Historische films: geannoteerde lijst van speelfilms

 

NIEUWE TIJD: ACHTTIENDE EEUW

EUROPA

Amadeus - 1984 - 158 minuten - video & laser disc & DVD - Engels, Ned. ondertiteling.

Regie: Milos Forman

Scenario: Peter Shaffer, naar zijn gelijknamig toneelstuk.

Acteurs: F. Murray Abraham (Salieri), Tom Hulce (Mozart) e.a.

8 Oscars.

Inhoud

De film begint ca. 1820 met de biecht van de oude musicus Salieri, in een instelling opgenomen na een poging tot zelfmoord. Dan gaan we 30 jaar terug, toen Salieri als officieel componist aan het hof van keizer Jozef II in Wenen de door hem bewonderde Wolfgang Amadeus Mozart leerde kennen. Zijn bewondering verandert vlug in haat als hij in de geniale Mozart een kinderachtig en vulgair kereltje ontdekt, terwijl hij, Salieri, zich volledig aan God en de muziek heeft toegewijd. Van dan af raakt hij compleet geobsedeerd door Mozart. Wij volgen de carrière van de grote componist tot zijn dood door de ogen van Salieri. In de film is het Antonio Salieri ( 1750 - 1825) die Mozarts Requiem, zijn laatste onvoltooide werk, bestelt, wat niet overeenstemt met de historische werkelijkheid.

In de film zitte knappe typeringen van de tijdgeest, naast andere elementen die niet kloppen. Mozarts vulgaire moppen kennen wij uit zijn brieven. Zijn hippie-achtige pruiken lijken dan weer eerder ontleend aan karikaturen van Hogarth dan aan de werkelijke mode van zijn tijd. Keizer Jozef II wordt afgeschilderd als een bekrompen, bigotte dilettant, die blijkbaar weinig anders om handen heeft dan naar muziekopvoeringen luisteren. Deze visie laten wij door de leerlingen confronteren met het beeld dat zij van de keizer hebben uit hun geschiedenislessen, zeker na het bekijken van de oudere aflevering van de Schooluitzendingen Zwanezang der Oostenrijkse Nederlanden, waar de monarch geportretteerd is als een gewetensvol en hardwerkend regeerder.

 

Didactische verwerking

Amadeus is de eerste speelfilm die wij ooit gebruikten als 'document', uit onvrede met de onmogelijkheid om cultuurgeschiedenis behoorlijk te behandelen binnen het te beperkte kader van de lessen geschiedenis en zeker esthetica (zie: J. MARTENS en R. ROTTIERS, Amadeus. Een audiovisueel divertimento in de wereld van de Pruikentijd, in: DIGO (Didactiek in het Geschiedenisonderwijs), jrg. XI/2, p. 45 - 56.).

Wij hebben sindsdien de film en/of fragmenten ervan bij herhaling gebruikt in vijfde jaren, voor een vakoverschrijdende leereenheid geschiedenis - esthetica - Nederlands, en in zesde jaren voor muziekesthetica, samen met de onderstaande cd-i.

 

Mozart - een muzikale biografie - Philips Interactive Media of America 1991 - nr.8140015

Inhoud

Ter gelegenheid van het Mozartjaar 1991 verzorgde Philips de Complete Mozart Editie op niet minder dan 180 CD's in 45 albums. Deze achtergrond verklaart de samenstelling van de cd-i (een der allereerste die verspreid werden). Het programma CME verschaft (visuele en geschreven) informatie over de Editie, de uitvoerders en vertolkers, het ontstaan en functioneren van de Köchelindeling enz. Met het programma Game kan men een amusant muzikaal dobbelspel spelen, in navolging van Mozart zelf, waarbij enkele maten van een menuet door het werpen van dobbelstenen getransponeerd worden. De plaat kan via het menu CD beluisterd worden als een gewone CD met daarop 10 nummers, van het Allegro in Bes, KV 3, dat hij schreef toen hij 4 jaar oud was, via De ontvoering uit het Serail, KV 384, tot het Adagio uit het Klarinetconcerto in A, KV 622.

Didactische meerwaarde

De echte meerwaarde ligt voor ons in het laatste programma: Bio waarin we Mozarts muzikale levenreis kunnen volgen van Salzburg naar Parijs en Wenen. De 10 muzieksequenties zijn namelijk gerangschikt in chronologische volgorde, waarbij elk stuk een biografische fase begeleidt. Portretten, opgedrukte toelichting en citaten en een commentaarstem begeleiden de tocht, met de muziek op de achtergrond (en regelmatig -becommentarieerd- zeer nadrukkelijk op de voorgrond). Een ideale introductie!

