Historische films: geannoteerde lijst van speelfilms

NIEUWSTE TIJD: TWINTIGSTE EEUW

 

Gandhi - Gr.-Britt. 1982 - 189 minuten - Engels, Ned. ondertiteling.

Regie: Richard Attenborough

Vertolking: Ben Kingley e.a.

Acht Oscars in 1983

Bespreking

Mahatma Gandhi blijft een der meest fascinerende figuren van de twintigste eeuw. Samen met Moeder Theresa en Pater Damiaan is hij tevens een der weinige groten die alle Vlaamse jongeren kennen, of zij nu godsdienst of zedenleer volgen. Zijn streven om het Indische subcontinent met zijn straatarme, onontwikkelde en onderling verdeelde bewoners geweldloos naar de onafhankelijkheid te voeren, blijft verbazing en bewondering wekken. Natuurlijk, hadden niet de Britten in India geheerst, maar Hitler of Stalin, dan zouden zijn hongerstakingen niet de minste uitwerking hebben gehad. Want Hitler of Stalin zouden Gandhi rustig hebben later sterven en met nog meer geweld de reacties van het volk hebben onderdrukt. Als hij te maken had gehad met zijn in 1991 vermoorde naamgenoot Rajiv en zeker met diens geduchte moeder Indira (ook vermoord, door Sikh-lijfwachten in 1984) dan zou het resultaat vermoedelijk niet beter zijn geweest! Tot mijn verbazing staat Gandhi bij veel Indische intellectuelen niet in die roep van heiligheid, die hij bij ons geniet; zij beoordelen hem vaak als een sluwe politicus en gewiekst tacticus, die zonder visie zijn achterlijke ideeën wilde opleggen aan een moderne grootmacht-in-opkomst (Tariq Ali 1985)

Nehru en zijn geestesgenoten verkozen de weg van de snelle industrialisering, van kerncentrales en 'groene revolutie'. Met als resultaat: een India van twee versnellingen. Enerzijds de nucleaire en industriële grootmacht, volop in de twintigste eeuw, met zijn chemische Bhopalramp; anderzijds het vroeg-middeleeuwse India met 'onaanraakbaren', toenemende benzinemoorden op vrouwen wier bruidschat niet op tijd werd betaald, wegwerpkinderen, armen die onder kartonnen dozen slapen in de uitlaatgassen van Bombay en doodarme boeren die de asfaltweg en de passerende vrachtwagens gebruiken om hun graan te dorsen.

De tijd bewees m.i. Gandhi's gelijk : zijn geleidelijke dorpsontwikkeling was de juiste weg om een einde te maken aan het India van de kastentegenstellingen, de corruptie, het blijvende geweld ondanks de mythe van 'grootste democratie ter wereld'. Niet de moderne politici, doch de 'naïeve' ziener had het bij het rechte eind.

De film volgt getrouw een chronologische opbouw: van Gandhi's eerste optreden tegen discriminatie in Zuid-Afrika, tot bij zijn begrafenis na de moord door een hindoe-fanaticus in 1948. Als begeleidingsmateriaal bestaat er een uitstekende Mediafilm cahier (juli 1983), te verkrijgen bij Cedoc-film vzw, Cornet de Grezstraat 14, 1030 Brussel.

Gandhi kan aangevraagd worden op 35 mm, indien een naburige filmzaal meedoet aan filmfora. Op video gaan jammer genoeg heel wat breedscherm-effecten verloren. In de prent zijn een aantal authentieke opnamen doorheen de gespeelde gemonteerd. En wat in geen enkele bespreking werd vermeld: ook in de nagespeelde scènes zijn een aantal tijdsopnamen gereconstrueerd en nam de camera bijvoorbeeld dezelfde gezichtshoek in als indertijd.

Didactische verwerking

Uitgewerkt zijn twee mogelijkheden:

1. als filmforum;

2. als onderdeel van een multimediale vakoverschrijdende leereenheid in het zesde jaar. De ene mogelijkheid sluit de andere niet uit. Uitgetest, 'gevalideerd', in diverse klassen.

