Historische faction

 

Een brug te ver

 

Cornelius Ryan, Een brug te ver. Operatie 'Market-Garden' september 1944, Weesp, De Gooise Uitgeverij, 1984, 19de druk, 512 blz. Vertaling van A Bridge too Far, 1974.

 

"Mijn land kan zich nooit meer nog eens een succes van Montgomery veroorloven"

(Bernhard, prins der Nederlanden, interview met auteur)

 

Dit is het derde en tevens laatste factionwerk dat Cornelius Ryan (1920-1974) wijdde aan de Tweede Wereldoorlog, na De langste dag (1959) en De laatste slag (1966). Oorspronkelijk had hij een reeks van vijf boeken voorzien. Zijn dodelijke ziekte en overlijden beletten hem het opzet uit te voeren. Hij werkte zeven jaar aan Een brug te ver, geholpen door een staf medewerkers van The Reader's Digest. Zijn vrouw Kathryn, zelf schrijfster, heeft voor de eindafwerking moeten zorgen. Een brug te ver is opgezet volgens dezelfde formule als zijn vorige boeken. Ryan en zijn medewerkers raadpleegden niet alleen de verslagen van de twee vijandelijke kampen, maar interviewden honderden en honderden overlevenden; aan weerzijden van de frontlinie. In principe vermeldt hij uitsluitend episodes die door minsten twee gelijkluidende getuigenissen zijn bevestigd. Toch is het boek minder gefragmenteerd dan De langste dag. Ryan slaagt er beter in momentopnames en panoramisch overzicht te verzoenen. Het resultaat is een ongemeen boeiend verslag, dat je niet loslaat, eenmaal je eraan begonnen bent.

Begin september 1944, na de bevrijding van Parijs, sneden de geallieerde legerkorpsen door de ineenstortende Duitse verdediging als een mes door boter. Op 4 september 1944 werd op één dag haast heel België bevrijd en viel de haven van Antwerpen praktisch onbeschadigd in geallieerde handen. Dit is tevens onbetwistbaar het grootste wapenfeit van het Belgische Verzet, dat de Engelsen rond de Duitse verdediging in de buurt van Boom loodste, regelrecht naar Antwerpen. De haven was broodnodig voor de geallieerden, die alle voorraden nog steeds moesten aanvoeren vanaf de havens in Normandië. Het offensief stokte, door gebrek aan benzine en oververmoeidheid van de troepen. Daardoor bleef de Scheldemonding in Duitse handen en Antwerpen ontoegankelijk voor de geallieerde konvooien.

Toch zag de situatie er voor de Duitsers hopeloos uit. Hitler haalde zijn oudste veldmaarschalk, Gerd von Rundstedt terug uit twee maanden gedwongen rust. De oude krijger poogde te redden wat er te redden viel. Hij liet het Duitse 15de Leger uit Noord-België terugtrekken op Holland en stuurde de Negende en Tiende SS-Pantserdivies voor rust en heruitrusting naar een rustige plek achter de linies: Arnhem.

Uitgerekend deze plaats was door de Britse velmaarschalk Montgomery uitgekozen voor de grootste gecombineerde actie van de hele oorlog, Operatie Market-Garden. Hij zag een kans om Nederland te bevrijden, de brug over de Rijn in Arnhem in handen te krijgen en zo door te stoten tot het industriële hart van het Reich. Dit liet een kans om de oorlog te beëindigen voor het einde van het jaar. Volgens plan moest het Dertigste Britse Legerkorps vanuit Leopoldsburg doorstoten naar Eindhoven. Achter de Duitse linies zouden 35.000 parachutisten gedropt worden: de Amerikaanse 101ste Airborne Divisie bij Eindhoven, de Amerikaanse 82ste Airborne Divisie bij de bruggen te Nijmegen en de Britse Eerste Airborne Divisie samen met de Poolse Parabrigade bij Arnhem. (De 101ste Amerikaanse Airborne Divisie ontmoetten we reeds in Band of Brothers.)

Vanaf het begin liep er van alles mis. Uiteindelijk werd Market-Garden een van de ergste gealieerde debacles van de hele oorlog. Er sneuvelden twee keer meer soldaten dan bij D-Day en de heldhaftige Poolse Brigade werd praktisch uitgeroeid: slechts 190 Polen keerden levend weer achter de geallieerde linies!

Voor een uitvoerige behandeling verwijzen wij naar de bespreking van de film, waar we ook de vergelijking tussen boek en film aan bod laten komen.

Jos Martens



Copyright © 2005 VVLG, 10.04.2005