Didactische tips

Kan gebruikt worden bij de verwerking van Gerda Van Cleemput, Mozart, wonderkind uit Salzburg.

Dit kan je aanvullen met enkele fragmenten uit de film Amadeus, bijvoorbeeld de eerste kennismaking van Salieri met Mozart en/of de introductie van Mozart aan het hof van Jozef II, waar Mozart varianten improviseert op Salieri's muzikale welkom.

De muziek van Mozart kan je confronteren met een compositie van Antonio Salieri, bij voorbeeld zijn Concereto C-dur für Orgel und Orchester.

 

Amadeus: The director's cut (speciale versie op 2 DVD's) - Warner Bros. (anamorphic widescreen) - 2002 - 173 minuten.

De director's cut van de klassieker is in zijn barokke grandeur ruim twintig minuten langer dan het origineel, al voegen alleen de bijhorende productiedocumentaire en het geanimeerde audiocommentaar van Forman en scenarist Peter Shaffer iets toe aan de eerder verschenen editie.

In opdracht van producent Saul Zaentz knipte de regisseur in 1984 verschillende scènes uit zijn fictieve vertelling over het leven van Wolfgang Amadeus Mozart. Forman heeft zich daar toen niet tegen verzet, maar kon zich nooit helemaal verzoenen met de versie die uiteindelijk acht Oscars won. Nochtans is de originele versie een betere film dan de director's cut. Het gros van de toegevoegde scènes handelt over het gezinsleven van de componist en versterkt als dusdanig het pseudo-biografische karakter van de film. Maar de kracht van de plot zit vooral in de ongezonde fascinatie van de Italiaanse hofcomponist Salieri voor het werk en het karakter van de meester, niet in Mozarts relatie tot zijn vrouw. De nieuwe scènes zijn bijgevolg overbodig en brengen de film zelfs enigszins uit evenwicht.

De beeldkwaliteit oogt daarentegen een pak opwindender dan op de originele editie. Ook het klankspoor kreeg een flinke opknapbeurt. Het is daarom jammer dat ook het origineel niet werd opgepoetst en aan deze uitgave werd toegevoegd.

Voor didactisch gebruik van fragmenten is er natuurlijk geen probleem, vermits je naar believen je scènes kunt selecteren.

 

Mozartjaar 2006

 

In 2006 werd gevierd dat Mozart 250 jaar geleden werd geboren. Bij die gelegenheid kwam er veel extra materiaal ter beschikking.

Enkele van de belangrijkste internetbronnen:

Uit de rijke oogst aan publicaties weerhouden wij: Clerckx, K., In het spoor van Mozart, Uitg. Globe, 2006, 552 blz.

AMADEUS (filmforum)

 

Observatietaken

1. De film geeft een al dan niet correct beeld van het leven in de 18de eeuw. Kies één aspect dat

2. Amadeus is een film over genialiteit versus middelmatigheid, Mozart versus Salieri. Haal uit de film 2 sequenties waarin dat duidelijk gedemonstreerd wordt en bespreek ze.

3. Let in de scène van het feest bij Mozart op het masker dat zijn vader draagt. Dat zal later nog een grote rol spelen. Werk uit.

4. In de film zitten enkele gegevens die niet overeenstemmen met de historische realiteit. Ga na welke.

5. Bespreek in jullie groep: wat dachten jullie over Mozart voor de film? In hoeverre komt dat beeld overeen met de Mozart uit de film? Geef de verschillende meningen weer in je verslag.

6. Vader Leopold had een dominerende invloed op zijn zoon en op de (mis)vorming van diens karakter. Bespreek 3 sequenties waaruit dat blijkt.

7. Mozarts muziek wordt nu 'klassiek' genoemd. In de film zie je dat hij in zijn tijd soms revolutionair was. Leg uit. Geef de sequenties.

8. Je ziet in de film een paar maal hoe een compositie tot stand komt. Geef de sequenties. Hoe wordt dat filmisch weergegeven? Vond je dat geslaagd?

9. Heeft de film bijgedragen tot een beter begrip van Mozarts muziek? Geef de meningen weer van de mensen uit je groep.

Nataken

1. Zoek meer gegevens op in verband met het onderwerp dat jullie groep gekozen heeft (observatietaak 1) en werk uit tot een kleine scriptie, die je samen met het schriftelijk verslag van de groepsbespreking inlevert.

2. Mozart kreeg heel wat last met zijn Figaro's bruiloft. Deze opera was gebaseerd op het toneelstuk van de Fransman Beaumarchais. In Frankrijk werd het inderdaad verboden als revolutionair. Zoek op waarom.

 

Jos Martens



Copyright © 2000, 2006 VVLG, 15.02.2006