 

1. Filmforum

Vragen

  1. Aanvankelijk is Gandhi het schoolvoorbeeld van een "evolué", een "beschaafde bruine", zoals de blanke kolonisatoren het zich wensten, overal ter wereld. Ga na wat de kenmerken zijn van de évolué.
  2. In Zuid-Afrika laat Gandhi zich niet goedschiks discrimineren. Hoe reageert hij tegen de apartheid? Welke acties onderneemt hij?
  3. In 1914 keert Gandhi terug naar India. Hij komt tegelijk met de onderkoning aan. Op welke verschillende wijzen worden beiden onthaald?
  4. Bij zijn terugkeer in India verkent Gandhi het land. Ga na hoe bij deze treinreizen de indruk wordt verwekt dat zij op korte tijd veel hebben gezien.
  5. Hoe werd het bloedbad van Amritsar in beeld gebracht? Waarom laat generaal Dyer volgens jou in de massa schieten? Wordt hij veroordeeld?
  6. Voor de poort van de zoutmijn grijpt een actie plaats die afschuw en medelijden opwekt. Hoe bereiken de betogers dit gevoel bij de kijkers?
  7. Een van de sterkste scènes is die waarbij Gandhi aan Ba's sterfbed zit. Welke dramatisch-filmische middelen wendt de regisseur hiertoe aan?
  8. Typeer Gandhi's omgang met zijn vrouw. Is er een evolutie merkbaar?
  9. Hoe is Gandhi's omgang met de pers? Komen de reporters geloofwaardig over?
  10. Hoe typeert Attenborough de houding van de Britten in India? Som de voornaamste Britse afgevaardigden op en bespreek hun opvallendste karaktereigenschappen.
  11. Jinnah is de leider van de moslims. Hoe verandert zijn houding in de loop van de film? Wat zouden zijn motieven voor die evolutie geweest zijn, volgens Attenborough?
  12. Waarom wil Gandhi het volk opnieuw leren spinnen?
  13. In 1947 worden India en Pakistan onafhankelijk verklaard. Dit veroorzaakt een volksverhuizing in twee richtingen. Hoe brengt de regisseur dit in beeld?
  14. Tijdens de laatste hongerstaking komt een man Gandhi vertellen dat hij een molimkind heeft gedood. Waarom deed hij dat? Welke raad geeft de Mahatma hem? Hoe ziet de hindoe eruit?
  15. Wat voor man moet Gandhi -op basis van de film- volgens jou zijn geweest? Welke karaktertrekken bezat hij? Confronteer jouw bevindingen met die van je medegroepsleden.
  16. In hoeverre is Gandhi geslaagd in zijn opzet (geweldloze actie om het lot van de Indiërs te verbeteren, de onafhankelijkheid te bereiken, de verzoening tussen moslims en hindoes te bewerkstelligen)?
  17. Is volgens jou geweldloos verzet vandaag nog mogelijk? Waar, hoe en met welk doel is de methode al dan niet bruikbaar.

2. De parel aan Brittannia's kroon.

India's onafhankelijkheid vakoverschrijdend en multimediaal

Ideaal is Gandhi te programmeren als forumfilm, wanneer dat voor het curriculum geschiedenis het meest interessant is. Dit forum kan aangevuld worden in samenwerking met Nederlands, door leerlingen relevante passages uit de onder vermelde romans naar voor te laten brengen.

Leeswerk

  1. De parel in de kroon (ook uitgezonden als tv-serie) is een in romanvorm breed geborsteld historisch panorama dat de laatste jaren schildert van de Raj, de Engelse overheersing in het keizerlijke Indië. Scott schreef waarschijnlijk de beste sfeerschepping van die tijd, die ooit op papier is gezet. Samen met Overtocht naar India ( A Passage to India ) van Forster kan deze quadrilogie helpen om de lessen over de dekolonisatie van Indië op een verfrissend nieuwe wijze te brengen. De bekroonde Gandhi-film van Attenborough en het recentere A Passage to India, naar de roman van Forster, bieden een ideale kans om de factor 'inleving' aan bod te laten komen. De reeks is veel te omvangrijk om als verplichte literatuur op te geven. Je werkt dus best met vrijwilligers die graag lezen ... en dan nog! Je duidt de fragmenten aan die de leerlingen moeten doornemen en naar voor brengen, als je de boeken zelf kent. In het andere geval laat je bijvoorbeeld elk boek door een of twee leerlingen lezen. In het verleden maakten wij twee keer mee dat een leerling de hele quadrilogie las en verwerkte in zijn/haar laatstejaarsscriptie.

Bijkomende opdracht: de Vlaamse jezuïet Michaël Windey, zelf bekroond met de Indiase Gandhi-prijs, ging uit van Gandhi's ideeën voor de uitbouw van zijn V.R.O. ( Village Reconstruction Organisation), een merkwaardig succesrijk initiatief met voorbeeldfunctie voor de hele Derde Wereld! Vraag documentatie aan en houd hierover een spreekbeurt.

Adres: B.I.V.R.O vzw., Collegelaan 36, 2140 Borgerhout, tel. 03/270 01 24.

Andere adressen:

 

Jos Martens



Copyright © 2000 VVLG, 12.10.2000