Historische films: geannoteerde lijst van speelfilms

 

NIEUWSTE TIJD: FILMS OVER DE TWEEDE WERELDOORLOG

 

Pearl Harbor - 2001 - duur: 182 minuten - Engels - Nederlandse ondertiteling - video en DVD.

Genre: liefdesfilm - oorlogsfilm

Thema: de Japanse aanval op Pearl Harbor, zondag 7 december 1941.

Regie: Regie: Michael Bay. Met 182 minuten.

Acteurs: Ben Affleck, Josh Hartnett, Kate Beckinsale.

Op DVD verkrijgbaar in twee versies:

  • 1 cd met alleen de film;
  • 2 cd's met op de tweede een aantal "extra's".

Inhoud

Rafe en Danny zijn twee vrienden, die vanaf hun jeugd bezeten zijn door vliegen.

Het ligt dus voor de hand dat ze zich bij de Amerikaanse luchtmacht zullen aansluiten. Dat Rafe niet zo goed ziet, mag daarbij zelfs geen punt zijn: Evelyn Johnson, de verpleegster die dat merkt, knijpt een oogje dicht. Zij merkt als eerste de heldhaftigheid van Rafe op. Over hem zegt de regisseur later dat je ,,dankzij zo'n vrijwilligers de oorlog wint'': het soort bombastische uitspraken waarbij je onwillekeurig denkt wat er zou gebeurd zijn als Rafe en zijn kompaan Danny kleine Japannertjes of Duitsertjes waren geweest.

Vooraleer Rafe het tegen de Jappen opneemt, mag hij zijn capaciteiten uitproberen in Europa, bij de Engelse Royal Air Force. Een Duitse vliegenier haalt hem uit de lucht en Rafe stort in zee. Daarmee maakt hij plaats voor Danny, die Evelyn voor zich wint. Hamvraag: keert Rafe ooit levend terug? Een retorische vraag, want, u raad het al, Rafe is net terug in Pearl Harbor om de aanval mee te maken.

Die wordt ongemeen spectaculair in beeld gebracht, met dank aan doldraaiende computers en puffende programmeurs. De epiloog is gewijd aan een minder algemeen bekende aanval op Tokyo. Die gedurfde raid en niet de kaakslag in Pearl Harbor, zou volgens de makers de slapende reus Amerika hebben gewekt. Een visie zoals een andere, maar of ze historisch klopt?

Wie maakt zich daarover zorgen? Ben Affleck (Rafe) en Josh Hartnett (Danny) redden de vrije wereld en Kate Beckinsale (Evelyne) vangt hun bloed op in een colaflesje. U gelooft het niet? Kijk en stel het zelf vast.

 

Bespreking

Zelden tevoren hebben in het oorlogsfilmgenre zoveel geld, moeite en technische expertise zo'n sentimentele lor als Pearl Harbor opgeleverd.

Met een budget van 135 miljoen dollar is Pearl Harbor niet de duurste film aller tijden (dat is nog altijd Titanic), wel het grootste budget dat één studio, Disney, alleen heeft opgehoest.

Met zijn 75 miljoen dollar (3,5 miljard frank) ontvangsten na het Amerikaanse Memorial Day-weekend beantwoordt Pearl Harbor aan de in de film gestelde verwachtingen.

En toch weer niet. Want in stilte hadden zowel de Walt Disney-studio's als producent Jerry Bruckheimer en regisseur Michael Bay op meer gehoopt. Vooral omdat ze niet eens het record van het beste openingsweekend in de wacht slepen. Dat blijft in de handen van Steven Spielberg met Jurassic Park. The lost world. Het beste openingsweekend van dit jaar hoort toe aan The mummy returns.

 

Historische betrouwbaarheid

Op 17 november 1941 seinde de Amerikaanse ambassadeur in Japan vanuit Tokyo naar Washington dat men een onverwachte aanval van de Japanse vloot kon verwachten. Nog geen maand later, op 7 december, kwam die er onverwachts: op Pearl Harbor, ook wel het Gibraltar van de Stille Oceaan genoemd, op het Hawaïaanse eiland Oahu.

