Historische jeugdboeken: lectuursteekkaart

Cornelius Ryan, De langste dag, Weesp, Gooise Uitgeverij, 1986, 26ste druk (1ste druk 1959), 304 blz.

Stephen E. Ambrose, D-Day. 6 juni 1944, Brussel, Roularta 2004 (1ste Engelse druk 1994), 623 blz.

In 2004 herdachten we de zestigste verjaardag van de geallieerde landing in Normandië, op 6 juni 1944. Dat betekent: veel uitzendingen en heruitzendingen op televisie, reportages en films, interviews met overlevenden, sommige nieuw, de meeste gemaakt in 1994 ter gelegenheid van de 50ste herdenking. Kranten en tijdschriften pakten uit met promotieacties, waarbij je boeken of DVD's kon verwerven tegen een gunstprijsje, mits het uitknippen van bonnen.

Hier stellen we twee klassiekers voor rond D-Day. Met 'De langste dag' schreef de Amerikaan van Ierse afkomst, Cornelius Ryan (1920-1974), geschiedenis in twee betekenissen van het woord. Hij bracht honderden ooggetuigenverslagen samen in een boek dat leest als een roman. Dit sloeg zodanig in, dat het een nieuwe literaire term voortbracht: faction, een samentrekking van facts, feiten en fiction: historische feiten en feitjes, in romanvorm gegoten. Het succes was zo groot dat het boek in 1962 verfilmd werd als 'The longest day' met een internationale plejade van sterren. (Deze superproductie wordt nog steeds elk jaar rond 6 juni door diverse televisiestations heruitgezonden!) Ryan liet zijn 'De langste dag' volgen door 'De laatste slag' (over de slag om Berlijn in 1945) en 'Een brug te ver' (over de luchtlandingsoperatie bij Arnhem in 1944). Zijn planning om tegen eind jaren 1980 een reeks van vijf soortgelijke boeken over de Tweede Wereldoorlog te voltooien, werd doorkruist door de slepende ziekte die hem uiteindelijk zou doden.

Stephen Ambrose (1936-2002) schreef een biografie in twee delen over generaal Eisenhower, de algemene bevelhebber over de geallieerde troepenmacht. Hij werd als historicus verbonden aan het Eisenhower Center in New Orleans en als docent geschiedenis aan de Universiteit in dezelfde stad. Hij bracht het tot directeur van het Eisenhower Center en het D-Daymuseum. Het Eisenhower Center had als taak onder andere zoveel mogelijk documenten en mondelinge getuigenissen te verzamelen over de Tweede Wereldoorlog. Ambrose was onder de indruk van Ryans werk, maar het bevredigde hem niet helemaal. Vandaar dat hij met de staf van het Eisenhower Center vele jaren werkte aan een verbeterde en uitvoerigere versie, die in 1994 klaar raakte en nu in het Nederlands vertaald werd. Ondertussen had hij wereldwijde bekendheid verworven met zijn boek 'Band of Brothers', waarin hij een compagnie van de 101ste Amerikaanse luchtlandingsdivisie volgde tot bij het einde van de oorlog. Het boek werd door Tom Hanks en Steven Spielberg verfilmd tot een al even succesrijke gelijknamige televisiereeks.

Didactische verwerking

Zelfs wanneer je alleen de boeken laat bespreken lijkt het me interessant woord en beeld met elkaar te confronteren, eventueel in het kader van een ruimere leereenheid. Zie op deze site bij Saving Private Ryan, andere films over de Tweede Wereldoorlog en bij Colour of War.

Jos Martens