Hermes in uitbreiding

 

Waldseemüller en de geboorte van Amerika

Een historische odyssea

Deel 1: de wereld in kaart

 

Jos Martens

Toeval?

Aanleiding tot deze historische zoektocht was één zin in een artikeltje van amper één bladzijde in de Nieuwsbrief van het Instituut voor Amerikanistiek (2003/2: 11) door Ute Walterscheid: "De naam 'America' voor het nieuw ontdekte continent verscheen voor het eerst in een publicatie van Martin Waldseemüller in 1507." Eerlijk gezegd, voor ik de drukproeven van de Nieuwsbrief zag, had ik nog nooit van de man gehoord. (Natuurlijk klopte dat niet. Toen ik mijn documentatie erop navlooide vond ik herhaaldelijk zijn naam, maar ik had er mijn hele leven over gelezen omdat ik informatie steeds opgeslagen heb met het oog op relevante kennisoverdracht naar leerlingen toe.)

Dan gebeurden er haast tegelijkertijd een aantal dingen: eerst kreeg ik een kleurafdruk van Waldseemüllers wereldkaart van1507 in handen; dan botste ik in de bescheiden boekenafdeling van mijn krantenwinkeltje op een spiksplinternieuwe biografie van Mercator, door Nicholas Crane; vervolgens kocht ik als kwartaalselectie van mijn boekenclub het boek van Gavin Menzies over de Chinese ontdekkingen van de vroege vijftiende eeuw. Overal stootte ik op Waldseemüller, die vanuit telkens verschillende invalshoeken aan bod kwam. Tenslotte ging ik surfen op de website van de James Ford Bell Library van de Universiteit van Minnesota, en vond daar onder andere de geren (=segmenten) van de niet meer bewaarde aardglobe.

Toeval? Jung -en met hem Hubert Lampo- zou zeker spreken van "betekenisvol synchronisme", d.w.z. dat feiten zonder klaarblijkelijk oorzakelijk verband zich terzelfdertijd voordoen.

Tot hiertoe leek het niet meer te worden dan een leuke intellectuele wandeling: een vijftal boeken, één wetenschappelijke tv-uitzending op video en een betrouwbare website -want van een universiteit- zonder links naar andere sites. Maar... de website is niet volledig genoeg - want duidelijk afgestemd op kinderen. Daardoor stootte ik op een eerste detail dat opheldering vereiste. En net als bij internet leidde het ene naar het andere, als uitdijende kringen van een steen in het water. Tot ik uiteindelijk gedurende heel die ongelooflijke, nimmer eindigende zomer van 2003 wekenlang meer dan dertig boeken en atlassen rondom mij liggen had, gegrasduind in eigen boekenkasten of geplunderd uit de bibliotheken van collega's. Toen er ook nog een aantal cd-roms en een groeiende stapel internetartikels aan te pas kwamen, was de kuiertocht al getransformeerd in een intellectuele marathon, of toepasselijker: odyssea, die me onder meer dwong uren lang video's opnieuw te bekijken en een aantal boeken te herlezen, met nieuwe vragen in het achterhoofd!



Copyright © 2005 VVLG, 02.01.2005