In Michael Bays Pearl Harbor is geen sprake van de boodschap van de ambassadeur. Historische nauwkeurigheid is niet de eerste zorg van regisseur Bay en producer Jerry Bruckheimer: zij draaiden geen documentaire over een gebeurtenis die Amerika rechtstreeks bij de Tweede Wereldoorlog betrok. Bay en Bruckheimer hebben daar wel oog voor, maar voor hen heeft de Japanse aanval vooral gevolgen voor Rafe en Danny die beiden op dezelfde verpleegster, Evelyn, verliefd zijn.

Rafe en Danny halen wel een historische stunt uit. Temidden van de aanval op Pearl Harbor slagen ze erin om in hun vliegtuig te springen en zes vijandelijke toestellen neer te halen. Een bravourestukje dat indertijd in werkelijkheid uitgevoerd werd door Kenneth Taylor en Georg Welch.

 

Vliegtuigcrash

In Pearl Harbor zitten stevige actiemomenten die voor een flink stuk echt zijn. Cuba Gooding Jr. herinnert zich dat de Japanse gevechtsvliegtuigen slechts een paar meter boven zijn hoofd scheerden tijdens de aanval. Alweer een "cadeautje" van Michael Bay die de piloten had gezegd dat ze zo dicht mochten vliegen als ze prettig vonden. Eén keer werd de catastrofe maar net vermeden. Zo'n Japanse Zero crashte net niet op de set maar in een open veld nadat hij een palmboom had geraakt. De piloot kwam er met een gebroken pink vanaf, maar de acteurs kregen bijna een hartverlamming twee weken later. De piloot kwam nog even op de set een kijkje nemen... en bleek 70 te zijn. Bay had toegestaan dat de verzamelaars-eigenaars zelf met hun oude toestellen vlogen.

Voor een aantal bootscènes, moest Pearl Harbor naar digitale effecten toe. De scène met de zinkende Oklahoma, een 1800-meter lange oorlogsbodem, is een combinatie van schaalmodel en computerbeeld. In de reusachtige Mexicaanse watertank waarin ook de film-Titanic ten onder ging, werd de eerste 600 meter van de Oklahoma op schaal nagebouwd. Een rolmechanisme kon het schip, waarop zo'n 200 stuntmannen stonden, laten kapseizen. Digitaal werden de live action beelden van het zinkende schip daarna aangevuld met de rest van het schip en de details.

Ondanks het computerwerk, bleven er op locatie in Hawaii nog veel linke scènes te draaien. Zo moest Bay de vlam steken in 10.000 liter diesel om de explosie van de kruiser Arizona te simuleren. Zo'n vuurbal zagen de milieu-activisten in Hawaii niet zitten. Voor de explosie moesten duikers dan ook eerst de baai afzoeken naar schildpadden of walvissen die mogelijk gevaar zouden lopen. Omdat de knal ook vogels dreigde te verjagen waardoor hun eieren een makkelijke prooi werden voor andere dieren, werden alle nesten eerst leeggemaakt. Na de explosie werden de eieren weer in het nest gelegd voor moeder-de-vogel terug was.

"De vogels werden beter behandeld dan wij", mopperden acteurs hier en daar. Een klacht waarmee ze bij Michael Bay niet hoefden aan te komen. Acteurs die bij hem kwamen aankloppen met problemen of vragen die hij niet ter zake vond, werden weggestuurd met: "Denk je soms dat toen Pearl Harbor werd aangevallen, ook maar iemand wist wat hij precies moest doen? Wel dan!"

 

Didactische verwerking

Deze oppervlakkige megaproductie loont niet de moeite om haar in haar lange geheel te projecteren in het kader van een filmforum, laat staan een (kostbare) les geschiedenis. De aanvalsscène zelf is wel bruikbaar, maar zelfs dan nog verkies ik verreweg Tora, Tora Tora, en de non fictionfilm Pearl Harbor. The Real Story beide te vinden op deze site.

Voor inschakeling in een ruimere leereenheid: zie op deze site: Tweede Wereldoorlog. Een multimediale vakoverschrijdende leereenheid...

