de link naar de betreffende site van de universiteit van Leiden. In 1983 en 1984 hebben wij iets dergelijks met veel succes opgezet ter gelegenheid van het Willem van Oranje-jaar. Toen werden simultaan in de les Nederlands een aantal historische romans gelezen en de geuzenliederen bestudeerd in de lessen muzikale opvoeding (1). Helaas beschikten wij indertijd niet over de schier onbegrensde digitale mogelijkheden van deze cd-rom.

 

Praktische informatie

Leuven, Maerlant Centrum &endash; Tilburg, Fontys Hogescholen, Kapellen, uitg. Pelckmans, 2001, 48,50 euro.

Redactie: Ronnie Kaper & Cees Witteveen.

Systeemvereisten: geschikt voor Mac en PC. Internet Explorer 5.5. Start automatisch op.

Jos Martens



Copyright © 2002, 2005 VVLG 03.04.2005