De conquistadores: wereldveroveraars met oogkleppen

Jos Martens


 

Japan. Het Land van de Rijzende Zon

Shogun... televisie en werkelijkheid

 

I╬jasoe. Zijn kimono is versierd met de "mon", het embleem van de familie Tokugawa, bestaande uit drie stokroosblaadjes. Alle adellijke Japanse geslachten lieten hun wapen op hun lakwerk, aardewerk en ceremoni╬le gewaden aanbrengen.

Het begin van onze zeventiende eeuw viel voor Japan samen met het begin van een nieuwe era in de lange geschiedenis van het Land van de Rijzende Zon. In 1600 versloeg Iëjasoe, het hoofd van de Tokugawa-clan zijn tegenstanders in de slag bij Sekigahara. Deze episode is ons relatief goed vertrouwd door de film 'Kagemusha' (De schaduwkrijger) van Akira Kurosawa (1980), die speelt in 1575 en vooral door de zeer druk bekeken televisiereeks 'Shogun'. Weinigen weten dat de Engelsman uit deze serie echt bestaan heeft. De man, die voor hem model stond, heette in werkelijkheid Will Adams. Hij was inderdaad de eerste Engelsman, die Japan in dat gedenkwaardige jaar 1600 bereikte, als navigator op een Hollands schip,'De Liefde'. Zijn kanonnen speelden een rol in de beslissende slag, die Iëjasoe het shogunaat opleverde, het opperleenheerschap onder de goddelijke keizer, de Mikado. Adams bouwde een Japanse zeevloot uit en bracht het tot daimyo, dit is een bevelhebber over samoerai. En toen hij in 1620 stierf, was hij de meest ge╬erde Europeaan in het land. Tot op heden herdenkt de Japanse marine jaarlijks zijn sterfdag.

Het nieuwe sterke gezag van de Shogun zou een radikale ommekeer betekenen voor de verhouding met de Europeanen. In 1543 hadden de eerste Portugezen Japan bereikt. In datzelfde jaar kregen de Japanners enkele Portugese lontmusketten in handen. Een jaar later hadden zij die niet alleen perfect gekopieerd, maar het oorspronkelijk ontwerp reeds gevoelig verbeterd. Zes jaar na de eerste Europeanen arriveerde de beroemde jezuïet Franciscus Xaverius, die twee jaar in het land bleef en een aanvang maakte met de missionering. De jezuïeten die na hem kwamen vestigden een religieus monopolie, dat zij angstvallig verdedigden tegen andere kloosterorden. En niet ten onrechte. De visie van de jezuïeten week immers sterk af van de gebruikelijke Eurocentrische. Zij beschouwden de Japanners niet als heidense barbaren, maar hadden het grootste respect voor hun cultuur. Die houding wierp snel vruchten af. En tegen de tijd dat Iëjasoe stierf, in 1616, telde Japan reeds minstens 400.000 christenen.

 

haakbus met serpentijnslot 18e eeuw. Dit type bleef ongewijzigd in gebruik van de 16e tot de 19e eeuw

 

Zijn opvolgers moesten niets hebben van het christendom, dat ze beschouwden als een agent van buitenlandse politieke inmenging. Zij trachtten deze vreemde religie volledig uit te roeien. In 1637, toen de Portugese missionarissen reeds uit het land gezet waren, kwamen de christenen in opstand rond Nagasaki. Als repressaille werden toen 37.000 mensen op de meest wrede wijze omgebracht. Schepen van de calvinistische Hollanders hielpen de shogun om de 'paapse' opstand te onderdrukken. Eén voor één gaven de Europeanen hun factorijen op. 

Toen Shogun Iëmitsoe in 1640 Japan definitief en volledig afsloot van de buitenwereld, mochten alleen de Hollanders blijven. Zij kregen een verplichte verblijfplaats toegewezen op het kunstmatige eilandje Decima, dat door een dam met Nagasaki was verbonden. Het Tokugawa-shogunaat zou gedurende meer dan twee eeuwen Japan regeren als een militaire dictatuur, die volledige trouw en gehoorzaamheid eiste van alle Japanners in ruil voor orde en stabiliteit.

conq_jap3.jpg (48980 bytes)

 


[Terug naar overzicht: De conquistadores]