Waarvoor hij wel kan gebruikt worden: je laat enkele vrijwilligers een scriptie maken in het kader van de lessen geschiedenis en/of filmesthetica, waarbij je de prent filmisch laat ontleden en laat toetsen aan bijkomend en historisch betrouwbaarder materiaal (zoals Tora, Tora,Tora) of gedrukte documentatie (zie bij "Aanvullend materiaal".

 

Aanvullend materiaal

Zelden zal een zodanig ondermaatse spektakelprent zoveel interessant vergelijkend materiaal geproduceerd hebben, geschikt voor gebruik in het kader van de lessen geschiedenis en filmesthetica.

 

Ian Buruma

 

Pearl Harbor zwaait te enthousiast met Amerikaanse vlag
De ultieme ,,feel good''-zwendelarij

06/06/2001

©rtr BRUSSEL -- Vanaf vandaag is de Amerikaanse film ,,Pearl Harbor'' in de Belgische bioscopen. Journalist en japanoloog Ian Buruma bekeek de film en hield er allerminst van: ,,Plat melodrama en schaamteloos patriottisme.''

Verder vergelijkt hij de film met enkele oudere Amerikaanse en Japanse prenten, ook over de oorlog in Viëtnam.

Pearl Harbor is nog naïever dan de films uit de jaren '50. Dat kon ook niet anders. Veel regisseurs en acteurs hadden in de oorlog gevochten. John Wayne en Ronald Reagan mogen dan er dan nooit middenin hebben gezeten, James Stewart en Robert Mitchum des te meer. Zelfs aan films die de Amerikaanse moed ophemelden, zat steeds een donker kantje, als was men het gedoe over edele motieven een beetje beu. Je zag het in de vermoeide oogopslag van Robert Mitchum. Vandaag mag de heldhaftigheid van John Wayne wel wat ouderwets aandoen, hij was zelden sentimenteel.

 

Raf BUTSTRAEN

 

PEARL HARBOR. Bloed en cola

05/06/2001

De combinatie van emotie en spektakel werkt niet in Pearl Harbor. Met een op dertienjarige pubers gerichte liefdesgeschiedenis proberen producent Jerry Bruckheimer en regisseur Michael Bay de slachtoffers van de Japanse aanval op de Amerikaanse vloot een menselijk gezicht te geven. Wie niet kwam voor de slappe romantiek, mag zich vergapen aan een spectaculair in beeld gebrachte Japanse aanval. Je zit mee in de cockpit van de Japanse aanvaller en je duikt mee met de bommen die op Amerikaanse schepen vallen. En toch voel je je nooit betrokken bij Pearl Harbor.

 

Raf BUTSTRAEN

 

Amerika sliep bij dageraad

Een andere vraag is hoe een dergelijke verrassingsaanval mogelijk was? Een onderzoekscommissie kort na de aanval had voor een antwoord op die vraag meer dan vijfduizend bladzijden nodig.

 

Jo DE RUCK

 

Bloed, zweet en tranen in Pearl Harbor
In de coulissen van de actiefilm van het jaar

07/06/2001

In Japan wordt Pearl Harbor met een aangepaste reclamecampagne die de lovestory benadrukt in de bioscopen gebracht, maar bij ons gaat Michael Bays blockbuster gewoon over die rotzakken van een Japanners die de Amerikanen te grazen namen. Japan moest uiteindelijk de duimen leggen, maar die 7de december 1941, was het wel Amerika dat met de kater zat.

 

Stephen HUNTER

 

ANALYSE. Hollywood trekt digitaal ten oorlog
Computers verfijnen de spektakelwaarde in Pearl Harbor

23/05/2001

"Oorlogsfilms zijn alweer een trend in Hollywood. Vooral van Pearl Harbor wordt veel verwacht. Zonder computers geen dergelijke filmspektakels."

Het artikel geeft eerst een interessant overzicht van films rond W.O. II, zowel op inhoudelijk als op film-technisch gebied. (J.M.)

