De conquistadores: wereldveroveraars met oogkleppen

Jos Martens


 

Afrika. De zwarte mythe.

Asjanti, koninkrijk van het goud

 

Ondanks het vernietigend effect van de slavenhandel op de Afrikaanse samenleving als geheel, schenen sommige staten er nauwelijks door verstoord. Een daarvan was het opmerkelijke koninkrijk van Asjanti, dat rond 1800 meer dan de helft van het huidige Ghana en grote delen van de naburige landen Ivoorkust en Togo omvatte. Het koninkrijk Asjanti was veruit het welvarendste van alle recentere vorstendommen van het pre-koloniale Afrika, hoewel het pas gesticht was op het einde van de 17de eeuw, toen volgens de overlevering voor de eerste grote Asjanti-vorst een gouden stoel uit de hemel daalde. Oorspronkelijk had Asjanti zijn kracht te danken aan de goudhandel met de westelijke Soedan. Goud komt zelfs tegenwoordig nog rijkelijk voor in het gebied, in rivierzand en ertslagen. De Asjanti's namen de slavenhandel heel gemakkelijk op. Zij beschouwden de aanwezigheid van Europese kooplieden aan de kust gewoon als een nieuwe mogelijkheid handel te drijven en hun macht te vergroten. En een van de middelen daartoe waren musketten uit het verre Birmingham. Doordat zij nooit gebukt waren gegaan onder Europese agressie, speelden zij de Nederlanders handig uit tegen de Engelsen en ontwikkelden zij hun eigen, zeer efficiënte organisatie voor de slavenhandel, compleet met klerken, die konden lezen en schrijven, en legers waarmee geen naburige macht zich kon meten. De hoofdstad, Koemasi, werd het hart van een ingewikkeld maar zeer winstgevend economisch rijk.

Typisch voor de Asjanti's is hun soepelheid in het assimileren van nieuwigheden. De talrijke beeldjes in messing, brons of koper, die zij gebruikten als gewichten voor het wegen van goud, vormen een fraaie kunstzinnige staalkaart van zulke innovaties: Europese sleutels, koffers, stoelen bekleed met bespijkerd leer, musketten, kruithoorns, westerse hoeden enz.

De Asjanti-vorsten en hun adel droegen prachtige gewaden uit Chinese zijde, die dwars over het continent waren aangevoerd, vanuit de Oost-Afrikaanse havens als Mombasa. Hun wevers haalden de ragfijne delicate draden uit elkaar, om ze op hun smalle weefgetouwen opnieuw te weven volgens patronen die meer aan de eigen smaak beantwoordden. De stof werd gedragen, omgeslagen als een antieke toga, wat de Asjanti een zeer statig uiterlijk verleende.

 

conq_ash.jpg (28191 bytes) conq_ash2.jpg (24152 bytes)
legendarische "Gouden Stoel", boven op een met leder overtrokken stoel van Europees model. De "Omanhene" (hoofdman) van Koemawoe ca 1980

 

Toen de koloniale druk in de loop van de 19de eeuw steeds groter werd, nam de koning van Asjanti, de Asantehene, zelfs Fransen in dienst voor zijn administratie en het contact met Europa. Het uitstekende leger had een Duitse instructeur. En toen hun land in 1901 uiteindelijk door de Engelsen werd overmeesterd na een reeks van beschamende en vernietigende koloniale oorlogen, stonden de Asjanti's al met één been in de moderne wereld

 

Het optreden van de Europese kolonisatoren was doordrongen van racistische meerderwaardigheidsgevoelens. In 1896 worden Asantehene Prempeh en de koningin-moeder gedwongen zich in Koemasi te onderwerpen aan de Engelse invallers in een vernederend ritueel.

 

Hierbij hoort een epiloog

Omstreeks 1960 werden haast alle Afrikaanse landen onafhankelijk. De oude vorstendommen werden door de nieuwe 'moderne' leiders afgeschaft of gereduceerd tot een schaduw van hun vroegere bestaan. In Nigeria en Ghana werden ze hersteld in althans een fractie van hun oude glorie. Nu behoren ze meestal tot de best geleide en vaak meest welvarende gebieden van hun land. In Koemasi zetelt weer een Asantehene, dragen de hoogwaardigheidsbekleders weer de luisterrijke zijden gewaden. Ook al zijn ze dan economisten of juristen, afgestudeerd aan de gerenommeerde universiteiten van Oxford, Cambridge of Yale en werken ze meer met hun hypermoderne laptops dan met hun ceremoniële gouden zwaarden.

 


[Terug naar overzicht: De conquistadores]