"In de voorbije twintig jaar is er een technische doorbraak geweest die in de jongste vijf jaar verfijnd is. Die maakt het mogelijk om op het scherm dingen visueel voor te stellen die vroeger in miniatuur gefilmd moesten worden, of helemaal in het echt nagebouwd. Dankzij de computer hebben animatoren nu de vrijheid om een vorm precies weer te geven."

Over Tora! Tora! Tora! (dat wij persoonlijk -als historicus- heel wat hoger aanslaan dan het melig drama Pearl harbor (J.M.)):

"Wat Pearl Harbor betreft is het duidelijk dat zijn voorganger het vreselijk prozaïsche Tora! Tora! Tora! uit 1970 is. Die film kwam op het einde van de quasi-documentaire periode en was misschien wel de doodsteek voor het genre.

Hij is gebaseerd op een waar gebeurd verslag, en er spelen sterren in die in cameorollen levensechte figuren gestalte geven. De kern van de film was herschepping, en niet dramatisering. Pearl Harbor is, net als de andere films van deze tijd, fictie."

"Tora! Tora! Tora! werd net als zijn voorgangers finaal de das omgedaan door zijn letterlijkheid. De producers zagen in dat ze het niet konden maken om modelvliegtuigjes aan een touwtje op te hangen, en in die tijd was het effectief nog mogelijk om een verbazend authentieke vloot van Japanse vliegtuigen bij elkaar te krijgen om de aanval over te doen. Je zou denken dat het daardoor wel realistisch wordt, maar niets is minder waar.

In "Tora!" werd er voorzichtig gevlogen. Op de een of andere manier was het zichtbaar dat de piloten in de eerste plaats op het eind van de dag hun vliegtuig wilden neerzetten om een biertje te gaan drinken en een burger te eten. Ze wilden niet zozeer tot meerdere eer en glorie van de Japanse keizer een bom in de schoorsteen van de Arizona gooien. Deze film heeft dan ook iets onhandigs. Er zijn hopen vliegtuigen en hopen gasontploffingen, maar de instinctieve realiteit van de oorlog ontbreekt.

Bij wat ik heb gezien van Pearl Harbor heb ik een gevoel van: God, die vliegtuigen zijn dan wel nep, maar ze zien er in ieder geval echt uit. En dat vind ik wel fijn. Ze zien er echter uit dan echte vliegtuigen, omdat ze in de cyberspace op een opmerkelijke manier de beheerste agressie van de luchtgevechten kunnen laten zien.

Misschien zijn de trailers op zich beter dan de film. Je ziet hoe de Japanse vliegtuigen in formatie boven het eiland vliegen, 15 meter boven de grond, en je voelt het getril van vliegtuigen die door zuigers worden aangedreven, het gebrul van de motoren, de ongelooflijke uitstoot van hitte en de kracht die van die dingen uitgaat. Je leeft mee met de piloten die voortdurend kleine aanpassingen maken om ze op koers te houden en je voelt de subtiele relaties tussen de vliegtuigen onderling en de vliegtuigen en de grond.

Die scène waarin de bom loskomt uit het ruim en naar beneden suist, steeds dieper, in de richting van een Amerikaans schip dat snel reusachtige vormen aanneemt, is een beeld dat wellicht even sterk (en winstgevend) is als dat van het buitenaardse schip dat in Independence day het winkelcentrum in de schaduw stelt.

Maar wat Pearl Harbor ook is of niet is, het ziet er in ieder geval naar uit dat het een droom is voor elke liefhebber van vliegtuigen. Als geen enkele andere film brengt hij de eer en de glorie van die oude oorlogsvogels weer tot leven. Maar het is alleen maar mogelijk geworden omdat Hollywood de harde schijf heeft leren hanteren."

 

Marc BUSSENS

 

INTERVIEW. Kate Beckinsale, de moderne Florence Nightingale uit "Pearl Harbor"

11/06/2001

 

 

Deze bijdragen vind je op de website van De Standaard (omwille van het copyright konden we ze hier niet volledig opnemen).

http://www.standaard.be/ Kies thema: film. Tik titel in. Toegang krijg je pas na (gratis) registratie.

Andere informatie op het web:

Jos Martens



Copyright © 2002 VVLG, 13.06.2002